Dinsdag 27/09/2022

Jongste schaakkoning zwaar onder vuur

De gevestigde orde in de schaakwereld heeft moeite met de bekroning van Ruslan Ponomarjov tot Fide-wereldkampioen. Met zijn 18 jaar is Ponomarjov met voorsprong de jongste schaakkoning aller tijden, maar ondanks een fraaie reeks puike prestaties in de tweede helft van 2001 heeft hij nog vrijwel niet tegen echte toppers geschaakt.

Van onze medewerker

Wouter Janssens

'Ponomarjov is in januari alleen wereldkampioen geworden omdat hij beter dan zijn tegenstanders overweg kan met het verderfelijke nieuwe snelle speeltempo van de Fide. Trouwens, als ik hem tegenkom, zou ik hem waarschijnlijk niet eens herkennen", luidt de (voorspelbare) reactie van Gary Kasparov, de eeuwige nummer één op de wereldranglijst. Voor Vassily Ivantsjoek, Ponomarjovs finaletegenstander in Moskou, smaken de druiven zuur: "Die finale was een farce. De gelukkigste heeft gewonnen."

Het zal Ponomarjov allemaal een zorg wezen. In de tweede helft van 2001 steeg de piepjonge Oekraïner pijlsnel van de twintigste naar de zevende plaats op de wereldranglijst. Op zijn weg naar het wereldkampioenschap schakelde hij onder anderen Morozevitsj (de huidige nummer 5 van de wereld) en Ivantsjoek (nr. 8) uit. In de aan de gang zijnde zevenkamp in het Andalusische Linares krijgt Ponomarjov enkele andere toptienspelers voorgeschoteld. Behalve zijn Spaanse jaargenoot Vallejo (nr. 60), moet the kid (hij is amper 1,50 meter groot) afrekenen met Kasparov (nr. 1), de Indiër Anand (nr. 3), de Brit Adams (nr. 4), de Oekraïner Ivantsjoek (nr. 8) en de Spaanse Let Sjirov (nr. 9).

Zo amper een maand na het behalen van de wereldtitel viel het echter niet mee om Ponomarjov er toe te bewegen om naar Linares te vliegen. 'Supermario' annuleerde zijn deelname aan het toptoernooi, en pas toen er links en rechts gemompeld werd "dat Ponomarjov een lafaard is" en de organisatoren dreigden met een rechtszaak, krabbelde hij schoorvoetend terug "op voorwaarde dat ik als een echte wereldkampioen behandeld word". Lees: "Ik wil flink wat boter bij de vis", en dat kreeg hij ook.

Tijdens de openingsceremonie in Linares zorgde Ponomarjov ervoor dat hij naast Kasparov mocht plaatsnemen. Zoals beloofd deed 'Gazza' alsof dat jongetje naast hem lucht was. Maar Ponomarjov is een harde, en in de openingsronde van het toernooi snoerde de nieuwe kampioen de afgunstigen voorlopig de mond door de geprikkelde Ivantsjoek nogmaals te verslaan. In een puntgave partij en dit keer in het gewone, tragere speeltempo. Toen Kasparov dat zag gebeuren liep hij briesend weg, temeer omdat hij zelf tegen Vallejo een winststelling verprutst had en hij de Spanjaard naar remise had laten ontsnappen. Hoewel Kasparov na de partij zoals gebruikelijk zijn tegenstander nog snel een handdruk gaf, weigerde hij met Vallejo te analyseren. Een uur later, in het restaurant, was Kasparovs woede over de gemiste kansen en de zege van zijn nieuwe rivaal nog niet bekoeld. De kip en de langoesten op zijn bord werden zwijgend en met een gezicht op onweer verorberd, terwijl zijn steeds aanwezige moeder Klara en zijn trainer Joeri Dochojan geen vin durfden te verroeren.

Naarmate de tweede ronde vorderde viel er echter steeds meer zon op Kasparovs gezicht te bespeuren. Zelf was hij speelvrij, maar de Brit Michael Adams schoof Ponomarjov langzaam maar zeker weg in een eindspel. Ponomarjov speelde lang door in verloren stand en liep uiteindelijk zelfs mat, een uiterst zeldzame vernedering voor een regerend schaakkampioen. Voor Ponomarjov was deze nederlaag aanleiding om te verklaren dat hij niet goed genoeg behandeld wordt: "Er staat in mijn hotelkamer niet eens een minibar." Om nieuwe incidenten te vermijden, werd daar snel voor gezorgd. Benieuwd wie er Ponomarjov op zal wijzen dat Kasparov en Anand niet zoals hij in een gewone hotelkamer zijn ondergebracht, maar wel in een vorstelijke suite.

