Zaterdag 01/10/2022

Jan Beirens ging weer aan de slag

Omdat hij tijdens cafébezoeken de indruk had gewekt omkoopbaar te zijn, werd de Gentse raadsheer Jan Beirens in september '99 geschorst voor een jaar, de maximumtermijn die het Hof van Cassatie kon opleggen. Een zware tuchtstraf voor een magistraat die een paar maanden eerder was vrijgesproken van corruptie. Geestelijk een klap in het gezicht, financieel een aderlating. 'Jan van de zee' worstelde, maar kwam weer boven. Luctor et emergo, zoals dat heet in het wapen van de provincie Zeeland, thuisbasis van de vijftiger. Eind september ging raadsheer Jan Beirens opnieuw aan de slag.

Caspar Naber

Een herfststorm geselt de Zeeuws-Vlaamse akkers. Ze bieden de aanblik van een slagveld. Zware machines hebben diepe sporen getrokken in de vruchtbare klei. De regen is er op veel plaatsen in geslaagd de stille getuigen kopje onder te doen gaan. Wolkenpartijen spelen tikkertje met de zon. Ochtend in Zeeland, in november. Het asfalt van de smalle weg naar de huurfermette is bedekt met slijk.

"De bietenoogst zit erop", merkt Jan Beirens (54) op. "De rust is weergekeerd." Ook in zijn hoofd, zo blijkt. De kamervoorzitter heeft de schorsing verwerkt zoals hij de zware zedenzaken in de vierde kamer van het Gentse beroepshof verwerkte: in het café en in de buitenlucht. Omdat het interview de moeilijke momenten zal bovenhalen, stelt de magistraat voor om al wandelend zijn verhaal te doen. "Ik ben tweemaal een maand in Ierland geweest." Wellicht verklaart dat zijn groene Barbour-oliejas en houten wandelstok. "De streek rond Galway, niet ver van de Connemara. Geweldig. De vrijheid die je er ervaart..." Ook de mensen spraken hem aan. Hij begrijpt ze naar eigen zeggen wel, de Ieren. Eeuwenlang onderdrukt, daarom in zijn ogen eigenzinnig en levenskunstenaars. "Zit je op een doordeweekse avond in de pub, haalt iemand opeens een viool boven en begint te spelen. Automatisch komt er versterking van accordeon en tientallen kelen." In het land van James Joyce en Oscar Wilde kennen de mannen en vrouwen de teksten van de ballades van hun voorouders, ervoer Beirens. "Ze zingen zo gevoelig, ontroerend mooi over het leven. Over de warme en de koude dagen, over het verdriet van de verbanning en de vreugde van de terugkeer. 'We will sail the salt sea over...and return again for sure'."

De spreker zwijgt. Is hij in gedachten terug bij de rechtszaak tegen hem? De verdenking van corruptie was immers gebaseerd op zijn gedrag in café's. Beirens hielp er rechtzoekenden. Mensen die hij vaak niet eens kende, maar die wisten dat de joviale West-Vlaming, opgegroeid in Knokke-dorp, rechter was. Veelal burgers voor wie de drempel naar het gerecht buiten de cafémuren te hoog lag. 'Jan van de zee' adviseerde hen voorzover hij kon. Hij vond dat een normale tegenprestatie voor iemand die studeerde met een beurs, betaald door de gemeenschap. Even vanzelfsprekend vond hij het dat de mensen die zijn advies hadden opgevolgd - in een brede waaier van diepmenselijk leed - hem achteraf bedankten. Deden de meesten dat met woorden, sommigen vonden wild, boodschappen en gratis onderhoudsbeurten voor zijn terreinwagen gepaster. Eenmaal accepteerde de raadsheer 10.000 frank. Na lang aandringen van een schenker, een zekere L.V., die inmiddels een familievriend was geworden. Omdat de gift niet van tevoren was bedongen - wat zou neerkomen op corruptie - en het een beslagzaak betrof waarover de raadsheer zelf niet diende te beslissen, zag hij geen kwaad in het aannemen van het bedrag. Dat de magistraat hiermee in de buitenwereld de indruk had gewekt omkoopbaar te zijn, besefte hij pas toen het te laat was.

Tijdens zijn overzeese zoektocht zat Beirens niet enkel in het café. Hij stak de handen in Ierland ook flink uit de mouwen. "Ik kluste om te vergeten." De raadsheer stak turf en schilderde muren. "Fijn beroep, schilder. Je zet de radio aan, begint te strijken en vergeet alles." Met het klussen voorzag de vijftiger tegelijk in zijn levensonderhoud. "Financieel is het geen gemakkelijk jaar geweest."

De eerste twee maanden na de schorsing, die eind september vorig jaar werd uitgesproken, bleef de wedde gewoon binnenkomen op zijn rekening. "Ik droomde dat er bij Justitie iemand zat die mij de hand boven het hoofd hield. Een soort beschermengel in bange dagen." In november draaide het ministerie de geldkraan dicht. "Niet lang daarna kwam het bericht dat de twee maanden onmiddellijk dienden te worden terugbetaald. Een onmogelijke opgave voor mij en mijn familie." Het bedrag was verdwenen met de betaling van de rekeningen, het schoolgeld voor zijn jongste zoon en de kosten voor het levensonderhoud. "Een afbetalingsregeling bood uitkomst." De verkoop van 26 van de 35 Texelse schapen ook. De schadevergoeding voor de 87 dagen die de magistraat ten onrechte doorbracht in een cel in Vorst viel hem tegen. Justitie kende zijn op non-actief gestelde dienaar 261.000 frank toe wegens 'onwerkdadige hechtenis'. "Drieduizend frank per etmaal", klinkt het verbolgen.

