Woensdag 17/08/2022

John Hume, vechter voor vrede met enorm uithoudingsvermogen

De voorzitter van het Nobel-comité, Francis Sejersted, noemde John Hume (61) gisteren "de man die van alle politici in Noord-Ierland het langst en met het meeste uithoudingsvermogen gevochten heeft voor de vrede in Noord-Ierland".

Gereserveerd, maar met een dwingende overredingskracht wist deze gematigde nationalist in de afgelopen jaren de partijen in het conflict dichter bij elkaar te brengen. Hij was de architect achter de vredesgesprekken in het kasteel van Stormont, die in april van dit jaar uitmondde in het Goede Vrijdag-akkoord, dat een definitieve regeling voor de provincie uitstippelt.

Op 22 mei gaven de Ieren in een referendum hun jawoord aan het akkoord. In juni volgden er dan verkiezingen voor een autonoom Noord-Iers parlement, terwijl de oprichting van grensoverschrijdende organen en de ontwapening van de paramilitairen bezig is. Het was een staakt-het-vuren van de meeste terreurbewegingen die deze evolutie mogelijk maakte; en bij het bereiken daarvan speelde John Hume een cruciale rol.

Als gematigd nationalist en leider van de Sociaal-Democratische en Arbeidspartij (SDLP), door de gewezen onderwijzer in 1979 opgericht, zocht hij reeds begin jaren tachtig contact met de radicale nationalisten van Sinn Féin, de politieke vleugel van het Iers Republikeins Leger (IRA). Door gesprekken met Sinn Féin-leider Gerry Adams haalde hij de terreurbeweging er toe over om een derde weg te zoeken voor Noord-Ierland, tussen lijdzaam toezien en de weg van het geweld.

Hume werd ervoor verketterd door zijn collega-politici, omdat hij het taboe rond de terreur doorbrak, niet het minst in het Britse Lagerhuis, waar hij sinds 1983 zetelt. "Mister Hume balanceert op de hoogste van de hoogste kabels zonder veiligheidsnet, bekeken door zoveel politieke vijanden die hem in de politieke afgrond willen zien vallen", noteerde de Irish Times.

Maar Hume werd gedreven door de gebeurtenissen in zijn thuishaven Derry, door de protestanten Londonderry genoemd, waar op 30 januari 1972 (Bloody Sunday) het Britse leger dertien katholieken doodschoot tijdens een burgerrechtenmars. Humes verzetsmethode tegen de Britse overheersing was uniek en hij paste die al toe in de Bogside, zijn eigen wijk die ieder jaar in augustus het toneel was van confrontaties tussen nationalisten en de protestantse 'Apprentice Boys'. Die marcheren dan provocerend over de muren van de stad om te herdenken hoe in 1688 de 'leerjongens' de stad redden uit handen van de katholieke koning James II. De brandbommen vlogen meer dan eens over en weer, terwijl Hume in zitstaking ging voor de Britse pantserwagens, maar weigerde het andere verkeer in de war te sturen. Het werd een symbool van zijn oproep tot redelijkheid.

Het geloof in deze aanpak kwam hem duur te staan bij extremisten. Zijn wagens gingen in vlammen op, maar hij won er wel het respect mee van de 'gewone man en vrouw' aan nationalistische én protestantse zijde. Het was met hun steun dat de protestantse marsen in Derry de laatste jaren rustiger verliepen, in tegenstelling tot het Portadown-district van de andere Nobelprijs-laureaat David Trimble, waar het dit jaar nog wekenlang onrustig was.

Maar veel belangrijker is wellicht dat Hume, grotendeels uit het zicht van het publieke oog, Sinn Féin ervan overtuigde dat de gewelddadige strijd die ze in de jaren twintig begonnen, tegen de 'British Rule' en voor een eengemaakt Ierland, zinloos was. In een constructie als de Europese Unie was volgens Europees parlementslid Hume de Britse invloed in Noord-Ierland sowieso zeer relatief. geworden. Zelf had hij al ondervonden dat het er op aankomt mensen te verenigen, niet landen.

David Trimble, de bekeerde hardliner

Het Nobelprijscomité beloonde gisteren protestant David Trimble (54) "omdat hij 'grote vaardigheden' toonde bij de mentaliteitsverandering onder de protestantse leiders in Noord-Ierland". Aanvankelijk wees de carrière van Trimble er nochtans niet op dat hij ooit met een Nobelprijs beloond zou worden. De advocaat stond tijdens zijn dertigjarige politieke bestaan meer bekend als een halsstarrige koppigaard dan iemand die zocht naar het compromis. Pas begin dit jaar matigde hij zijn houding en schaarde zich achter het Noord-Ierse vredesproces. Dat deed hij vooral onder druk van de Britse premier Tony Blair, staatssecretaris voor Noord-Ierse zaken Marjorie 'Mo' Mowlam, VS-onderhandelaar George Mitchell en VS-president Bill Clinton, die hem zelfs regelmatig opbelde.

De leider van de Ulster Unionist Party (UUP) blijft ook nu nog sterk voorstander van Britse medezeggenschap over Noord-Ierland. Tijdens de vredesonderhandelingen matigde hij vooral zijn houding ten opzichte van het IRA en de politieke vleugel Sinn Féin. Daarmee was de weg vrij voor een akkoord in april en verkiezingen in juni, en zijn verkiezing tot premier van Noord-Ierland.

Dat hij zijn eigen UUP in de vrede meekreeg, wordt gezien als een politieke prestatie van formaat. Hij moest wel toezien hoe een deel van zijn partij ontgoocheld overliep naar de radicale unionisten van dominee Ian Paisley en wordt door hen steevast een verrader genoemd.

David Trimble was jarenlang hoogleraar aan de rechtenfaculteit van de Queens University in Belfast, en als student al bij het uitbreken van de Troubles (eind jaren zestig) politiek actief. Hij verwierf naam als één van de leiders van de radicale politiek-culturele protestantse Oranje-orde, die tijdens hun jaarlijks marsseizoen de overwinning op de katholieken herdenken. Drie jaar geleden stond Trimble tijdens de mars van Drumcree nog onverzettelijk tegenover de katholieken van Lower Garvaghy Road in zijn district Portadown, waar hij in juli ernstige rellen niet wist te voorkomen.

Pas vorige maand schudde hij voor het eerst de hand van Gerry Adams, die hij de komende maanden nog regelmatig zal ontmoeten. Als eerste minister heeft hij de aartsmoeilijke taak om een regering en grensoverschrijdende instellingen uit te bouwen die voor zowel de Sinn Féin-leider als de radicale unionisten aanvaardbaar moeten zijn. In die zin kan zijn Nobelprijs als een aanmoediging begrepen worden en een tegengewicht voor de echte beloning, die het voor Hume is.

(MR)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234