De stand na 5 van de 12 ronden: 1. Kasparov 2,5/4; 2. Vallejo 2,5/5; 3. Adams, Sjirov, Anand, Ponomarjov 2/4; 8. Ivantsjoek 2/5.

Wit: Ponomarjov

Zwart: Ivantsjoek 1. e4 e6 2. d4 d5 3.Pc3 Lb4 4. e5 c5 5. a3 Lxc3+ 6. bxc3 Pe7 7. Dg4 0-0 8. Ld3 f5 9. exf6 Txf6 10. Lg5 Tf7 11. Dh5 g6 12. Dd1 Pbc6 13. Pf3 Df8 14. 0-0 c4 15. Le2 h6 16. Lc1 Ld7 17. Pe1!? (Ponomarjov ziet af van het in deze positie gebruikelijke a4 gevolgd door La3, maar het valt nog te bezien of de tekstzet een verbetering is. Ivantsjoek verbruikt nu zeeën van tijd om het beste antwoord te vinden, wat hem in de tijdnoodfase vanaf de 30ste zet zuur zal opbreken.) g5 18. g3 Pf5! 19. Pg2 Dg7 20. f4! Pd6 21. De1 b5 22. fxg5 Txf1+ 23. Lxf1 hxg5 24. Pe3 Tf8 25. Lg2 a5 26. Ld2 Dg6 (Consequenter is b4! 27. axb4 axb4 28. cxb4 Dxd4) 27. Pg4 Tf5 28. De3 Kg7?! 29. Tb1! Kh7?! 30. a4! bxa4 31. Lc1! Tf7 32. La3 Dxc2 33. Tc1 Df5 34. Lh3 Pe4 35. Pe5! Df2+ 36. Dxf2 Txf2 37. Pxd7 Ta2 38. Lc5 Pd2 39. Lg2 a3 40. Pf8+ Kh6 41. Te1 e5 42. dxe5 g4 43. e6 Pf3+ 44. Lxf3 gxf3 45. Kf1 en zwart geeft op.

Wit: Adams

Zwart: Ponomarjov 1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 a6 4. La4 Pf6 5. 0-0 Le7 6. Te1 b5 7. Lb3 d6 8. c3 0-0 9. h3 Te8 10. d4 Lb7 11. Pbd2 Lf8 12. d5 Pb8 13. Pf1 Pbd7 14. P3h2 Pc5 15. Lc2 c6 16. b4 Pcd7 17. dxc6 Lxc6 18. Lg5 h6 19. Lxf6!? Pxf6 20. Pg4 Pxg4 21. Dxg4! d5?! (Deze opening van de stelling pakt niet goed uit voor Ponomarjov.) 22. exd5 Dxd5 23. Lb3 Dd8 24. Dh5 Ta7 25. Txe5 Txe5 26. Dxe5 Dg5 27. Dxg5 hxg5 (Ponomarjov heeft een pion geofferd in ruil voor het loperpaar, maar toch weet Adams via geraffineerde manoeuvres vooruitgang te boeken.) 28. Pe3 g6 29. Td1 Tc7 30. Kf1 Kg7 31. Ke2 Le7 32. Ld5! Ld7 33. Td3 Lf6 34. c4 bxc4 35. Lxc4 Lc8 36. a3 Lb2 37. Kd2! f5 38. Kc2 Lxa3 39. Txa3 f4 40. Kb3 fxe3 41. fxe3 Te7 42. Ka4 Te5 43. Td3 Lf5 44. Td2 Txe3 45. Lxa6 (Via technisch onberispelijk spel heeft Adams een gewonnen eindspel bereikt met een vrije b-pion. Ponomarjov kan hier met een gerust gemoed opgeven, maar wil het zich nog allemaal laten bewijzen.) Le4 46. Tf2 Kh6 47. Lf1 g4! 48. hxg4 Te1 49. Le2 Ta1+ 50. Kb3 Tb1+ 51. Kc3 Tc1+ 52. Kd4 Lb7 53. Lf3 La6 54. Tb2 Lb5 55. Le2 Lc6 56. Lf3 Lb5 57. Le2 Lc6 58. La6 Tg1 59. b5 Lxg2 60. b6 Kg5 61. Lc8 Kf4 62. Kc5 Le4 63. Tb4 Ke5 64. b7 Tc1+ 65. Kb5 Lxb7 66. Lxb7 Kf6 67. Tc4 Tb1+ 68. Kc6 Kg5 69. Lc8 Td1 70. Ld7 Kh4 71. Kc7 Td2 72. Kd8 Te2 73. Tc6 g5 74. Lf5 Te3 75. Te6 Tg3? (Na hun WK-match beweerde Ivantsjoek dat Ponomarjov onnodig lang doorging in hopeloze stellingen: "Het is duidelijk dat hij weinig ervaring heeft. In een toptoernooi heeft dit geen enkele zin." In de WK-match wist Supermario zich enkele keren nog op miraculeuze wijze te redden, maar hier blundert hij en wordt mat gezet. Echter, na het betere Tb3 76. Ke7 Te3!? 77. Kf7 Ta3 78. Th6+ Kg3 79. Kg6 Kf4 80. Th1 Ta6+ 81. Kh5 gevolgd door een schaak op f1 is de zwarte weerstand definitief gebroken.) 76. Th6 mat.

