Maandag 04/07/2022

AchtergrondOekraïne

Kan Oekraïne snel EU-lid worden? Het korte antwoord is nee

Leden van het Europees Parlement geven president Zelensky van Oekraïne een staande ovatie na zijn toespraak via een videoverbinding. Beeld Jonas Roosens / AFP
Leden van het Europees Parlement geven president Zelensky van Oekraïne een staande ovatie na zijn toespraak via een videoverbinding.Beeld Jonas Roosens / AFP

‘Toon dat u bij ons blijft!’, zei de Oekraïense president Zelensky dinsdag in een videoverbinding met het Europees Parlement. Hij zoekt dringend steun voor zijn verzoek om Oekraïne EU-lid te maken, een garantie op veiligheid en geld. Vier vragen over de EU-kansen voor Kiev.

Marc Peeperkorn

Zelensky wil spoed: is er een versnelde procedure voor het EU-lidmaatschap?

Nee, het Europees Verdrag is überhaupt karig over deze kwestie. Artikel 49 (twee alinea’s) zegt alleen dat ‘elke Europese staat’ een verzoek tot lidmaatschap kan indienen, mits die een aantal waarden eerbiedigt. Die waarden staan in artikel 2: respect voor de mensenrechten, gelijkheid, een stabiele democratie, de rechtsstaat. Omdat de voorwaarden zo summier zijn geformuleerd, geeft dat lidstaten wel de politieke ruimte om de snelheid van een lidmaatschapsverzoek te beïnvloeden.

Bij de ‘Big Bang’ van 2004 (tien nieuwe lidstaten in één keer) klaagden critici dat sommige kandidaten nog niet aan alle EU-eisen voldeden. Bij de komst van Bulgarije en Roemenië in 2007 klonk dat gemor nog luider. Sommige premiers en ministers betuigden later spijt over overhaaste besluitvorming, anderen prezen de Unie juist omdat de uitbreiding welvaart en stabiliteit in de betrokken landen bracht.

Hoelang duurt het eer Oekraïne toetreedt?

Lang, dat is zeker. Oekraïne is een Europees land, maar een democratie met een rechtsstaat en een goed functionerende markteconomie is het zeker niet. Ter indicatie: tussen het indienen van het verzoek tot EU-lidmaatschap van de Big Bang-landen en de daadwerkelijke toetreding zat circa vijftien jaar.

Eerst maakt de Europese Commissie een beoordeling van het maandag ontvangen Oekraïense verzoek, dat duurt normaliter twaalf tot achttien maanden. Op basis daarvan beslissen de lidstaten of Kiev de kandidaatstatus krijgt. Vervolgens komt er een EU-onderhandelingsmandaat: een dik pak papier met alle EU-wetten en -waarden waaraan Oekraïne moet gaan voldoen.

De onderhandelingen zelf duren jaren, mede afhankelijk van de actiebereidheid in Oekraïne. Als aan alle voorwaarden is voldaan, volgt de ratificatie van het toetredingsverdrag door alle lidstaten, nationale parlementen, het Europees Parlement en dat van Oekraïne, waarmee gemiddeld twee jaar gemoeid is. De kans is zeer gering dat Zelenski dan nog steeds president is.

Heeft een beleefd ‘dank u Kiev, we nemen uw verzoek in behandeling’ al onomkeerbare gevolgen?

Geenszins. Alle EU-landen hebben op vele momenten een veto. Zo moet het verlenen van de kandidaatstatus met unanimiteit gebeuren. Datzelfde geldt voor het vaststellen van het onderhandelingsmandaat, het openen en sluiten van de 35 hoofdstukken met EU-wetten en de finale goedkeuring van het toetredingsverdrag. De EU-landen binden zich dus niet met een eerste ‘ja’.

Polen, Slovenië, Tsjechië en de Baltische staten roepen al dagen om een Oekraïens lidmaatschap, maar andere landen willen niet overhaast handelen. “Het wordt moeilijk”, zei EU-president Michel over een besluit. “De meningen zijn verdeeld.”

Wat gebeurt er met de andere landen in de Europese wachtkamer?

De kans bestaat dat het ‘Kiev-moment’ de voortkabbelende onderhandelingen met Montenegro (kandidaat sinds 2010) en Servië (2012) nieuw leven inblaast. Ook verhoogt het de kans op het starten van de onderhandelingen met de republiek Noord-Macedonië (kandidaat sinds 2005), Albanië (2014) en mogelijk zelfs Turkije (1999).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234