Maandag 04/07/2022

'Je blijft tegen beter weten in van die vent houden'

Een vijfde van de vrouwen is ooit in een relatie mishandeld. In één op de negen gevallen gaat het om erg zwaar psychisch en eventueel fysiek terrorisme. Maar ook mannen worden, weliswaar in minder groten getale, verdrukt door hun partners. Het is niet iets waar je makkelijk met buitenstaanders over praat, maar slachtoffers vinden bij vzw Pandora een luisterend oor.

Hasselt / Van onze medewerkster

Barbara Debusschere

'Wij bereiken met onze permanente telefoonlijn en praatgroepen voor slachtoffers van huiselijk geweld enkel het topje van de ijsberg", zegt Inge Dewil, de oprichtster van vzw Pandora. Vorig jaar kregen de vrijwilligers van Pandora 2.000 telefoontjes te verwerken. Uit recent onderzoek blijkt dat een op de vijf vrouwen slachtoffer is van fysiek of psychisch geweld. De ijsberg is dus immens. En hij groeit. Dat de mens steeds meer geciviliseerd moet zijn en emoties in bedwang moet houden, zou de grootste oorzaak zijn. De toename van de meldingen bij Pandora met 31 procent is voor tien procent te wijten aan de grotere bereidheid om misstanden te rapporteren, maar voor 21 procent aan de effectieve toename van het geweld.

Dewil: "De telefoondienst bestaat nu vijf jaar, de praatgroepen twee. Vooral sinds de Dutroux-affaire merken we dat er meer mensen over seksueel en ander geweld openlijk willen praten, maar als puntje bij paaltje komt is het taboe nog altijd levensgroot. De mensen die bellen, zetten wel een stap, maar hebben toch nog altijd enorm veel drempelvrees. De meesten laten nooit hun gezicht zien. Hun verhaal vertellen, dat willen ze, en vaak vragen ze ook naar concrete juridische of andere informatie. Die geven we dan, maar we bieden vooral een luisterend oor. Naar een van de praatgroepen gaan, dat is al een enorme stap. Omdat we zo regionaal mogelijk willen werken, hebben we er nu in Hasselt en in Puurs en in februari starten we er een in Ekeren."

Die praatgroepen zijn in handen van medewerkers die bij Pandora een korte opleiding doorliepen. Soms zijn die vrijwilligers zelf slachtoffers geweest. Zo ook Relinde, die zich nu met enorm veel enthousiasme op dit werk stort en een vrouwenpraatgroep leidt. "Die verhalen over fysiek en psychisch geweld zijn allemaal even vreselijk. Het gaat om partners die kapot gemaakt worden, wier zelfbeeld compleet met de grond gelijkgemaakt wordt. Het is lastig werk, ja, maar ik zie die vrouwen stap voor stap hun zelfvertrouwen en kracht herwinnen, en dat is zeer motiverend."

De vrijwilligers benadrukken dat de mensen in de praatgroepen zelf beslissen om alles te moeten doormaken. Zij willen enkel een ruggensteuntje zijn en wachten vaak vol spanning af of en hoe een vrouw een belangrijke stap neemt. Relinde herinnert zich vooral die ene bange vrouw: "Zij had een redelijke status en bleef meer dan anderen herhalen dat niemand mocht weten wat haar man haar aandeed. Niemand. Welnu, na een paar sessies heeft ze haar verhaal zelf aan een buurvrouw, een vriendin en uiteindelijk aan familie verteld. Haar status was minder belangrijk geworden."

De slachtoffers van huiselijk geweld die bij Pandora aankloppen, komen van bij het begin uit alle milieus. Dewil: "Typisch is dat de rijkere klasse vaker anoniem wil blijven. Maar verder zie je dezelfde patronen opduiken. Als het om fysieke mishandeling gaat, is er zeker ook psychisch geweld. Het machtsoverwicht van de partner zadelt de vrouwen met een enorm laag zelfbeeld op, ze zijn geïsoleerd en voelen zich schuldig. Waar de buitenwereld het meest op afknapt, is dat die vrouwen terugkeren naar hun partner. Zij willen 'neen' zeggen tegen het geweld, maar niet tegen die partner. Vanuit hun opvoeding, verwachtingspatronen, huwelijksmoraal, blijven ze soms te lang hoop koesteren, terwijl het geweld toeneemt naarmate het zelfbeeld wegkwijnt. Wij moeten ook altijd de mythe van de huwelijkstrouw ontkrachten. Blijkbaar denken veel vrouwelijke slachtoffers dat ze niet weg kunnen, omdat ze dan juridisch nergens staan. Ze voelen zich enkel maar schuldig. De economische afhankelijkheid van de man is natuurlijk ook een rem om actie te ondernemen. Maar als er sprake is van huiselijk geweld kunnen ze natuurlijk wel weg."

Juridisch gezien dan. Want meestal blijven de slachtoffers omwille van emotionele of economische afhankelijkheid langer dan goed voor hen is bij de man die hen mishandelt. "Steevast hoor ik de buitenwereld op onze verhalen reageren met een 'Mij overkomt dat niet. Eén rake klap en ik ben weg.' Mensen die het niet meemaken beseffen blijkbaar niet wat het is als de man van wie je houdt je bedreigt. Je blijft tegen beter weten in van die vent houden. En veel mensen liegen zichzelf ook wat voor omdat ze het niet willen beseffen, omdat hun sprookjeshuwelijk moet standhouden", aldus Dewil.

