Dinsdag 05/07/2022

ReportageOekraïne

Ligt Westerse focus te veel op een invasie? ‘Rusland voert schoolvoorbeeld uit van hybride oorlog’

Inwoners van de separatistenrepublieken in het oosten van Oekraïne vullen zaterdag documenten in na hun evacuatie naar Rusland. Beeld Sergey Pivovarov / Reuters
Inwoners van de separatistenrepublieken in het oosten van Oekraïne vullen zaterdag documenten in na hun evacuatie naar Rusland.Beeld Sergey Pivovarov / Reuters

Westerse regeringen zijn al maanden aan het aftellen naar een grootschalige invasie door Rusland. Tot grote ergernis van Oekraïne, want, vindt het land: de westerse focus ligt te veel op militaire stappen. ‘Rusland voert op dit moment een schoolvoorbeeld uit van een hybride oorlog.’

Tom Vennink

Het was vrijdagmiddag, iets na drieën, toen twee pro-Russische separatistenleiders videoboodschappen de wereld instuurden via berichtenapp Telegram. Ze kondigden een ‘onmiddellijke evacuatie’ aan van de burgerbevolking vanwege ‘een aanstaande aanval’ van het Oekraïense regeringsleger.

Ze realiseerden zich waarschijnlijk niet dat ze metagegevens meestuurden met hun video’s. Die onthulden dat de video’s niet vrijdagmiddag waren opgenomen, maar twee dagen eerder, vlak voordat er mortiergranaten insloegen bij Oekraïense stellingen aan het front en de telecommunicatienetwerken werden verstoord.

De video’s zijn sterke aanwijzingen dat Rusland – de separatisten staan onder controle van het Kremlin – de druk op het Westen en Oekraïne opvoert via een script. Daarin speelt informatie een minstens zo grote rol als wapens.

Het is de reden waarom een Oekraïense denktank zaterdag een groep buitenlandse journalisten heeft verzameld in een zaal die uitkijkt op het Maidanplein in Kiev. “Rusland voert op dit moment een schoolvoorbeeld uit van een hybride oorlog”, zegt Oleksandr Danyljoek, de spreker. “De westerse focus ligt te veel op militaire stappen.”

Zware schade zonder binnen te vallen

Danyljoek is deskundig op het gebied van hybride oorlogsvoering, een aanvalsmethode waarbij niet-militaire middelen een grote rol spelen. Hij adviseerde de voorzitter van de Oekraïense buitenlandse inlichtingendienst en leidt een platform van de Navo en Oekraïne ter detectie van hybride dreigingen: cyberaanvallen, economische druk, desinformatie.

Westerse regeringen zijn, tot ergernis van Oekraïne, al maanden aan het aftellen naar een grootschalige invasie door Rusland. Hoe meer soldaten en tanks op satellietfoto’s, hoe luider het alarm van Angelsaksische regeringen. De Amerikaanse regering waarschuwt voor een invasie die begint met luchtbombardementen en eindigt met de inname van een aanzienlijk deel van het Oekraïense grondgebied, inclusief Kiev. Vrijdag zei president Biden dat hij ervan overtuigd is dat Poetin besloten heeft om Oekraïne binnen te vallen. Volgens de Britse premier Johnson plant Rusland ‘de grootste oorlog in Europa sinds 1945’.

Maar Oekraïne stelt dat juist de dreiging van een invasie deel uitmaakt van de Russische oorlogsvoering. Zonder binnen te vallen richt Rusland al zware schade aan in Oekraïne. Westerse ambassades in Kiev, waaronder die van de VS, het Verenigd Koninkrijk en Nederland, zijn geëvacueerd. Honderden Navo-instructeurs die het Oekraïense leger trainden, zijn teruggeroepen. Ook weg: westerse leden van de OVSE-waarnemingsmissie aan het front, buitenlandse medewerkers van grote bedrijven, toeristen. In navolging van KLM kondigde de Duitse luchtvaartmaatschappij Lufthansa dit weekend aan niet meer te vliegen op Oekraïne.

“Rusland krijgt wat het wil”, zegt Danyljoek. “Het hoeft niet eens meer binnen te vallen.”

Hij wijst erop dat Oost-Europese landen, zoals Estland, Letland en Litouwen, niet zijn vertrokken uit Kiev. Dat is geen toeval, zegt hij. “Dat zijn landen die onder Sovjet-bewind hebben gezeten, zij begrijpen hoe Rusland te werk gaat.”

Een lid van een extreem-rechtste militie in Kiev laat mensen zien hoe je een granaat gebruikt.  Beeld AP
Een lid van een extreem-rechtste militie in Kiev laat mensen zien hoe je een granaat gebruikt.Beeld AP

Scenario van de lange termijn

Een steeds grotere frustratie van de Oekraïense regering is dat het Westen de Russische dreiging toestaat zolang Rusland maar niet binnenvalt. President Volodymyr Zelenski haalde zaterdag op de Veiligheidsconferentie in München hard uit naar westerse regeringsleiders. “Als jullie zeggen dat het zeker is dat er over een paar dagen oorlog komt, waar wachten jullie dan nog op? We hebben jullie sancties niet nodig na de bombardementen, nadat ons land beschoten wordt, nadat we geen grenzen meer hebben, nadat we geen economie meer hebben.”

In de afgelopen dagen waren er meer aanwijzingen voor een Russische informatieoorlog. Zo beweerden separatisten vrijdag dat een auto van een van hun leiders was ontploft. Maar die aanval lijkt in scene gezet: het kenteken op de ontplofte auto hoort bij een andere, duurdere auto, die de separatisten mogelijk niet wilden opofferen. En de Russische staatstelevisie stelde vrijdag dat er een Oekraïense mortiergranaat terecht is gekomen in Rusland, maar gaf daar geen bewijzen voor.

Het zijn berichten die in het Westen worden uitgelegd als de allerlaatste opmaat naar een invasie, maar Oekraïne wijst erop dat de aanval nog altijd grotendeels bestaat uit een dreiging.

Oekraïne houdt meer rekening met een scenario dat uitgaat van de lange termijn. Ruslands troepenopbouw is volgens Oekraïne vooral bedoeld om het Westen te intimideren. Ondertussen oefent Rusland druk uit op westerse leiders om Oekraïne te dwingen tot instemming met de Russische interpretatie van de akkoorden van Minsk. Daarmee zouden separatistenrepublieken een autonome status krijgen met een vetorecht over buitenlands beleid, waaronder aansluiting bij de EU en de Navo. Die stap zal de invasiedreiging wegnemen, belooft Rusland.

Maar instemming met ‘Minsk’ zou massale protesten in gang zetten onder de Oekraïense bevolking, aldus een gevreesd scenario binnen de Oekraïense veiligheidsdienst. In dat scenario laten rechts-nationalistische bewegingen zich horen tijdens de protesten. Rusland zou die protesten, net als tijdens de Oekraïense protesten in 2014, presenteren als een couppoging van neonazi’s en zou kunnen binnenvallen ‘ter bescherming’ van de bevolking en strategische objecten, zoals het gebied rond de ontplofte kernreactor in Tsjernobyl en gaspijpleidingen naar Europa. “Rusland valt nooit zomaar binnen”, zegt Danyljoek. ‘Rusland komt altijd ter redding. Binnenvallen wegens een nazicoup klinkt beter dan binnenvallen om het Russische Rijk te herstellen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234