Donderdag 06/10/2022

Lady liberty

Haar glamour en kosmopolitisme werden eerst als nadeel gezien voor Democratisch presidentskandidaat John Kerry maar in de eindsprint naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen kan de overtuigingskracht van zijn echtgenote Teresa Heinz-Kerry weleens een ultieme troef worden. Krijgen we binnenkort een leuk stel in het Witte Huis?Maarten Rabaey

Meer dan drie uur lang moeten de vrouwen in de Cubaanse club van Tampa wachten op de aankomst van Teresa Heinz-Kerry. De echtgenote van Democratisch presidentskandidaat John Kerry heeft vanuit haar privé-jet gebeld dat ze nog geen toelating kreeg om te landen in de kuststad aan de Golf van Mexico. Sommige aanwezigen vermoeden bemoeienissen van de Republikeinse gouverneur Jeb Bush, broer van, maar het enthousiasme van de dames wordt er alleen maar groter op. In verschillende toespraken wordt haar lof verkondigd. De verwachtingen zijn hoog. Zeer hoog.

"Toen Eleanor Roosevelt first lady werd, verweet men haar dat ze een mening had. Uiteindelijk was zij het die een lans brak voor de minderheden in dit land. Ze was niet te verlegen om te zeggen hoe verdeeld dit land was", leidt Pat Frank, een lokale politica, Heinz-Kerry in. "Hillary Clinton werd bekritiseerd voor haar inspanningen om de gezondheidszorg te verbeteren maar sinds ze weg is, ging het van kwaad naar erger. Ik heb Laura Bush zich nooit horen uitspreken over zaken die ons aanbelangen. Ik wil een vrouw die zegt wat wij zeggen. Ik wil een vrouw die niet toestaat dat een paar mannen beslissen over de lichamen van onze dochters. Ik wil een vrouw die evenveel partner is als wij. Er is een gezegde dat stelt dat achter elke man een vrouw staat, wel, deze vrouw hoeft achter niemand te staan. Ze is klaar om de nieuwe first lady van de Verenigde Staten te worden."

Een minutenlange staande ovatie wordt haar deel. Teresa Heinz-Kerry maakt een vermoeide indruk maar blijft gevat. "Ik heb drie zonen, dat zijn heel wat mannen. Door hen sta ik hier vandaag zoals ik ben." Ze zwijgt even en kijkt dan rond in de zaal. Je kunt een speld horen vallen. Daarna verwelkomt ze in vloeiend Spaans de Latino's in de zaal. Eén vrouw springt recht. "Ik ben van Italiaanse komaf..." Heinz-Kerry wisselt een paar zinnen in het Italiaans met de vrouw. Bewonderend gemompel gaat door de zaal. "Told ya, het klopt dat ze vijf talen spreekt", port een vrouw haar buur aan. "Vijf. Ongelooflijk."

"Toen ik hier binnenkwam, hoorde ik dat jullie opriepen om elk vijf vrouwen naar de stembus te brengen. Waarom geen mannen?", vraagt Heinz-Kerry daarna nogal kortaf, om meteen met een kwinkslag de verbouwereerde blikken te ontspannen en een lach te voorschijn te toveren. "Vrouwen moeten overtuigend zijn. Dat is onze job in het leven."

Haar intrede mist ze nooit. Het tijdschrift The Atlantic Monthly omschreef haar komst in een eetzaal van de fastfoodketen Wendy's, naar aanleiding van de 27e huwelijksverjaardag van kandidaat-vice-president John Edwards en zijn vrouw Elizabeth, onlangs als die van "een debutante in een tractor pull-wedstrijd". Ze was er nog nooit geweest. Meteen viel ook het verschil op met de eega van Kerry's running mate, die kan worden ingeruild voor elke buurvrouw in de VS. Elizabeth was Wendy's, Teresa was Chanel. Haar aristocratische glamour is een van de redenen dat ze in het begin van de campagne weg werd gehouden van het grote publiek. Haar Latijnse charme, de ogen dikwijls verborgen achter haar Sophia Loren-lokken, haar gewoonte om de jas als een cape over haar schouders te draperen als ze heupwiegend wegdeint, dreigden volgens het Kerry-kamp de media-aandacht op haar te richten in plaats van op hun kandidaat. Een tweede reden is dat ze lak heeft aan de regelneverij die bij zo'n campagne komt kijken, en waarin de rol van de echtgenote tot muurbloempje wordt gereduceerd. Als ze haar man een speech hoort geven die ze al duizend keer heeft gehoord, dan doet ze niet alsof ze gefascineerd is. Als ze zich tijdens een event verveelt, dan zal ze gewoon leunen tegen een muurtje, de kin in de hand. Als de lichten van de cameraploegen haar pijn doen, zal ze een zonnebril opzetten. In de Cubaanse club van Tampa valt ze plots uit haar rol en zegt: "Ik ben vandaag eigenlijk nogal moe".

