Dinsdag 05/07/2022

Jemen, een Afghanistan op het Arabische schiereiland

Eremoorden worden niet bestraft en polygamie is de regel

Catherine Vuylsteke schetst de achtergrond van het dodelijke geweld in Jemen

Catherine Vuylsteke is buitenlandredactrice bij deze krant.

@4 DROP 2 OPINIE:Dat Jemen een kweekvijver is voor islamistische extremisten hoeft niet te verwonderen. De 20 miljoen zielen tellende natie valt in menig opzicht te vergelijken met het Afghanistan van de taliban.

Op het eerste gezicht lijkt die vergelijking misschien vreemd voor een land van waaruit aan het begin van de zeventiende eeuw de koffie naar West-Europa werd gebracht door de Vereenigde Oost-Indische Compagnie, en dat bijna vier eeuwen later bekend raakte als de geboortegrond van de familie van Osama bin Laden. En toch.

President Saleh, de noorderling die in 1978 via een militaire coup aan de macht kwam, mag dan officieel een bondgenoot van de VS zijn in de strijd tegen het terrorisme, toch geeft de Jemenitische realiteit een ander beeld. Vooreerst heeft Saleh zich in de jaren tachtig en negentig van de islamisten in zijn land bediend om af te rekenen met de socialisten, die vooral in het zuiden veel aanhang hadden.

Bovendien strekt de controle van dit erg autoritaire regime niet erg ver. Jemen is in eerste instantie een verklontering van honderden potentaten, geleid door tot de tanden gewapende clans. Die hebben nu nog meer macht dan vroeger, zo schreef sociologieprofessor Abdulhakeen al-Sharjabi onlangs nog in de Engelstalige Yemen Times. In het noorden werd hun erkenning van de republiek in 1962 afgekocht met de toekenning van politieke functies. Hetzelfde gebeurde later om de strijd te winnen tegen het zuiden, dat tussen 1967 en 1991 seculier, socialistisch en onafhankelijk was.

Behalve de clanversnippering is er ook de breuklijn tussen het traditionalistische noorden en het veel kosmopolitischere zuiden die bijna veertien jaar na de laatste militaire crisis nog altijd erg duidelijk is. Deze week nog lieten vier demonstranten het leven tijdens een manifestatie in de oude zuidelijke hoofdstad Aden ter herdenking van de Noord-Zuidstrijd. Ze bezweken onder politiekogels.

Niet alleen is in Jemen, net zoals in Afghanistan, de staatscontrole weinig penetrant, er zijn ook miljoenen wapens in omloop. De VN schatten dat aantal op 6 tot 9 miljoen. Al sinds 2001 wordt in het parlement een nieuwe wapenwet bediscussieerd. De overheid lanceert periodiek wapenterugkoopprogramma's en sluit grote wapenmarkten. Toch schrijven terrorisme-experts dat de situatie fundamenteel ongewijzigd blijft.

Daarbij komt dat Jemen straatarm is - het modale bnp per capita ligt niet hoger dan 500 dollar - en dat maar liefst 40 procent van de mannelijke bevolking werkloos is. Vrouwen mogen het huis niet uit zonder mannelijke toestemming, 80 procent van hen is analfabeet en dat willen hun vaders en broers vaak zo houden. Dus op de arbeidsmarkt tellen vrouwen al helemaal niet mee.

Bovendien heeft het land een fenomenaal jonge bevolking, wat betekent dat ook de jongerenwerkloosheid erg groot is. De Jemenitische staatskas teert op petrodollars, maar dat houdt tegelijk in dat ze denkt haar burgers niet veel inspraak verschuldigd te zijn, aangezien ze niet afhangt van de door hen betaalde inkomensbelasting.

Maar de olie-industrie zorgt absoluut niet voor jobs. Die hadden uit de toerismesector moeten komen. Jemen heeft als achtduizend jaar oude beschaving een gigantisch potentieel, maar kidnappingsgolven en de recente moorden hielden en houden toeristen eerder weg. De torenhoge corruptie en de erg lage gemiddelde scholingsgraad zijn verdere ontradende factoren voor potentiële investeerders.

Een ander punt waarop Jemen met Afghanistan kan worden vergeleken, is het heersende maatschappelijke klimaat, dat ronduit reactionair islamitisch is. Eremoorden worden niet bestraft, polygamie is de regel en door de druk van de islamistische Islahpartij is de sharia de basis voor de wetgeving.

De Jemenitische publieke opinie is daarenboven erg anti-Amerikaans, wat onder meer te maken heeft met Washingtons positie tegenover Israël en de Palestijnen en met de oorlogen in Irak en Afghanistan.

Een laatste verklaring waarom Jemen een kweekvijver kan zijn voor islamistische terroristen is dat er tienduizenden Jemenieten zelf aan de jihad in Afghanistan hebben deelgenomen. De netwerken bestaan dus en als we Amerikaanse experts mogen geloven, wordt er zelfs nu nog actief gerekruteerd voor Irak. Geïnteresseerden krijgen 1.300 dollar, niet weinig in een natie als deze.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234