Vrijdag 07/10/2022

Jagen op perfectie

Met zijn hypergestileerde zwart-witfoto's joeg taboedoorbreker Robert Mapplethorpe de perfectie na. Talloze beelden prentte hij in het collectieve geheugen, bewijst een grootse retrospectieve in Rotterdam, boordevol beroemdheden, bloemenstillevens en mannennaakt.

"Van het begin af aan had ik mijn eigen visie. Ik zie dingen zoals ze niet eerder gezien zijn." Bescheidenheid, daar had Robert Mapplethorpe lak aan. Ambitie cultiveerde hij des te meer. Toch ben je na de expo in de Rotterdamse Kunsthal geneigd om deze schoonheidsjager volmondig gelijk te geven. Elke foto van de invloedrijke Amerikaan is doordrongen van een haast ziekelijke zucht naar perfectie. "Ik ben geobsedeerd door schoonheid. Ik wil dat alles perfect is, en dat is het natuurlijk niet. Dat is een lastig uitgangspunt, want je bent nooit tevreden." Ondanks alle controverse die Mapplethorpe met zijn sm-taferelen en naakte mannenlijven losweekte, kreeg de esthetiek altijd het laatste woord.

Is dat de reden waarom Mapplethorpes foto's nauwelijks aan tijdloos iconisch gehalte hebben ingeboet? Slenteren langs de bijna 200 portretten en zilvergelatineprints is een feest van herkenning, met het fetisjistische lichaam als ideale sculptuur. "Tweehonderd jaar eerder was ik waarschijnlijk beeldhouwer geworden", liet Mapplethorpe zich ooit ontvallen. Ook dat neem je grif aan. Kijk maar naar Mapplethorpes beroemde foto van Ken Moody en Robert Sherman, zwarte man en witte man, allebei getroffen door een mysterieuze haarziekte. Mapplethorpe knipoogde regelmatig naar beeldhouwwerk uit de renaissance of naar het oeuvre van Auguste Rodin.Hij was verslingerd aan symmetrie.

Geboren in een rooms-katholiek middenklassegezin met Engels-Iers-Duitse roots als derde van zes kinderen, wist Mapplethorpe al snel dat hij niet voorbestemd was voor de coulissen. Tijdens zijn studies schilder- en beeldhouwkunst aan het Pratt Institute in Brooklyn ontpopte zijn dadendrang. Maar pas wanneer hij de Polaroid-camera ter hand nam en van zijn mecenas, bewonderaar en latere minnaar Samuel G. Wagstaff jr. een Hasselblad-camera krijgt toegestopt, ontdekte hij zijn roeping als fotograaf.

De ontmoeting met de androgyn ogende rockmuzikante Patti Smith bracht alles in een stroomversnelling. Ze waren soulmates en minnaars en hingen als bohemiens rond in het beruchte Chelsea Hotel. Nog een grotere thrill veroorzaakte zijn kennismaking met performancekunstenares en bodybuildster Lisa Lyon. "Zodra ze haar kleren uittrok, was het alsof ik naar iets van een andere planeet stond te kijken", aldus Mapplethorpe.

De charismatische fotograaf - let op de bezwerende blik in diverse zelfportretten - had er alles voor over om beroemd te worden. Hij koesterde een uitzinnige bewondering voor Andy Warhol, die als een magiër de hele kunstwereld in zijn Factory naar zijn pijpen liet dansen. Tegelijk was Warhol zijn grootste rivaal, die hij weliswaar vereeuwigde op een legendarische foto met stralenkrans rond de witte kruin. Mapplethorpes studio in Bond Street 24, waar hij zijn meeste werk maakte en zelfs een eigen meesterdrukker aanwierf, werd later eveneens een artistieke broeikas.

Celebs

Regelmatig oogt deze expo als een catalogus van beroemdheden: actrice Isabella Rossellini, schrijfster Kathy Acker of Blondie-zangeres Debbie Harry, naast portretten van kunstenaars als David Hockney, Cindy Sherman. Maar af en toe zie je ook hoe drank, drugs en het aidsspook lelijk huishielden. Mapplethorpe werd een van de beroemdste slachtoffers van het toen amper te behandelen hiv. Zijn symbolisch afscheidsportret slaat nog steeds klam om het hart: doffe blik in een wegkwijnend gezicht, benige hand aan een staf met een doodskop.

Seksualiteit bleef zijn ultieme drijfveer en ook zijn vrijbrief naar controversiële roem. Vaak werden zijn expo's op het laatste moment afgeblazen of joeg hij homofobe senatoren en conservators door het lint. In dark rooms leefde Mapplethorpe zijn donkere sm-fantasieën uit. Hij kickte op scheermessen, dildo's, zwepen, penisringen en knijptangen. Om die obsessies de dag erna in zijn studio met modellen of scharrels over te doen, met een voorkeur voor Afro-Amerikaanse mannen. Wat hem soms op het verwijt van racisme kwam te staan. Tot de laatste snik zocht hij naar de ultieme fallus en de excellentst gevormde mannenbil.

Veel bedaarder is dat andere luik van Mapplethorpe's oeuvre: zijn florale stillevens. "Ik haat ze", fulmineerde hij, toen Wagstaff hem talloze dure ruikers toestuurde. Dus 'spuugde' hij er maar op met zijn Hasselblad, of deed hij er iets persoonlijks mee waar niemand eerder opkwam. De fotograaf wist duivels goed dat stillevens met orchideeën, irissen of lelies goed in de markt lagen. Ze konden een publiek paaien dat gruwde van zijn seksueel expliciete foto's.

In zijn onstuitbare drang naar de kunstenaarshemel was Mapplethorpe dan ook behoorlijk gewiekst. Hij fotografeerde zowat alle kunsthandelaars en galeriehouders van New York. Verguld als ze waren met hun fraaie portret gaven ze hem vervolgens een duwtje in de rug. Soms bleek netwerker Mapplethorpe veel minder subversief dan de mythe laat uitschijnen. Het is verfrissend dat deze expo ook de kleinmenselijke kantjes van deze meester-beeldhouwer met de camera subtiel blootlegt.

Robert Mapplethorpe, een perfectionist, tot 27 augustus 2017 in de Kunsthal Rotterdam. Info: kunsthal.nl

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234