"Het hoort bij de verwachtingen over vrouwen in het campagnegebeuren", zei Teresa in de Monthly over de vele commentaren en achterklap die ze telkens losweekt. "Als ik op een conferentie ben met collega's en dezelfde dingen zou zeggen als nu, dan zouden ze me niet openhartig noemen. Ze zouden me gewoon in de marge zeggen of ik niet of wel goed geïnformeerd ben, dom, of wat er ook van toepassing is. Maar 'out there' is de verwachting dat een vrouw bewonderenswaardig, stil en blij moet zijn. Ze mag niet beschouwd worden als wie zij is, wat ze doet en wat ze weet. De politieke wereld heeft zo'n eng beeld van wat er aanvaardbaar is vanwege de vrouwen."

Het is niet verwonderlijk dat de Bush-campagne haar nauwlettend in de gaten houdt en elke verspreking genadeloos afstraft, zoals haar recente uitspraak in USA Today "dat Laura Bush nooit gewerkt had". Het Witte Huis was er als de kippen bij om te melden dat de first lady negen jaar onderwijzeres was in Texas. Heinz-Kerry stuurde na die kritiek zo snel een uitgebreid, en ironisch, excuus de wereld in dat ze de conservatieve pershaviken allemaal een hak zette. Ze smoorde het schandaal in de kiem voor het er een werd, net zoals die keer toen ze enkele maanden geleden openlijk het patriottisme van de president en vice-president ter discussie stelde. Of zoals ze net voor de Democratische nationale Conventie op camera betrapt werd toen ze een vraag van een reporter beantwoordde met "shove it". "Rot op." En toen enkele Republikeinen haar na een meeting toeschreeuwden "nog vier jaar Bush!", riep ze gewoon terug: "ze willen nog vier jaar leven in de hel!"

In de laatste weken van de verkiezingsstrijd is men de directe stijl van 'T', zoals haar vrienden haar noemen, als een voordeel beginnen te zien. Dat heeft alles te maken met de komst van Clinton-medewerkers in Kerry's campagne, die niet vergeten zijn wat Hillary destijds betekende voor haar echtgenoot. Nu wordt gehoopt dat Kerry's veeleer saaie imago bij de vrouwelijke kiezers door haar opgevrolijkt wordt, wat schijnt te lukken, want veel dames in de Cubaanse club vinden hen "een leuk stel voor het Witte Huis". Heinz-Kerry verwijst naar de geschiedenis van de neoclassicistische 'El Círculo Cubano', waar ze spreekt, een historische ontmoetingsplaats uit 1899 voor Cubanen in het hart van Ybor City, een wijk waar ze in de negentiende eeuw neerstreken om de lokale sigarenindustrie uit de grond te stampen. Het is een migrantengeschiedenis die haar na aan het hart ligt, want ze is zelf een inwijkeling. Ze is de dochter van een echtpaar Portugese kolonialen die als Maria Teresa Thierstein Simoes-Ferreira het levenslicht zag in 1938.

"Ik vertel dit nederig want ik ben hier niet geboren. Ik groeide op in Mozambique", vertelt ze, met een stem vol nostalgische broosheid, die klinkt zoals actrice Meryl Streep de Deense schrijfster Karen Blixen vertolkte in Out of Africa. "We leefden eerst onder een rechtse en daarna onder een linkse dictatuur. Mijn vader verloor alles. Toen hij naar Amerika kwam en de eerste keer mocht stemmen was hij 73. Ik denk daaraan als ik de Cubanen in Florida zie. Het is moeilijk, je hebt een aparte status als je ontworteld bent. Er zijn hier veel vluchtelingen maar dit land is altijd een toevluchtshaven geweest. We zijn altijd een baken van vrijheid geweest en we moeten dat licht opnieuw laten schijnen. Voor een betere wereld. Onze houding om hier problemen op te lossen, is afhankelijk van de wijze waarop we naar die wereld kijken."

