Donderdag 26/05/2022

'Krachtigste woord in democratie is

Samen met de inauguratie van Donald Trump begint vandaag een veelvoud aan burgerprotesten. Die kunnen de komende jaren zwaarder op het debat wegen dan de Democraten in het Congres.

Een Californische man probeerde zichzelf afgelopen dinsdagavond in brand te steken voor het Trump International Hotel in Washington D.C. Hij raakte zwaargewond. Zijn eenzame protest tegen de inauguratie van Donald Trump was een extreem, maar een betekenisvol voorbeeld voor de grimmige sfeer waarin de 45ste president van de VS vandaag zal worden ingezworen.

Het incident roept sterke herinneringen op aan de tumultueuze jaren 60, toen er in de VS meerdere zelfverbrandingen waren uit protesten tegen de oorlog in Vietnam, massademonstraties voor gelijke Afro-Amerikaanse rechten en zelfs politieke moorden (John F. Kennedy, Robert Kennedy en Martin Luther King Jr.). Zo erg is het nu niet, maar met tientallen anti-Trumpprotesten vandaag, sommigen door 'directe actie'-groepen, is de kans op onrust in Washington D.C. en andere steden wel groot.

Afscheidnemend vicepresident Joe Biden vergeleek het huidige klimaat al met het scharnierjaar 1968, maar wees er ook op dat de disruptie van toen uiteindelijk leidde tot een democratische catharsis met betere burgerrechten en de terugtrekking uit Vietnam. Ook sterkte ze de onderzoeksjournalistiek die president Richard Nixon tot aftreden wist te dwingen na de Watergate-affaire. "Amerika brak ook toen niet", zei Biden. "Het gaat slecht vandaag, maar ik ben hoopvol."

Nu al zijn er veel signalen dat de Amerikaanse democratie niet zomaar op de buik gaat voor elke Tweet-gril van de nieuwe president.

Lege stoelen

Een eerste waarschuwing krijgt Trump vandaag te zien door een lege stoelen-protest tijdens zijn eedaflegging. Na Trumps belediging van Afro-Amerikaans Congreslid John Lewis, die zich inzet voor burgerrechten, blijven een zestigtal Democratische afgevaardigden weg. Hun verzet is symbolisch sterk maar ook riskant, want kan worden geïnterpreteerd als elitaire minachting voor de democratische instellingen of erkenning van hun onmacht. Democratische Congresleden zijn minstens de komende twee jaar, tot aan de midterm-verkiezingen, geketend door hun minderheid in Huis en Senaat. Alleen door te filibusteren, het extreem lang rekken van redevoeringen, kunnen ze bijvoorbeeld de benoeming van een controversiële opperrechter voor het Hooggerechtshof dwarsbomen. Maar omdat ze voor sommige blokkeringen van Trumps beleid ook moeten hopen op steun van dissidente, gematigde Republikeinen zullen ze ook tot compromissen bereid moeten zijn.

De meest tastbare protesten tegen Trump zullen zich dan ook vooral afspelen op straat. Een teken aan de wand is hoe pro-Democratische denktanks of progressieve organisaties nu al aanhangers mobiliseren. Tegen Trumps meest reactionaire plannen willen ze vier jaar lang de stem verheffen van de civiele samenleving - als 'derde kamer' van 'grassroots democracy', naast Huis en Senaat.

Deed de Republikeinse Tea Party-vleugel acht jaar geleden niet net hetzelfde, met zijn mobilisering tegen Obamacare? Jazeker, maar het verschil is dat Trump veel meer groepen tegen zich in het harnas joeg die vandaag al tijdens de inauguratie banden zullen smeden in de straten van de hoofdstad - van vrouwenrechten-betogers vrijdag en zaterdag (tijdens de grootschalige Women's March) tot mensen die hun zorgverzekering gaan verliezen, van hispanics en moslims die protesteren tegen de mogelijke deportatie van familieleden, tot Black Lives Matter- en holebi-activisten.

Omdat vandaag honderdduizenden Trump-aanhangers afzakken naar Washington kunnen we een nooit geziene visualisering van de 'Verdeelde Staten van Amerika' te zien krijgen. Afscheidnemend president Obama is zich van de risico's op confrontaties bewust. Hij waarschuwde de bevolking dat de VS de traditie van 'vreedzame machtsoverdracht' in stand te houden hebben.

Als gewezen hoogleraar rechten zal Obama als burger wel niet aarzelen om zijn aanhang te adviseren de rechterlijke macht te gebruiken om president Trump in te tomen. De American Civil Liberties Union (ACLU), 's lands grootste burgerrechtenorganisatie, zamelt onder de slogan 'See you in court' nu al geld in om met rechtszaken bedreigde minderheden te verdedigen. 's Lands oudste milieuorganisatie, de Sierra Club, zal dan weer juridische actie ondernemen als Trump de klimaatinspanningen van de VS terugschroeft.

Erfenis

Ook staten kunnen rechtbanken inschakelen tegen de federale staat. In Californië, 's werelds zesde economie, gaat men misschien nog een stap verder. Daar ontstond de voorbije weken al de #Calexit-beweging, die zich dreigt van de VS-federatie af te scheiden als Trump het te bont maakt.

Toch zullen de protesten die we vanaf vandaag te zien krijgen niet alleen iets zeggen over president Trump, maar ook over de erfenis van afscheidnemend president Obama. Was zijn beleid voor een open en tolerante VS sterk genoeg om een nieuwe burgerrechtenbeweging te schragen die de nieuwe regering aansprakelijk houdt?

Zelf gelooft hij van wel. "We moeten ons allemaal, ongeacht onze partijkleur, op het vreugdevolle werk van het burgerschap storten", schreef hij gisteren in zijn laatste boodschap als president aan de natie. "Onthou dat Amerika niet alleen het project is van één persoon. Het krachtigste woord in onze democratie is het woord 'wij'", verwees hij naar de eerste zin van de Amerikaanse Grondwet: 'We, the people...'

President Trump zal vandaag op een Bijbel moeten zweren om dat te respecteren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234