Maandag 03/10/2022

PortretKaja Kallas

Kaja Kallas: de meest vastberaden tegenstander van Vladimir Poetin

null Beeld Penelope Deltour
Beeld Penelope Deltour

Ze ontpopt zich als de grote tegenspeler van Poetin binnen de Europese Unie, en dat als premier van een van de kleinste EU-landen. De Estse Kaja Kallas (44) wordt ‘de nieuwe Iron Lady’ genoemd. En toen blies ze haar regeringscoalitie op.

Sterre Lindhout

Een buitenaards wezen dat onze wereld alleen uit de krant kent, zou op basis van de afgelopen maanden kunnen denken dat Estland een wereldmacht is. Sla er een willekeurig nieuwsmedium op na – The New York Times, The Guardian, Time Magazine of Der Spiegel – en de redactie heeft onlangs gesproken met Kaja Kallas, premier van Estland, het op Malta en Luxemburg na kleinste EU-land met krap 1,3 miljoen inwoners.

Aan wie het maar horen wil, herhaalt de ­Baltische leider haar pleidooi voor nog hardere sancties tegen Vladimir Poetin. “Zolang de oorlog nog niet voorbij is en Oekraïne niet heeft gewonnen, hebben we niet genoeg gedaan”, vatte ze haar standpunt samen tijdens de EU-top vorige week.

Kallas waarschuwt voor de kwade bedoelingen van Poetin sinds haar aantreden begin 2021, ruim een jaar voordat Poetins troepen Oekraïne binnenvielen. West-Europese leiders beschouwden haar roep om meer militaire presentie aan de NAVO-grens toen nog als een wat overtrokken angst­reactie van een klein land met een traumatisch verleden van in­lijving door de Sovjet-Unie.

Nu, bijna anderhalf jaar later, zou Kallas haar collega-leiders in Brussel onder de neus kunnen wrijven dat ze gelijk had, wat Poetin betreft. Ze doet het niet. Bewust niet. Daarover later meer.

Tussen haakjes, onder leiding van Kaja ­Kallas heeft Estland sinds het begin van de ­oorlog relatief het meeste geld aan Oekraïne gedoneerd, namelijk 0,8 procent van het bruto binnenlands product.

Nieuwe Iron Lady

Drie maanden na het begin van de oorlog in Oekraïne staat Kallas voor méér dan alleen ­Baltische belangen. Als jonge, vrouwelijke ­democratische leider van een voormalige Sovjet­republiek die pleit voor een principiële, harde lijn, is ze aan het uitgroeien tot de ­antagonist van Poetin. Zeker nu de West-­Europese grootmachten, met Duitsland voorop, onbeholpen blijven laveren tussen wapenleveringen aan Oekraïne en afhankelijkheid van Russisch gas.

De Estse premier Kaja Kallas op een persconferentie in Vilnius, Litouwen, op dinsdag 7 juni. Beeld REUTERS
De Estse premier Kaja Kallas op een persconferentie in Vilnius, Litouwen, op dinsdag 7 juni.Beeld REUTERS

Kallas verzet zich tegen het in West-Europa door de achterdeur van het pragmatisme ­salonfähig geworden idee dat Oekraïne ­genoegen zou moeten nemen met een vrede die ten koste gaat van een deel van zijn grondgebied. Dat zou betekenen dat de Russische agressie toch zijn vruchten had afgeworpen.

“Als Poetin wint, of als hij zelfs maar het idee heeft dat hij deze oorlog heeft gewonnen, zal zijn honger alleen maar groeien”, zei Kallas ­tegen The New York Times.

Het Britse tijdschrift The New Statesman doopte Kallas vorige maand tot de ‘nieuwe Iron Lady van Europa’ vanwege haar vast­houdende pro-Oekraïense geluid. Hoewel de associatie met de illustere voormalige Britse premier Margaret Thatcher anders doet vermoeden, bedoelde het tijdschrift dit positief.

De premier van Estland is zeker geen pleaser, ook al formuleert ze nog zo diplomatiek. Ze deinsde er in maart niet voor terug om haar EU-collega’s beleefd wakker te schudden, in uitstekend Engels.

