Zondag 02/10/2022

Kirchner en Lula willen Zuid-Amerika weer op de kaart zetten

Vorige zondag is in Argentinië de centrumlinkse peronist Néstor Kirchner als president aangetreden. Door de plotselinge terugtrekking van diens neoliberale partijgenoot en ex-president Carlos Ménem uit de verkiezingsrace, kreeg Kirchner het presidentschap zomaar in de schoot geworpen. Opvallend in de gebeurtenissen is de rol die de centrumlinkse Braziliaanse president Lula da Silva gespeeld heeft. Lula en Kirchner maken zich immers sterk een regionaal duo te vormen dat de greep van Washington op zuidelijk Amerika een beetje losser maakt. Een boodschap die aanslaat.

Dat Ménem zich spoorslags terugtrok en Kirchner daarmee de electorale bevestiging van zijn populariteit misgunde, heeft alles te maken met de niet meer in te halen voorsprong die de laatste in de peilingen had genomen. De door ontelbare Argentijnen gehate ex-president zag zijn score smelten als sneeuw voor de zon en gooide de handdoek dus maar in de ring. Maar wat deed Ménem zo snel buigen voor zijn aangekondigde nederlaag?

Ménems terugtrekking deed zich opvallend genoeg voor na het bezoek dat Kirchner aan de buurlanden Chili en Brazilië afgelegd had. In beide staten zijn sociaal-democratische regeringen aan zet die, hoe moeilijk ook, zoveel mogelijk sociale accenten proberen te leggen.

Zowel met president Ricardo Lagos van het relatief welvarende Chili als met diens Braziliaanse collega Luiz Inácio Lula da Silva zegt Néstor Kirchner, die in de zuid-Argentijnse provincie Santa Cruz een behoorlijk succesvolle sociale politiek voerde, ideologische affiniteiten te hebben. Helemaal anders dan Ménem, die zich jarenlang een uitgesproken aanhanger van de neoliberale lijn toonde en een rechts-conservatief en pro-Amerikaans imago heeft, stelde Kirchner zich als het linkse alternatief op.

Het linkse alternatief, het alternatief ook dat regionale integratie bepleit en de Cono Sur (Argentinië, Chili, Paraguay, Uruguay en het zuiden van Brazilië) de nodige slagkracht hoopt te bezorgen om weerwerk te bieden aan de vrijhandelsdrang van Washington, meer bepaald aan de geplande en felomstreden Free Trade Area of the America's (FTAA). Niet voor niets gaat Kirchners eerste officiële staatsbezoek meteen al naar Brasília, en haalt de kersverse president ook de diplomatieke banden met Cuba weer aan.

"De tijd is aangebroken om diegenen te erkennen die op ons lijken", zei Kirchners pas aangestelde minister van Buitenlandse Zaken Rafael Bielsa deze week. "Argentinië heeft dat jarenlang nagelaten, gedreven als het was door andere allianties"; een verwijzing naar de wel zeer hechte banden die Buenos Aires in de jaren negentig met Washington onderhield, naar de jaren volgehouden, maar kunstmatig in stand gehouden koppeling tussen de peso en de dollar ook, naar de 'voorbeeldige' volgzaamheid die Argentinië jegens het Internationaal Muntfonds (IMF) aan de dag legde, maar die het land ten slotte zuur opbrak.

Toch, zegt Kirchner, zullen de relaties met Washington "matuur en ernstig" zijn. De president heeft daar alle belang bij: hoe zou hij anders met het IMF kunnen onderhandelen over 60 miljard dollar niet tijdig terugbetaalde buitenlandse schuld? George W. Bush, die zijn kat naar Kirchners eedaflegging stuurde, heeft het nieuwe staatshoofd alvast op het Witte Huis uitgenodigd, waar mogelijk een hartig woordje gewisseld zal worden over Kirchners ware bedoelingen. Was zijn anti-Amerikaanse retoriek ernstig, of hooguit wat electoraal gesurf op de golf van anti-imperialistisch sentiment die Latijns-Amerika in de aanloop naar de oorlog in Irak gekenmerkt had?

Want ja, de zaak-Irak riep in de regio pijnlijke herinneringen op aan een historie die bol staat van pentagoneske interventiedrang en met de VS collaborerende dictaturen. Nog zo'n signaal van Kirchner: hij kwam de mensenrechtenverenigingen tegemoet door prompt 52 hoge legerheren te vervangen door juniores, mensen die nooit banden hebben gehad met de Argentijnse dictatuur van 1976-'83.

De belangrijkste zet om Brazilië en Argentinië verregaand op elkaar af te stemmen, wederzijds te versterken en zo enig tegenwicht te bieden aan de hegemonie van Washington, is het voornemen om de regionale gemeenschappelijke markt, de Mercosur, nieuw leven in te blazen. Zo denken beide landen, en daarmee ook de kleine buren Paraguay en Uruguay, ernstig na over een gemeenschappelijke munt.

Door peso en real te koppelen zou niet alleen de dollarisering en de afhankelijkheid van de VS-economie een beetje worden ingedijkt, Brazilië zou niet meer meemaken wat het na de 'Argentinazo' te verduren kreeg: toen de peso instortte, stortte ook een groot deel van de Braziliaanse export in. Een samen-thuis-samen-uit-regeling, menen de centrumlinkse presidenten, zou de regio minder blootstellen aan de grillen van de globale markt en haar ook een gunstigere diplomatieke stek op de wereldkaart opleveren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234