Heinz-Kerry heeft haar blik verruimd op een manier waarvan de gemiddelde Amerikanen moeilijk hoogte kan krijgen, wat haar volgens critici te 'kosmopolitisch' en te 'on-Amerikaans' maakt voor een mogelijke first lady. Maar haar vrienden zeggen dat ze door haar levensloop net in staat is om met iedereen te praten. In Mozambique werd ze als kind geconfronteerd met arme dorpen in de bush, toen ze met haar vader, een oncoloog, mee op pad ging. Ze klom in guavebomen en zwom in rivieren met krokodillen. "Je moet denken aan een leven als jonge persoon waarin cynisme onbestaand is", zei ze daarover. "Er worden verhalen verteld, er is verbeelding en er zijn bomen om in te klimmen, er is vrijheid die je omringt. Het is mijn maatstaf om te beslissen wat goed en belangrijk is in het leven voor alle menselijke wezens, het is vrij simpel."

Als tiener werd ze in Afrika geconfronteerd met de duistere zijde van het leven. De koloniale dictatuur in Mozambique stuikte ineen en de familie moest vluchten voor de marxistische dictatuur. Ze verhuisden naar Zuid-Afrika, waar Heinz-Kerry tijdens de jaren vijftig in Johannesburg op school demonstreerde tegen de apartheid. Het leerde haar keuzes te maken. Enkele jaren later studeerde ze aan de Universiteit van Genève om vertaler-tolk te worden. Ze ontmoette er de jonge Amerikaan H. John Heinz III, van het gelijknamige ketchupimperium. Hij was het beu beoordeeld te worden op zijn fortuin en vertelde haar aanvankelijk dat zijn familie soep maakte om aan de kost te komen. Ze trouwden in 1966, en de 28-jarige Teresa trok in op de Heinz-domein nabij Pittsburgh. Ze kregen drie zonen in zes jaar, gevolgd door drie miskramen. Heinz III ging in de politiek. Als gematigde Republikein werd hij in 1971 verkozen in het Congres en in 1976 in de Senaat. Teresa zelf vertoonde toen weinig interesse voor de campagnes, vooral omdat haar zonen jong waren.

Vijfentwintig jaar lang besteedde ze haar leven aan het moederschap en de organisatie van het (grote) huishouden. Het droomhuwelijk kwam abrupt ten einde in 1991, toen haar man stierf in een vliegtuigongeval. Ze kreeg een zware depressie. De Republikeinen drongen er bij haar op aan dat ze de vacante zetel van haar man zou verdedigen bij de nieuwe tussentijdse verkiezingen. Ze wimpelde het voorstel af maar werd verplicht om uit haar cocon te komen. Als enige erfgename van het Heinz-imperium - haar man was enig kind - werd ze plots een van de rijkste vrouwen van de VS. Haar waarde wordt vandaag op minstens 500 miljoen dollar geschat. Ze besloot evenwel niet in harde zaken te gaan maar de liefdadigheidsorganisatie van haar man nieuw leven in te blazen. Vandaag beheert ze naast haar persoonlijke fortuin nog eens 1,3 miljard dollar van de Heinz Endowments, samen met de 70 miljoen dollar waardevolle Heinz Family Philanthropies die ze zelf stichtte. Elk jaar verdeelt de organisatie 60 miljoen dollar aan programma's die onder meer gericht zijn op beter kleuter- en lager onderwijs, geneesmiddelen voor senioren toegankelijk maken, en steden helpen om aan milieuvriendelijke ontwikkeling te doen. Ze beheert de fondsen als een huishoudster, voor elke besteding moeten de begunstigden toestemming vragen, maar ook als boekhoudster, de kraan wordt dichtgedraaid als de besteding haar niet zint.