De wandelstok blijft meters asfalt wegtikken. "Tot overmaat van ramp is mijn moeder ook nog overleden. Vlak na de schorsing door Cassatie. Ik heb haar echter altijd recht in de ogen kunnen kijken. Hoe erg de beschuldigingen ook waren. Enkele minuten voor ze in mijn armen stierf, veerde ze opeens overeind in haar bed. Met trillende vingers wees mijn moeder naar de straatzijde. 'Jan, Jan', ijlde ze, '...daar, die zwarte anonieme wagen... ze achtervolgen je.'"

Op menselijk vlak heeft Beirens het voorbije jaar naar eigen zeggen veel geleerd. "De hypocrisie van de mensen, het laten vallen van de verliezer, het heulen met de winnaars of gewoon het hanteren van het principe van 'ieder huisje heeft zijn kruisje'." Sommige vrienden lieten pas na de schorsing iets van zich horen, de meesten echter pas na zijn terugkeer in het Gentse hof van beroep. "Ze verontschuldigden zich voor het feit dat ze niet eerder hun steun betuigden. Aan mijn onschuld hadden ze zogezegd nooit getwijfeld. Of ik het alsjeblieft wilde begrijpen, het had hun carrière kunnen schaden." Er waren er zelfs die verklaarden dat ze Beirens een brief hadden geschreven toen hij in de cal zat. "Tot posten was het nooit gekomen uit vrees voor huiszoekingen. Er hadden zaken kunnen bovenbrengen die het daglicht niet verdragen... Illegale bouwsels en weet ik al niet wat. Blijkbaar valt er heel wat te verbergen in België. Elke molenaar kent zijn muizen."

De huurfermette komt langzaam weer in zicht. De straffe zuidwestenwind waait nu recht van voren. "Eigenlijk is het een rondje van niets geweest", verzucht de raadsheer. Hij doelt op het onderzoek tegen hem waarvan de basis, zo bleek tijdens het proces, werd gelegd vlak na de verkiezing van de eerste voorzitter van het Gentse beroepshof, in 1995. Beirens had openlijk gelobbyd voor kandidaat nummer twee. Daarmee liet hij blijken het niet eens te zijn met het gebruik dat het voorzitterschap wordt overgenomen door de raadsheer met de langste staat van dienst, een gebruik dat onlangs werd veranderd bij wet. Voortaan is het de weloverwogen geselecteerde kandidaat die de nieuwe eerste voorzitter wordt. Een breuk met een traditie die Beirens en anderen vijf jaar geleden al probeerden te doorbreken. De malaise die daaruit voortvloeide en de tweespalt die dat veroorzaakte, werd tijdens het strafproces meermaals uit de doeken gedaan.

"De personen die aan de basis lagen van dit alles weten van zichzelf wie ze zijn. Elkeen zijn geweten." Magistraten die op basis van anonieme getuigenissen een strafonderzoek lieten opstarten tegen Beirens en zonder meer voorbijgingen aan de mogelijkheid van een intern of tuchtonderzoek. "Anonieme informanten, het visitekaartje van de lafbekken", herinnert Beirens zich uit een van de albums van Suske en Wiske.

We nemen de laatste bocht. De wandelstok tikte al anderhalf uur weg. Beirens verklaart blij te zijn dat hij weer aan het werk is. "De schorsing eindigde op 28 september om 00.00 uur." De dag nadien ging de magistraat voor het eerst weer naar het beroepshof. Hij vernam er dat hij vanaf de vrijdag daarop zou zetelen als voorzitter van de negende kamer.

Met twee andere raadsheren buigt de vijftiger zich sindsdien over burgerlijke zaken. "Aannemingscontracten met betrekking tot gebouwen, wegen, havens. Veel zaken tegen beslissingen van de rechtbank van koophandel." Beirens heeft er niet de minste moeite mee. Integendeel. "Tijdens mijn studie specialiseerde ik me in burgerlijk recht, meer bepaald fiscaal recht." De comeback bleek minder moeilijk dan gedacht. "Het moet gezegd: de mensen in het hof, te beginnen met de parkeerwachter, hebben me als welgekomen ontvangen."

Voor het ijzeren hek naar de fermette staat een auto. De bestuurder komt lachend op Beirens af. Het blijkt zijn beste vriend. Ze hebben afgesproken. Het woord 'café' valt. Heeft de kamervoorzitter dan niets geleerd? Hij kan blijkbaar gedachten lezen. Al staat hij nog wel eens aan de toog, juridische adviezen geeft hij naar eigen zeggen niet meer. De vriend knikt bevestigend. "Weet je wat ik nu zeg tegen de mensen", vraagt Beirens lachend, 'Begin weer niet, hé... 't Is nu wel genoeg geweest, zeker. Of niet soms?'"

Alvorens hij met zijn vriend verdwijnt, moet Beirens nog één ding kwijt. "In de gevangenis van Vorst waren tijdgenoten mijn kompanen. Jacques Brel en The Beatles." Ze waren met hun teksten in boekvorm aanwezig in de cel van de raadsheer. Die kreeg zo een hart onder de riem gestoken, via zijn vrouw Bea. "Weet je, 'On oublie rien de rien. On oublie rien du tout. On s'habitue, c'est tout' en 'Blackbird singing in the death of the night. Take these broken wings and learn to fly. Take these sunken eyes and learn to see. All your life you were only waiting for this moment to be free'".

Sommigen lieten pas na de schorsing iets van zich horen. 'Ze verontschuldigden zich voor het feit dat ze niet eerder hun steun betuigden. Aan mijn onschuld hadden ze zogezegd nooit getwijfeld'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234