Donderdag 30/06/2022

KIEL / 1

Het Kiel is mooi en veel, maar niet de Tentoonstellingswijk van Patrick Janssens

Tien minuten ben ik op het Alfons De Cockplein en op slag verliefd. Het lijkt mij verrukkelijk wonen hier zo in de stad.

"Mooi plein hier, Nancy!", steek ik monter van wal bij kruidenier Nancy op de hoek.

"Mooi plein?", vraagt Nancy. "Is het u ook opgevallen dat het hier zo stil is?"

"Jazeker", zeg ik. "Vredig! Rustig!"

"Vorige week wilde mijn dochtertje op de speeltuigen..."

"Prachtige, houten speeltuigen, Nancy!"

"...en ze moest een euro betalen van de migrantenkinderen. En gisteren kwam hier een wat oudere migrantenjongen binnen, nam een blikje uit de frigo, nam een slok en goot de rest op de vloer. Toen ik protesteerde, begon hij te brullen dat ik mijn bakkes moest houden. En denk nu niet dat ik iets tegen migranten heb. Toen ik kind was, speelden we tenminste nog met elkaar. Nu is 't ieder apart."

Een kwartier later sta ik geheel verhakkeld te staren naar het verder nog altijd even mooie en vredige plein. Waar te beginnen?

In stadskrant De(n) Antwerpenaar - de béste stadskrant van het hele land, dankzij schepen Chantal Pauwels - zuchten mensen die van het Kiel hun beroep maken, dat "de wijk alleen maar in de media komt als het gaat over sluikstort, criminaliteit en onveiligheid".

Van de bijna veertienduizend dagen dat ik op deze aardkloot ben, heb ik er welgeteld twee doorgebracht op het Kiel. Wat wist ik dus van deze wijk voor ik er deze week een voet zette? De naam riep pittige associaties op, in de loop van de jaren uit krantenknipsels gezeefd. Het Kiel, dat heeft iets met migranten, lofts en Patrick Janssens te maken. En iets met tippelen aan de verkeerde, want goede kant van de straat.

Verder hoorde ik de naam op Luchtbal uitspuwen door een kameraad van het Luchtbal-geslacht Detiège, vader, dochter en nu ook achterkleindochter. En niét van Patrick Janssens, die, zo zei de militant, niet alleen Leona schandelijk gekoeioneerd had, maar de voltallige SP.A-afdeling Luchtbal eens had uitgekafferd. "'Boeren!', riep hij. Tot drie keer toe." De Luchtbal-sos zei te vrezen dat er een Kiel-socialisme, een socialisme van loft people in de maak is.

Maar onze Leona-kameraad vergist zich. Ten eerste, omdat Patrick Janssens niet écht van het Kiel is. Ten tweede, omdat het Kiel inzake ellende niet moet onderdoen voor Luchtbal (niet dat dit een wedstrijd in miserabilisme is). En ten derde, omdat er niet meteen een aanwijzing is dat Janssens 'zijn' Kiel voortrekt. Integendeel. Het Kiel heeft een petieterig buurthuisje, de Tiret genaamd. Het is het trefpunt van een handvol jonge knullen en meisjes die de wijk wat zuurstof proberen te geven. Ze komen alles te kort, mensen en middelen, maar vooral een fatsoenlijk onderkomen.

De nieuwe burgemeester woont drie steenwegen verder. Dat is geen onbeduidend detail. Het Kiel is een drietrapsraket. Er is het Kiel tegenaan het Bouwcentrum, ook de Tentoonstellingswijk genoemd. De straatnamen zeggen wat ze zijn. De Beschavingsstraat gaat er over in de Ryckmansstraat, maar niet zonder de Camille Huysmanslaan te kruisen. Er is het Kiel tussen de Boomsesteenweg en de Sint-Bernardsesteenweg, met als ader de winkelstraat Abdijstraat. Ooit florerend, daarna verkommerd en nu moedig weer aanklampend bij het peloton van de winkelstraten, de Meir op kop.

En er is het Kiel tussen de Sint-Bernardsesteenweg en het niemandsland dat zich uitstrekt tot aan de Schelde. Op de meeste stadsplattegronden staat dit derde Kiel overigens maar half op de kaart. Alsof het Stad deze blindedarm het liefst aan het aanpalende Hoboken weggeeft.

Zoek dus het ware Kiel.

