Maandag 27/06/2022

AnalyseOorlog in Oekraïne

Ja, de Russische elite is kwaad op de oorlog van Poetin. Maar ze is ook bang

Russisch president Vladimir Poetin tijdens een ontmoeting met Russische zakenlui in het Kremlin op 24 februari, de dag van de invasie van Oekraïne.  Beeld EPA
Russisch president Vladimir Poetin tijdens een ontmoeting met Russische zakenlui in het Kremlin op 24 februari, de dag van de invasie van Oekraïne.Beeld EPA

Openbare kritiek blijft zeldzaam, en wie zich toch publiek uitspreekt zal het geweten hebben. Toch lijkt de top van het Russische zakenleven stilaan meer en meer te protesteren tegen de evolutie van de ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne en de internationale gevolgen.

Tommy Thijs

“De generaals, wakker wordend met een kater, realiseerden zich dat ze een slecht leger hebben. Hoe kan het leger ook goed zijn, als al het andere in het land shit is en vastzit in nepotisme, slaafsheid en onderdanigheid? (...) Natuurlijk zijn er idioten die ‘Z’ steunen (de verwijzing naar de ‘speciale militaire operatie’, TT), maar idioten zijn er in elk land. 90 procent van de Russen is TEGEN deze oorlog!”

Die niet mis te verstane boodschap postte de Russische zakenman en miljardair Oleg Tinkov op 19 april op zijn Instagram-account. Een boodschap die ze in de hoogste echelons van de macht in Moskou allicht ook meteen te zien kregen, witheet van woede om zo’n brutaliteit van de voormalige eigenaar en oprichter van de Tinkoff Bank, een van Ruslands grootste banken. De onverholen kritiek op president Vladimir Poetin en de oorlog in Oekraïne - Tinkov had het in zijn post ook over ‘een bloedbad’ - liet in het Kremlin meteen alle alarmbellen afgaan.

Amper een dag later kregen de toplui van de bank - waarvan Tinkov nog 35 procent in handen had - een telefoontje vanuit Moskou met de dringende en dwingende boodschap om alle banden met hun oprichter te verbreken. De bank moest van naam veranderen en Tinkov moest al zijn belangen verkopen. Zo niet zou de bank genationaliseerd worden, zo zei Tinkov zondag in een interview met The New York Times.

Twee dagen later kondigde Tinkoff Bank inderdaad aan dat de naam nog dit jaar veranderd zal worden, al ontkent de bank met stelligheid dat het daarvoor directieven uit Moskou heeft gekregen. De naamsverandering was al langer gepland, klinkt het. Tinkov zelf verkocht zijn 35 procent ook, aan de oligarch en miljardair Vladimir Potanin. Hoeveel hij ervoor kreeg wil hij niet kwijt, wel dat hij zijn belang voor amper 3 procent van de werkelijke waarde van de hand moest doen.

Oleg Tinkov. Beeld REUTERS
Oleg Tinkov.Beeld REUTERS

Dodenlijst

Veel keuze had Tinkov niet, vertelt hij nog in het interview vanop een onbekende locatie, omringd door lijfwachten. Tinkov bevindt zich al sinds 2019 in het buitenland waar hij behandeld wordt voor leukemie. Al is het deze keer niet de ziekte die hij vreest, wel de wraak van Poetin. Oude vrienden en contacten bij de Russische veiligheidsdiensten waarschuwden hem naar eigen zeggen dat hij mogelijk de volgende op de Russische dodenlijst staat. “Ik had niets te zeggen over de prijs. Het leek op een gijzeling: ‘Je hebt te nemen wat je krijgt.’”

Tinkov is een van de weinige miljardairs in Rusland die de afgelopen decennia zijn fortuin verdiende op een relatief onafhankelijke manier van Poetin en het Kremlin. In tegenstelling tot de steenrijke oligarchen verdiende hij zijn sporen met eigen bedrijfjes die hij omvormde tot succesvolle ondernemingen, naar eigen zeggen naar het voorbeeld van de Britse ondernemer Richard Branson. Zo was Tinkov ook actief als bierbrouwer, en u kent zijn naam misschien nog van het wielerteam Tinkoff-Saxo.

