Vrijdag 30/09/2022

Koningsdrama in Saudi-Arabië

Mohammed bin Salman (31), zoon van de huidige Saudische koning en aanstichter van een roekeloze interventie in Jemen, wordt kroonprins van Saudi-Arabië. Zijn broers, neven en ooms kunnen hun afgunst nauwelijks bedwingen, maar de jongere generatie lijkt hem wel te lusten.

Het was de machtige Raad van Getrouwen, allemaal prominente leden van de koninklijke familie, die Mohammed bin Salman aanstelde tot troonopvolger van zijn vader Salman bin Abdul Aziz al-Saud. Dat gebeurde met een ruime meerderheid van 31 van de 34 stemmen.

De aanstelling van de troonpretendent - bekend onder zijn initialen MbS - is het eindpunt van een stille paleisrevolutie waarbij alle macht in handen komt van één tak van de familie. De machtsbasis is nog nooit zo smal geweest.

Incommunicado

Mohammed bin Salmans steile opgang begon in 2015, toen zijn nu 81-jarige vader de troon besteeg. MbS stond toen al bekend als de lievelingszoon van de koning, maar verder was hij een grote onbekende. De rechtenstudent hield zich wat bezig met vastgoed en aandelen, en telkens als een transactie misliep stond vader klaar om het miljoenenputje te dempen.

Groot was dan ook de verbazing toen koning Abdul zijn zoon in 2015 aanstelde tot vicetroonopvolger, na diens neef, prins Bin Nayef. Die laatste had in binnen- en buitenland respect afgedwongen voor de manier waarop hij in Saudi-Arabië Al Qaida had uitgeschakeld. Maar prins Bin Nayef zou al snel merken dat Mohammed bin Salman bijzonder voortvarend en zonder scrupules de macht naar zich toe begon te trekken. Hoe meer hij dat deed, hoe meer hij de jaloezie van zijn gepasseerde familieleden opwekte.

In de eerste plaats werd MbS defensieminister. Gezien de miljarden die het land jaarlijks uitgeeft aan de allernieuwste wapensystemen en de imperialistische neigingen van Saudi-Arabië in de regio, is dat zonder twijfel de belangrijkste ministerpost. Daarnaast kwam MbS ook aan het hoofd van de nationale oliemaatschappij Saudi Aramco - mogelijk het rijkste bedrijf ter wereld - en van een Raad voor Economische Ontwikkeling.

In één beweging tekende hij ook een toekomstplan voor de natie uit: de Saudi Vision 2030. Die voorziet onder meer in een cruciale overschakeling van de door olie geobsedeerde economie naar een moderne economie, waarbij een aantal belangrijke staatseigendommen en bedrijven geprivatiseerd moeten worden. De jongere generatie reageerde positief op het plan, maar oudere prinsen en bewindslui waren misnoegd. Met zijn nota leek MbS vooral te willen zeggen dat de oudere generaties een gebrek aan toekomstvisie hebben.

Maar het ongenoegen over deze economische visie is niets in vergelijking met de woedeaanvallen die binnen de paleismuren losbarstten toen MbS in 2015 op eigen houtje besliste om in Jemen de stellingen van de Houthi-rebellen onder vuur te nemen: het was het begin van een langdurige en brutale interventie die voor duizenden burgerdoden zou zorgen en de infrastructuur van Jemen zou vernietigen. Als defensieminister vond Mohammed bin Salman het niet nodig om zijn neven bij de veiligheidsdiensten en andere prominente familieleden op de hoogte te brengen van de grootschalige militaire interventie.

De onvrede over de operatie bereikte een kookpunt toen MbS enkele uren na zijn aanvalsbevel op vakantie vertrok naar de Maldiven en dagenlang onbereikbaar was. Zelfs toenmalig Amerikaans defensieminister Carter kreeg hem niet aan de lijn en bleef enkele dagen in het ongewisse over de militaire plannen van de Saudi's.

Het moment waarop niemand nog twijfelde dat MbS de facto kroonprins was, was toen hij zich - tegen alle protocollaire regels in - uitnodigde bij toenmalig Amerikaans president Barack Obama om hem de levieten te lezen over zijn beleid in het Midden-Oosten. De koninklijke zoon was misnoegd over Obama's aarzelende Syrië-aanpak en de Amerikaanse toenadering tot aartsvijand Iran. En toen de nieuwe Amerikaanse president Donald Trump in maart een miljardenwapendeal met de Saudi's sloot, gebeurde dat in het bijzijn van de almachtige MbS.

Impulsaankoop

Dat de aanstelling van Mohammed bin Salman tot toekomstige vorst binnen de koninklijke familie voor nog meer frustratie, roddels, tandengeknars en woede zal zorgen, is duidelijk. Een heel andere vraag is of de controversiële demarche tot een gewelddadige paleisrevolutie zal leiden. Die kans is klein: hun erfelijke afkomst bezorgt de leden van de koninklijke familie immense privileges die miljarden opleveren. Wie de koninklijke clan verzwakt, verzwakt zichzelf.

Enkel als MbS er met zijn impulsiviteit en tomeloze ambitie niet in zou slagen om de financiële en politieke belangen van het land veilig te stellen, zou het gemor wel eens tot de allereerste openlijke politieke crisis uit de geschiedenis van het land kunnen leiden.

Een andere vraag is of de nieuwe kroonprins de Saudische samenleving zal hervormen en meer vrijheid zal geven aan vrouwen. Hijzelf blijft hier nogal vaag over. Wel zorgde hij ervoor dat er in Saudi-Arabië een prille amusementsindustrie kon ontstaan met stand-upcomedians, catchwedstrijden en monstertruckshows.

Wel zeker is dat de toekomstige koning de rijkelijke levensstijl zal hanteren die we van het Saudische koningshuis gewend zijn: vorig jaar bezondigde hij zich nog aan een impulsaankoop toen hij op vakantie aan de Côte d'Azur het jacht van de Russische wodkatycoon Yuri Shefler voorbij zag glijden. Enkele uren later was de Serene eigendom van MbS. Het bootje had ruim 500 miljoen euro gekost en heeft alle mogelijke luxe om de neefjes en ooms in het thuisland nog jaloerser te maken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234