Maandag 23/05/2022

Congo

Kabila laat Congolese tijdbom voorttikken

De kolkende achterban van oppositielid Etienne Tshisekedi. Verwacht wordt dat de confrontatie tussen beide kampen hevig zal zijn. Beeld AFP
De kolkende achterban van oppositielid Etienne Tshisekedi. Verwacht wordt dat de confrontatie tussen beide kampen hevig zal zijn.Beeld AFP

Niets lijkt nog te kunnen vermijden dat de troepen van de Congolese president Kabila op 19 december een bloedige veldslag zullen leveren tegen oppositiebetogers in Kinshasa. Op die dag moet Kabila aftreden, al ziet hij dat niet zitten. Intussen voert de EU de druk op.

Koen Vidal

19 december wordt D-day in Congo. Die dag komt er een einde aan de tweede ambtstermijn van Kabila. Volgens de grondwet mag hij zich niet meer verkiesbaar stellen en moet hij die dag aftreden.

Maar geen haar aan Kabila's hoofd dat eraan denkt om het presidentiële paleis die dag te verlaten. Zijn entourage deed er de afgelopen twee jaar dan ook alles aan om nieuwe verkiezingen uit te stellen. Die stembusgang had normaal in november moeten plaatsvinden, maar werd voor onbepaalde tijd uitgesteld.

Het officiële excuus luidt dat het bijzonder duur en ingewikkeld is om in een gigantisch land met gebrekkige infrastructuur nationale verkiezingen te organiseren. Maar eigenlijk weet iedereen dat de clan-Kabila geen zin heeft om de macht af te staan en zo zijn greep te verliezen op een land dat over enorme bodemrijkdommen beschikt.

Op 18 oktober bereikte Kabila een akkoord met een deel van de oppositie dat bepaalt dat er pas in april 2018 verkiezingen zullen komen. Maar een groot deel van de oppositie verzet zich tegen dit compromis en eist naast snelle verkiezingen ook een garantie dat Kabila zich niet herverkiesbaar stelt.

Rode kaart

Het anti-Kabila-kamp wordt niet enkel aangestuurd door de oude Etienne Tshisekedi, maar ook door de rijke zakenman Moïse Katumbi, de populaire ex-gouverneur van de provincie Katanga die in juni op een showproces werd veroordeeld en sindsdien in ballingschap leeft. De zogenaamde Rassemblement tussen Tshisekedi en Katumbi werd trouwens gesmeed door Katumbi's steenrijke broer Katebe Katoto die op een landgoed nabij Brugge woont.

Als Kabila voor 19 december geen duidelijk signaal geeft dat hij de macht wil afstaan, zal oppositieleider Tshisekedi zijn achterban oproepen om massaal op straat te gaan. Dat dit zal leiden tot een bloedbad: daaraan twijfelt niemand nog.

In september was er al een harde confrontatie tussen ordetroepen en opposanten waarbij een vijftigtal mensen om het leven kwamen. Volgens een rapport van de Congolese mensenrechtencommissie schoten toen niet enkel de politie en het leger met scherp, maar hadden ook een aantal betogers vuurwapens bij zich die gestolen waren uit politiedepots.

Aanhangers van Joseph Kabila zwaaien met zijn portret.  Beeld REUTERS
Aanhangers van Joseph Kabila zwaaien met zijn portret.Beeld REUTERS

Het feit dat Tshisekedi zijn achterban oproept om op 19 december "een rode kaart tegen Kabila te trekken" en de weerstand pas op te geven als de president aftreedt, geeft aan dat de op til zijnde confrontatie nog heviger zal zijn dan die van september.

De enigen die een bloedbad nog kunnen voorkomen, zijn de Congolese bisschoppen die als bemiddelaars optreden tussen Kabila en oppositie en te elfder ure nog een akkoord van machtsdeling proberen te onderhandelen. De gesprekken verlopen bijzonder moeizaam.

Europa probeert intussen met zware druk Kabila tot kalmte te manen. De buitenlandministers vaardigden gisteren individuele sancties uit tegen zeven topambtenaren van de Congolese veiligheidsdiensten, die betrokken waren bij de repressie van september. Ze krijgen een reisverbod en hun tegoeden worden bevroren. Brussel sluit niet uit dat de sanctielijst wordt uitgebreid bij nieuw politiek geweld, een duidelijke waarschuwing aan het adres van de president zelf.

Volgens bronnen zouden Tshisekedi en Katumbi bereid zijn om Kabila tijdens een korte overgangsperiode als president te dulden. Zij willen al in 2017 verkiezingen. Maar Kabila zou onverzettelijk zijn: hij blijft vasthouden aan verkiezingen in 2018 en zou evenmin bereid zijn om publiekelijk te beloven dat hij geen derde ambtstermijn ambieert.

Volgens onderhandelaars stuurt het Kabila-kamp helemaal niet aan op een onderhandelde oplossing. "De president is ervan overtuigd dat hij de straatprotesten vrij makkelijk zal kunnen onderdrukken om gewoon verder te kunnen regeren."

Op korte termijn lijkt dit het meest plausibele scenario. Op 19 december zullen er in Kinshasa zware confrontaties komen. Maar omdat de oppositie niet goed georganiseerd is en de betogers over zeer weinig logistieke steun beschikken, zullen de onlusten waarschijnlijk niet langer dan enkele dagen duren. Kabila zal bovendien zijn best bewapende en best betaalde troepen van stal halen: de harde kern van de presidentiële garde en enkele elite politiekorpsen.

Maar op langere termijn neemt Kabila een behoorlijk risico. Zo valt niet uit te sluiten dat een deel van het leger en de politie zich tegen hem keert waardoor een militaire coup en een interne oorlog niet meer uit te sluiten vallen. Bovendien is onduidelijk hoe bepaalde gewapende groepen in het oosten van het land zullen reageren op de politieke spanningen. Nu al zijn er signalen dat rebellengroepen zich aan het versterken zijn.

Blijf thuis, Belgen

Ondertussen raadt het Belgisch ministerie van Buitenlandse Zaken "niet-essentiële reizen" naar de Democratische Republiek Congo af. "Belgen die zich reeds ter plaatse bevinden, wordt verzocht na te gaan of hun aanwezigheid in de komende weken onontbeerlijk is en dit meer bepaald gedurende de tweede helft van de maand december."

Steeds meer Belgen en andere expats die in Congo verblijven besluiten trouwens om vroegtijdig op kerstvakantie te vertrekken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234