Donderdag 19/05/2022

AchtergrondKazachstan

Kazachse president arresteert hoofd veiligheidsdiensten wegens hoogverraad

De protesten en clashes met het leger laten heel wat sporen na. Beeld AP
De protesten en clashes met het leger laten heel wat sporen na.Beeld AP

De grootschalige demonstraties en confrontaties met de veiligheidsdiensten in Kazachstan zouden volgens de Kazachse staatstelevisie zeker 164 levens hebben geëist. Veruit de meeste doden vielen in de grootste stad van het land, Almaty. Ook werden duizenden demonstranten gearresteerd.

Jarl van der Ploeg

Tijdens een televisietoespraak zei de Kazachse president Kassym-Jomart Tokajev vrijdag al dat hij zijn ordetroepen de opdracht had gegeven om demonstranten “zonder waarschuwing te beschieten”. Hij sprak over “twintigduizend bandieten die geëlimineerd moeten worden. En dat zal in de nabije toekomst gebeuren.” De protesten zouden volgens hem mede het werk zijn van buitenlandse terroristen.

In Kazachstan braken afgelopen week grootschalige demonstraties uit. De directe aanleiding was een plotselinge verhoging van de brandstofprijzen door de regering, maar de onderliggende reden was een al langer sluimerende onvrede over de autocratische manier waarop het land bestuurd wordt en die tot een enorme inkomensongelijkheid leidt. De demonstraties kregen dan ook al snel een politieke lading en verspreidden zich over de rest van het land. Betogers staken onder meer overheidsgebouwen in brand.

Vrijwel direct na het uitbreken van de demonstraties en rellen werd in Kazachstan het internet afgesloten, waardoor onduidelijk blijft hoe de situatie er precies is. Omdat het daardoor ook onmogelijk was bij winkels elektronisch te betalen – een dienst die afhankelijk is van internet – zouden er de afgelopen dagen fikse voedseltekorten zijn ontstaan, net als lange rijen bij de bankautomaten om aan cash te komen. Door die bankrun zijn veel automaten echter leeg.

“De meeste winkeliers begrijpen dat hun klanten niet aan geld kunnen komen en geven voedsel op basis van vertrouwen”, aldus Kultegin Aspanuly, een inwoner van de westelijk gelegen stad Aqtau tegen de nieuwswebsite Eurasianet. Op diezelfde publicatie zei Doskhan Zhylkybay, een student uit Almaty, dat veel mensen voedsel proberen te hamsteren, maar dat de meeste winkels limieten hebben ingesteld van bijvoorbeeld een brood per persoon.

Volgens de Kazachse regering is er echter geen reden tot bezorgdheid, omdat de orde inmiddels weer zo goed als hersteld is. Dat gebeurde mede met hulp van het door Rusland geleide militaire bondgenootschap CSTO, waarin ook landen als Armenië, Wit-Rusland, Kirgizië en Tadzjikistan zijn verenigd. Die internationale troepenmacht van ongeveer 2.500 militairen zou inmiddels de bewaking hebben overgenomen van een aantal ‘strategische’ locaties in Kazachstan.

Een protestant past een boodschap aan op de muur van de Kazachse ambassade in Londen. Beeld REUTERS
Een protestant past een boodschap aan op de muur van de Kazachse ambassade in Londen.Beeld REUTERS

Mede door hun harde inzet vielen er, naast de 164 door de overheid gemelde doden, in totaal meer dan 2.200 gewonden. Ook zouden er 5.800 demonstranten zijn gearresteerd, aldus het Kazachse ministerie van Binnenlandse Zaken. Een van de gevangenen was voormalig premier en huidig hoofd van de binnenlandse veiligheidsdiensten Karim Masimov. Omdat hij werd gearresteerd op verdenking van hoogverraad – hij zou een staatsgreep hebben voorbereid – lijkt er zich gelijktijdig met de protesten ook een soort paleisintrige te ontspinnen in het land.

Kazachstan werd dertig jaar lang geleid door president Noersoeltan Nazarbajev (81). Vrij snel na zijn aftreden in 2019 werd duidelijk dat zijn opvolger Tokajev strak aan zijn leiband moest blijven lopen en vooral als marionet moest dienen. De echte macht in Kazachstan, zo wist iedereen, lag ook na diens aftreden bij Nazarbajev.

De arrestatie van Masimov, een van de belangrijkste bondgenoten van diezelfde Nazarbajev, doet echter veel internationale waarnemers vermoeden dat de huidige president Tokajev de massale protesten probeert te gebruiken om de macht naar zich toe te trekken.

Op dezelfde dag dat hij Masimov liet arresteren, ontnam hij Nazarbajev ook zijn functie als voorzitter van de Veiligheidsraad, een orgaan dat controle heeft over het Kazachse leger. Hij zal die functie voortaan zelf vervullen. Ook kondigde Tokajev alvast aan dat er dinsdag nog meer overheidsfunctionarissen van functie zullen wisselen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234