Huiselijk geweld zou ook een soort sluipend gif zijn, zodat je eigenlijk niet doorhebt wat er aan de hand is. Relinde weet er alles van. Zij was veertien jaar getrouwd en had eigenlijk al van bij het begin kunnen aanvoelen dat er iets scheef zat. "Maar dat ging niet. Mijn ouders maakten erg veel ruzie. Ik was dus snel en jong de deur uit, dolverliefd. Je maakt daar dan een god van, van die man die je weghaalt uit die bittere omgeving. En je denkt: 'Dit gebeurt mij nooit. Geen ruzie.' Je doet dus alles om dat te vermijden, al is het kruipen. En stilaan heeft je man ineens ziekelijk veel macht over je en misbruikt hij dat. Maar verkoop dat maar eens aan de buitenwereld. Niemand gelooft je. Want die mannen zijn altijd perfecte plaatjes tegenover de buitenwereld. Ze zijn gedienstig, sociaal. Weet je dat ik in mijn veertien jaren huwelijk nooit de deur van de auto heb moeten open- en dichtdoen? Dat deed hij, heel galant allemaal. Alleen was de deuk in de deur of de kapotte zetel wel het resultaat van geweld dat diezelfde gentleman tegen mij richtte. Als ik dan voorzichtig mijn buurvouw wou inlichten, verklaarde die mij voor gek. Ze deed zelf niets liever dan jaloers door haar keukenraam bekijken hoe fantastisch mijn man wel was. Je moet echt de moed hebben om toch voor jezelf op te komen. Er zijn er die het de rest van hun leven blijven verdragen. Maar uit die vreselijke cocon komen, maakt je sterker. Na jaren psychische onderdrukking ontdekken sommige vrouwen hier pas wie ze zijn. In het begin zitten velen met een mannentrauma en zweren ze nooit meer eentje te willen. Maar dat gaat over. Mannenhaatsters heb ik hier nog niet gezien."

Wat ze bij Pandora wel meer en meer zien, zijn mannelijke slachtoffers van partnergeweld. Daarom is Pandora in oktober ook met een praatgroep voor mannen gestart, wat tot nu toe uniek is in Vlaanderen. Felix Bergers, coördinator van Pandora-Hasselt: "In het verleden lag het aantal oproepen van mannen rond de 3,5 procent. Dat steeg in de loop van vorig jaar tot 10 procent. Maar veel van die oproepers zijn zelf geen slachtoffer, maar mensen die in hun omgeving slachtoffers kennen. In dat geval geven we hen vooral mee hoe ze zich kunnen openstellen voor het verhaal van de slachtoffers. Daarnaast ondergaat ook een op de vijftig mannen partnergeweld. In vergelijking met de vrouwelijke slachtoffers is dat niet veel, maar het is meer dan onze intuïtie ons doet vermoeden."

Vrijwilliger Pierre Olefs zet zich in voor de mannentelefoonlijn en de mannenpraatgroep. In het begin kwamen al direct drie mannen bij hem over de vloer, maar nu is dat afgekalfd en daagt niemand nog op. Voor mannen ligt de drempel om vrij het hart te luchten blijkbaar nog hoger dan bij vrouwen. Aan de telefoon merkt Olefs echter dat de praatgroep moet blijven bestaan. De mannen die bellen zijn trouwens niet alleen slachtoffer van het zogenaamde typisch vrouwelijke psychologische venijn. Olef: "Het gaat soms echt om fysiek geweld of zelfs zwaar seksueel misbruik. De vrouw uit de stripverhalen die met de deegrol klaarstaat om manlief ineen te kloppen bestaat wel degelijk. Er zijn al gevallen bekend van vrouwen die hun man met de hamer of met bijtende zuren bewerken. Ik weet dat het bestaat, ik hoor het, maar de mannen durven er veel minder voor uitkomen. De slachtoffers zijn soms minder weerbaar wegens een handicap, een depressie of een laag zelfbeeld. Als het gezin niet meer functioneert, hebben zij de grootste kans hun kind te verliezen. Bovendien weegt het mannelijke ego zwaar door. Een man zegt niet zo gauw 'Ik word mishandeld.'"

Olefs ziet ook in dat datzelfde mannelijke ego oorzaak is van het huiselijk geweld gericht tegen mannen. "Op zich is er niet veel verschil tussen de verhalen van mannelijke en vrouwelijke slachtoffers. En weggaan bij de partner is vaak voor mannen nog moeilijker. Eigenlijk gaat het telkens om de balans tussen wie in een relatie de broek aan heeft en wie niet. Dat kan man of vrouw zijn. Als dat evenwicht doorslaat, kan dat vreselijk escaleren. Typisch mannelijk is wel dat hun ego zich tegen hen keert. Hier was een perfect lijkende man die eigenlijk erg dominant was maar dat zelf niet doorhad. Zijn vrouw kwam daar fel tegen in opstand en die man was zwaar geshockeerd. Hij had hulp nodig. Ik probeer dan de juiste vragen te stellen zodat die man zelf het probleem leert verwoorden en inzien."

Ondanks de voorlopig erg lage opkomst voor de mannenpraatgroep zal Olef op post blijven, omdat hij maar al te goed weet dat het nodig is. Net zoals de andere Pandora-medewerkers hoopt hij dat ze ooit kunnen ophouden te bestaan. Het stijgend aantal oproepen kondigt aan dat dat niet voor de nabije toekomst is.

Telefonisch contact:

Pandora-Hasselt: 011/26.10.60 (24 / 24 uur)

Pandora-Puurs: 03/899.45.48 (24 / 24 uur)

Pandora-Ekeren: 08/542.07.93 (daguren)

'Waar de buitenwereld het meest op afknapt, is dat die vrouwen terugkeren naar hun partner. Zij willen 'neen' zeggen tegen het geweld, maar niet tegen die partner'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234