Haar man stelde haar voor aan John Kerry op een Earth Day-feest in Washington in 1990. De twee ontmoetten elkaar opnieuw in 1992 op de milieutop van Rio, waar haar organisatie naartoe gestuurd was met steun van de toenmalige regering-Bush. Ze begonnen een hoffelijke relatie - "there was no loopety-loop", zei ze daarover in het damesblad Elle - maar hun families (hij heeft twee dochters) versmolten stap voor stap. Lange tijd onderdrukte ze de presidentiële ambities van haar man. Ze weerhield hem ervan om in 2000 campagne te voeren maar ging deze keer overstag. Op enkele dagen van de verkiezingen ontpopt ze zich vandaag als zijn grootste medestander. Als ze over hem spreekt, doet ze dat met liefde. Tijdens haar speech op de Democratische Conventie, die ze opende in vijf talen, vergeleek ze Kerry met een fijne wijn. "Weet je, die heeft tijd nodig om te rijpen, en dan wordt hij echt lekker, en kun je ervan nippen."

Ze maakt de vrouwen in Tampa duidelijk dat ze bij de verkiezing van haar man tot president van de Verenigde Staten niet van plan is om de rol van klassieke first lady te spelen. Ze zal zich inzetten voor het welzijnsbeleid van vrouwen en jongeren, wier verhalen ze op campagne aanhoorde. "In Youngstown, Ohio, ontmoette ik een vrouw met borstkanker. Haar zoon dient bij het leger in Irak. Samen met haar man had ze een kleine computerhandel. Om haar ziekte te behandelen, moest ze 1.200 dollar betalen per maand. Dat konden ze zich niet veroorloven. Ze ging de grens over met Canada en werd er behandeld voor 200 dollar. We moeten onze burgers waardig behandelen. In de scholen zijn onze onderwijzers overbelast. Ze moeten socioloog, psycholoog of zelfs politieagent zijn, maar hebben bijna geen tijd meer om les te geven.

"Er zijn wetenschappelijke studies die aantonen dat kinderen met toxische stoffen, afkomstig van milieuvervuiling, in het bloed hyperactief worden. Maar die kinderen worden de klas uitgestuurd en gestraft, terwijl ze zelf niet weten wat er aan de hand is. Minderjarigen die over de schreef gaan, worden in dit land in de gevangenis gestopt. Ze kosten 50.000 dollar per jaar. De rekening is snel gemaakt: dat geld zou daar niet mogen eindigen, maar moet vroeger aangewend worden voor het onderwijs. John belooft elke jongere die afstudeert aan de highschool vier jaar gratis college als hij of zij twee jaar gemeenschapsdienst doet. Daar worden zowel onze gemeenschap als de jongere beter van. Ze dienen beter daar dan in Irak, waar een onnodige oorlog wordt uitgevochten en waar we bombardeerden zonder een plan voor vrede."

Teresa kijkt de vrouwen indringend aan. "Ik beloof jullie nog één ding", zegt ze. "Indien verkozen zal John voor jullie een vriend zijn op wie je kunt steunen. Als hij spreekt, zal hij je de waarheid vertellen, ook als hij zaken niet kan bolwerken. Indien verkozen zal John de wereld een gezicht tonen van een land dat sterk is maar niet bedreigend, trots maar niet arrogant. Ik denk dat hij een man is die, door zijn natuur en ervaring, weet welke rol we moeten spelen in de reis van Amerika, een jong land. Onze weg verloopt niet altijd over rozen. Toch hebben we altijd mensen gehad die weten wanneer het tijd is om te marcheren, zoals Martin Luther King. John en ik geloven in het recht om te dromen. We geloven in vrijheid van keuzes. Vertrouwen, hoop, nieuwsgierigheid, tolerantie... het maakt allemaal deel uit van Amerikaan te zijn."

Of een meerderheid van de kiezers daar ook zo over denkt, weten we volgende woensdag.

ze spreekt vijf talen. Vijf. Ongelooflijk''Er is een gezegde dat stelt dat achter elke man een vrouw staat, wel, deze vrouw hoeft achter niemand te staan. Ze is klaar om de nieuwe first lady van de Verenigde Staten te worden'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234