Lees ook

Het scheelde een haar: Oekraïne had bijna Ruslands allerhoogste militair te pakken

In alles bevestigt Poetin dat Oekraïne van de kaart geveegd moet worden: de oorlog zou wel eens heel lang kunnen duren

Kondigt Poetin op 9 mei de totale mobilisatie aan? Experts sluiten escalatie steeds minder uit

‘Iedereen is bang’

Door zijn onafhankelijke koers is Tinkov weliswaar een van de weinige vreemde eenden in de Kremlin-bijt. Toch valt stilaan op dat lang niet iedereen in de Russische elite het eens is met de koers die Poetin en zijn generaals hebben uitgezet in Oekraïne. De internationale economische sancties doen naast de gewone Rus vooral ook de zakenlui pijn. Openbare kritiek is zeldzaam, maar volgens Tinkov krijgt hij van veel toplui uit het Russische bedrijfsleven te horen dat ze “in shock zijn” en dat hij groot gelijk heeft met zijn kritiek.

“Zij weten dat ze van het Westen afhangen, dat ze deel uitmaken van de wereldmarkt. Maar stilaan worden ze daar aanzien als Iran, en daar zijn ze kwaad om. Ze willen dat hun kinderen ook hun vakanties in Sardinië nog zullen kunnen doorbrengen. Maar ze zijn allemaal bang.”

Vertrouwelingen

Ook het financiële persbureau Bloomberg sprak onlangs met tien anonieme toplui uit het Russische zakenleven en de top van de overheid. Stuk voor stuk zeiden ze de gevolgen van het steeds groter wordende isolement te vrezen. De invasie van Oekraïne zal als gevolg hebben dat Rusland jaren terug in de tijd zal worden geworpen, denken ze. Poetin dat proberen duidelijk te maken, haalt niets uit, de president beroept zich op een steeds kleiner wordende cirkel vertrouwelingen.

Zelfs wie binnenskamers te hard tegen de schenen van het Kremlin schopt, lijkt daarvoor het gelag te betalen. Volgens het magazine Newsweek zijn er dit jaar al minstens zes Russische oligarchen in mysterieuze omstandigheden om het leven gekomen. Niet aan de klassieke ‘per-ongeluk-uit-het-raam-gevallen’-methode, maar toch. Midden april werd Vladislav Avajev, voormalig vicevoorzitter van staatsgasbedrijf Gazprom, dood teruggevonden in zijn appartement in Moskou, samen met zijn vrouw en dochter. Avajev zou hen eerst hebben doodgeschoten, daarna zichzelf.

Amper een dag later werden in de Spaanse badplaats Lloret de Mar de lichamen aangetroffen van Sergej Protosenja, zijn vrouw en zijn dochter. Protosenja is een voormalig directeur bij de gasproducent Novatek. Ook hier luidde het dat het om een gezinsdrama ging.

Vluchtelingen uit Marioepol komen aan in de Oekraïense stad Zaporizja. Beeld AFP
Vluchtelingen uit Marioepol komen aan in de Oekraïense stad Zaporizja.Beeld AFP

FSB

Vorige week al lekte uit dat de top van het Russische leger ontevreden is over het verloop van de oorlog. Dat de offensieven in Oekraïne niet zo vlot gaan als verhoopt, is geen geheim. Zelfs na de terugtrekking uit het noorden van het land en de beslissing om zich voortaan tot de Donbas te beperken, blijft Rusland zware verliezen lijden. Dat de allerhoogste generaal, stafchef Valeri Gerasimov, naar het front trok om het offensief bij te sturen en in allerijl geëvacueerd moest worden na een Oekraïense artillerieaanval, spreekt in dat opzicht boekdelen.

Het leger schuift de schuld voor de mislukkingen naar verluidt collectief in de schoenen van de Russische Staatsveiligheidsdienst FSB. Die zou de situatie in Oekraïne totaal verkeerd ingeschat hebben en er bijvoorbeeld verkeerdelijk vanuit gegaan zijn dat president Volodymyr Zelensky snel naar het buitenland zou vluchten en het regime in Kiev na enkele dagen in elkaar zou stortten.

Die foute inschatting lijkt vooral Sergej Beseda de kop te kosten, op dit moment weliswaar enkel nog figuurlijk. De FSB-commandant en leider van de ‘Vijfde Dienst’, de afdeling die instaat voor spionage in vroegere Sovjetrepublieken, werd in april overgebracht naar de Lefortovo-gevangenis in Moskou. In die beruchte gevangenis werden al in Stalins tijd politieke gevangenen gemarteld tot de dood. Wat Beseda’s toestand op dit moment is, is onduidelijk.

Ook met de recente beslissing om de ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne tot de Donbas te beperken, is de Russische legertop naar verluidt niet tevreden. Volgens de militairen is Rusland niet in oorlog met Oekraïne, maar met de hele NAVO en het Westen. Die gedachte doet de vrees rijzen dat Poetin over enkele dagen echt de oorlog kan verklaren, en de algehele mobilisatie kan afkondigen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234