“Het zou kunnen dat we nu pas herontdekken wat de zin was van een internationale, op regels gebaseerde orde”, zei ze tegen het Europees Parlement. Als ze zoiets heeft gezegd, trekt Kallas’ mond samen tot een vastberaden streepje lippenstift.

Afgelopen weekend sprak ze in The Guar­dian haar vrees uit dat de anti-Russische ­eensgezindheid in Europa zal verbrokkelen als de sancties pijn beginnen te doen in West-­Europa, waar mensen niet weten hoe een ­Russische overheersing voelt. “Gas kan duur zijn, vrijheid is onbetaalbaar. Maar dat begrijpen mensen in de vrije wereld niet goed.”

ONENIGHEID

Ze mag dan populair zijn in het buitenland, in politiek Tallinn heeft Kallas zich in een behoorlijk benarde positie gemanoeuvreerd. Vorige week vrijdag blies ze de Estse regeringscoalitie op, bestaand uit haar eigen liberale Hervormingspartij en de gematigd-linkse Centrumpartij, vanwege een voortslepende onenigheid over een steunpakket voor families en de hervorming van de voorschoolse educatie.

Kallas wil verder regeren met een andere ­coalitie van middenpartijen, maar loopt ­daardoor wel het gevaar dat de gewezen coalitiepartner een meerderheid organiseert met de extreemrechtse Ekre-partij. Als dat lukt, verdwijnt het populaire boegbeeld van de anti-­Russische hardliners binnen de Europese Unie door de achterdeur van het internationale ­toneel.

Ze verwijt de Centrumpartij dan ook dat ze in tijden van internationale spanning het ­partijbelang boven het belang van Estland stelt.

ROZE HANDTAS

De familiegeschiedenis van Kaja Kallas is nauw verweven met de bewogen geschiedenis van haar land. Overgrootvader Eduard Alver was in 1918, na het uiteenvallen van het Russische tsarenrijk, een van de stichters van het eerste democratische Estland.

Haar moeder werd in 1949 als baby naar ­Siberië getransporteerd in het kader van de zuivering van de Estse elite. Ze overleefde de drie weken durende treinreis alleen omdat een onbekende haar oma een bus melk in de hand drukte, en medepassagiers bereid waren de stoffen luiers te drogen tegen hun lichamen. Twintig jaar later pas keerde de familie terug naar Tallinn.

Begin mei deelde Kallas op Twitter een ­vakantiefoto uit 1988, voor de Brandenburger Tor in Oost-Berlijn, genomen door haar vader die zijn elfjarige dochter aanspoorde diep adem te halen, zodat ze ‘de vrijheid aan de ­andere kant zou inademen’.

Vader Siim Kallas kon toen niet bevroeden dat die Muur ruim een jaar later zou vallen, en hij een aantal jaren later premier zou zijn van een vrij Estland. Voor het stuurs kijkende ­meisje met roze handtas op de foto bleek de drempel naar de puberteit ook die naar de vrijheid.

ONBELEEFD

Kallas studeerde rechten en economie in de Verenigde Staten, en woonde in Frankrijk en Finland. Toen ze tussen 2014 en 2018 in de ­liberale fractie van het Europees Parlement zat, was ze behalve in digitalisering van de ­interne markt gespecialiseerd in de relaties ­tussen de Europese Unie en Oekraïne. Ze was destijds groot voorstander van een Oekraïens EU-lidmaatschap.

Na haar verkiezing tot eerste vrouwelijke premier van Estland, maakte Kallas van waakzaamheid tegenover Poetin haar grootste ­politieke prioriteit. Ze trok het defensiebudget boven de NAVO-norm van 2 procent en zette het beleid van haar voorganger voort om het land zo snel mogelijk onafhankelijk te maken van Russische energie.

Heeft ze nu echt nooit de neiging om tegen haar Europese collega’s te zeggen: “We told you so?” vroeg een journalist van The New Statesman Kallas in mei. “Het is onbeleefd om zoiets te zeggen”, antwoordde ze. “Maar ik denk dat je sommige dingen ook niet hardop hoeft te zeggen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234