"Ach, het Kiel", zegt Polette. "Als kind vond ik de braderie van de Abdijstraat het jaarlijkse topevenement. Wie van Wilrijk en Hoboken was, ging in de Abdijstraat winkelen. En vond je het daar niet, dan ging je naar de Stad."

"Wat achter de Jan De Voslei ligt, is het Kiel niet meer. Patrick Janssens zegt wel graag dat hij van het Kiel is, maar hij is van de Tentoonstellingswijk. Op de kaart is dat het Kiel, en de postcode is er ook 2020, maar voor Kielenaars is dat iets anders. Al is het waar dat de meer en minder gefortuneerden zich beginnen te vermengen. Niet in het dagdagelijkse samenwonen, maar wel als er eens een wijkfeest wordt georganiseerd."

Even de kop leegschudden, de krantenkoppen wissen, en de gevels laten spreken. Drie huisvestingsmaatschappijen hebben het gezicht van het Kiel bepaald. Anno 2003 heeft het Kiel urbanistisch gezien alles om een modelwijk te zijn. Het is de gedroomde mix van architecturaal zeer waardevolle hoogbouw en eengezinswoningen, steen en groen. Scherp tekenen zich de prachtige Braem-blokken af tegen de staalblauwe herfsthemel boven het oude Kiel. De 'potenblokken', zo worden ze door de bewoners genoemd, omdat ze op hoge poten staan. Zoals hun inwoners vaak. Ze hebben prachtige rondingen, deze blokken en gaanderijen. Architect Renaat Braem, die ook tekende voor de Antwerpse politietoren, wist blijkbaar zelf niet goed wat hij van zijn stad en land moest denken. In 1968 schreef hij een novelle getiteld Het lelijkste land ter wereld. Twintig jaar later een vervolg: Het schoonste land ter wereld.

Zoals het Kiel er vandaag bij ligt, is dit een van de schoonste wijken van het lelijkste land ter wereld. Overal zijn er renovatiewerken aan de gang, overal worden zwartgrijze gevels weer wit. Op de hoek van de Hendriklei en de Jan Davidlei waan je je in Montréal of Boston. Of in het Wenen en Berlijn van voor de oorlog.

"Nu wordt het allemaal opgeknapt", zegt Polette. "Nu wel. Eind de jaren tachtig waren het net geen krotten. Je kon er zelfs geen wasmachine installeren omdat de stroom er niet sterk genoeg was."

Ja, maar nù is het wel mooi.

"Ja, nu is het wel mooi. Maar er is een keerzijde. Niet iedereen die er woonde, kon er na de renovatie terug in omdat de huurprijzen verhoogden."

Nog even die kop leeghouden toch, even doorstappen. Terug naar het Alfons De Cockplein. Met open mond. In 1996 werd de verfraaiing gepland, maar uiteindelijk werd het eind 2000, zo ongeveer omstreeks de gemeenteraadsverkiezingen. Maar goed, het is nu opgeknapt. Op de hoek, een andere dan die waar Nancy woont, hangen foto's voor het raam van het wijkfeest Muziek in de Wijk. In het kader van de Zomer van Antwerpen. Dat zag er best wel gezellig uit.

"Mooi plein!", zo val ik binnen bij de ombudsdienst van sociale woningmaatschappij Huisvesting Antwerpen, op het Alfons De Cockplein. Ik tref er Erna aan. Tien jaar al luistert ze elke ochtend naar klachten van bewoners. Erna kijkt me aan alsof ik van Mars kom. "Hier", zegt ze. In haar lade ligt een paar zwarte oogkleppen. Ze vraagt mij om die eens te passen. Wat ik toen te zien kreeg, leest u woensdag. Ik slenter terug naar de hoek van het Alfons De Cockplein en bekijk de foto's nog eens heel aandachtig. Het was me die ochtend niet meteen opgevallen, maar ik zie op die foto's amper migranten. Ik herken geen enkel gezicht van de vaak wat bangelijk kijkende oudjes die ik in die twee dagen over straat heb zien lopen. Ik zie nu ook dat er bijzonder veel jong, mooi en goedgeschoold volk op de foto staat, vermoedelijk woonachtig ver voorbij de Jan De Voslei. En ik zie Patrick Janssens blij in gesprek met een even stralende stadswachter.

Filip Rogiers

Woensdag in Kiel/2: 'Daar zitten ze, de godganse dag op hun stoel te wachten tot de buurman een koffielepeltje laat vallen. Zo hebben ze iets om over te klagen.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234