Op hetzelfde tijdstip als in Linares wordt in Cannes een ander toptoernooi gehouden, met de toptienspelers Morozevitsj, Topalov en Leko. De stand wordt voorlopig echter aangevoerd door ex-wereldkampioen Anatoli Karpov, die op het voorbije WK in Moskou al in de eerste ronde werd uitgeschakeld.

De stand na zes van de negen ronden: 1. Karpov 4/6; 2. Gelfand, Topalov 3,5; 4. Barejev, Fressinet, Lautier, Bacrot, Leko 3; 9. Nataf 2,5; 10. Morozevitsj 1,5.

Wit: Topalov

Zwart: Morozevitsj 1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 a6 4. La4 Pf6 5. 0-0 b5 6. Lb3 Lc5 7. a4! Tb8 8. c3 d6 9. d4 Lb6! 10. axb5 axb5 11. Pa3 0-0 12. Pxb5 Lg4 (Morozevitsj blijft voorlopig de strategie trouw om punt e5 te verstevigen. In de partij Anand-Tkatsjev uit het WK in Moskou ontstonden wilde, voor wit gunstige verwikkelingen na exd4 13. cxd4 Lg4 14. Ta3!? Te8 15. Te1 d5 16. e5 Pe4 17. Le3 La5 18. Pa7!?) 13. Lc2!? h6 14. dxe5 (d5) Pxe5 15. Pbd4 d5! 16. exd5 Dxd5 17. h3 Lh5 18. g4! Pfxg4! 19. Pxe5 Pxe5 (De complicaties na de 'damewinst' Pe3 20. Lxe3 Lxd1 21. Pec6! lijken voordelig voor wit.) 20. Dxh5 Lxd4 21. Df5! Pf3+ 22. Kh1 Dxf5 23. Lxf5 Lf6 (Lb6) 24. Ta7! c5 25. Le4 Pe5 26. Td1 Pc4 27. Lb7 Lg5?! (Nu komt wit duidelijk in het voordeel. Beter lijkt Tfd8 28. Ld5 Kh8) 28. Lxg5 hxg5 29. b3 Pe5 (De schakerswijsheid 'paard aan de wand is een schand' klopt in dit geval na Pa5 30.Ld5 Pxb3 31. Lc4! en het zwarte paard zit gevangen. De tekstzet is echter nauwelijks beter.) 30. Td5 Tfe8 31. Txc5 Te7 (Pent de witte loper. Die kan nu niet meer bewegen omdat Ta7 dan valt. Topalov heeft echter een briljant ontpenningsmanoeuvre gepland.) 32. Tb5 Pd3? 33. Le4!! en zwart geeft op. Alle witte stukken hangen, maar de matdreiging beslist: Txa7 34. Txb8 mat of Txb5 34. Ta8+ en mat en ten slotte Txe4 34. Txb8+ Kh7 35. Txf7 met beslissend materiaalvoordeel.

Wit: Kg1, Db1, Tf1, Lc1, Lg2, Pg5, pia3, f5, f7, g3, h2.

Zwart: Kh8, Dc7, Ta8, Lb3, Pb6, Pg4, pia5, b7, c5, c4, g7, h6. 1. g6! hxg5 (Pxf6 2. Txf6) 2. Dg6! gxf6 (Pxf6 2. Txf6) 3. Le4 en zwart geeft op.

Adolph Kraemer (1949)

Wit: Kf1, Lf7, Pc5, Pd4, pie2.

Zwart: Kh1, Th8, Lb8, Ld5, Ph8, pia7, b7, c6, c4, d6, e5, g6, h2.

Wit speelt en wint dankzij een bekend thema.

Verliezend finalist Ivantsjoek: 'De finale voor de wereldtitel was een farce. De gelukkigste heeft gewonnen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234