Donderdag 18/08/2022

Luc Van der Kelen

Twintig jaar lang schreef hij bijna dagelijks een editoriaal voor 'Het Laatste Nieuws'. Een vaste waarde die eind juni verdwijnt. Luc Van der Kelen (bijna 65) houdt het als commentator voor bekeken. 'Ik word niet goed van die De Wever-mania.'

Maandagmiddag, aperitieftijd is net aangebroken, als Luc Van der Kelen langs de zonbeschenen maar weinig ravissante Brusselsesteenweg in Kobbegem schrijdt, richting het terras van het café dat hij het vergaderlokaal van zijn politieke redactie noemt. Strak in een niet overdreven modieus pak en met zijn rijzige gestalte zou hij een Duitse bondskanselier kunnen zijn. Denk Helmut Schmidt, Rijnlandmodellen en stevige Mercedessen, zij het in een zeldzame combinatie met een droog, veeleer Brits gevoel voor humor. Aanleiding voor ons gesprek is Van der Kelens nakende pensioen. Maar waar begin je zo'n gesprek, als het over een carrière moet gaan die meer dan veertig jaar geleden begon? Misschien gewoon bij het begin? Bij zijn proletarische roots? Van der Kelen is een man van de Rupelstreek, Boom, en de inmiddels verlaten steenbakkerijen.

"Het is een afkomst die me getekend heeft", zegt hij. "Mijn grootmoeder was zeven toen ze begon in de steenbakkerij. Mijn vader heeft zich later kunnen opwerken tot drukker en is altijd lid van de christelijke arbeidersbeweging geweest. Thuis lazen we Piet Van Aken en Cyriel Buysse, verhalen die we begrepen. Ze gingen over onze afkomst. Het is een afkomst die ik als editorialist nooit heb verloochend. Ik heb altijd de kleine man proberen te verdedigen tegen de grote, ongrijpbare instellingen."

U bent in wezen meer socialist dan liberaal?

"Ik ben voor een liberalisme dat sterk sociaal gecorrigeerd is. De vrijheid van het individu vind ik een grote waarde. Maar tegelijk heb ik de sociale beweging altijd verdedigd."

Toen de vakbonden begin dit jaar betoogden tegen de bevriezing van de lonen, schreef uw gedoodverfde opvolger Jan Segers dat ze voorbijgestreefd zijn. Verdwijnt met u ook een stuk sociale bewogenheid uit Vlaanderens meest gelezen krant?

"Ach. Jan heeft een ander temperament dan ik. En hij is natuurlijk ook van een andere tijd. Ik ben opgegroeid in de vorige eeuw. Met de waarden die bij die eeuw hoorden."

Waarden die u vandaag mist?

"Laat ik zeggen dat ik een aantal waarden uit de tweede helft van de vorige eeuw mis. Een aantal waarden uit de eerste helft van die eeuw mis ik dan weer helemaal niet, maar zijn vandaag - helaas - weer helemaal terug. Ik heb het nu over politieke heldenverering. Over fatsoenlijke instellingen en heren - ik denk aan Voka of Karel Van Eetvelt - die kritiekloos achter een figuur als De Wever aanlopen. Ik word niet goed van die De Wever-mania. Ze beangstigt me ook. Ik vind het akelig als mensen hun kritische zin verliezen. Het wordt al helemaal akelig als ook de media die kritische zin verliezen. Want geef toe: over het algemeen heeft de heer De Wever niet over de pers te klagen, toch?"

Jan Peumans zei in De Standaard dat N-VA alleen maar rechts is omdat de meerderheid in Vlaanderen nu eenmaal rechts stemt. Moet Het Laatste Nieuws op dezelfde manier geen rechtse krant zijn, wil ze de grootste blijven?

"Het is zeker niet evident om aan die druk te weerstaan. En geloof me: de druk is groter dan ooit."

Waar manifesteert die druk zich?

"Op alle fronten. Als je tweehonderd haatmails per week krijgt, dan gaat dat op den duur wegen op een mens. Zeker als het discours van die mails nauwelijks verschilt van het discours van hun grote goeroe. Ik word daar niet vrolijk van. Het heeft meegespeeld in mijn beslissing om het wat rustiger aan te doen."

Voelt u de druk ook vanuit de CEO?

"Nee. Wat dat betreft is Christian Van Thillo een dijk. Ik heb in een interview ooit verklaard dat hij een standbeeld verdient. Ik wil die uitspraak hier graag nog eens herhalen. Want hij had zich heel anders kunnen gedragen. Puur commercieel gezien is het interessanter om mee te lopen met de gekte. Maar dat doet hij dus niet. Heeft hij ook nooit gedaan. Ooit heeft een ex-premier hem gevraagd om mij kalt zu stellen. Als dat niet zou gebeuren, dan zou zijn bedrijf meteen ook de kous over de kop krijgen. Wel: Van Thillo heeft niet aan die druk toegegeven."

Die premier was, we verklappen geen groot geheim, Guy Verhofstadt.

"Inderdaad."

U glundert plots.

"Ah ja. Als ik vandaag een beetje status heb als opiniemaker, dan heb ik dat te danken aan de fratsen van Verhofstadt. Zeg nu zelf: is er iets wat je status als journalist meer kan opkrikken dan een premier die jou wil uitschakelen? Oké, mijn collega José Maschelin hebben ze ooit in de bak gestoken. Dat is natuurlijk helemaal het einde."

Waarom was u zo'n groot probleem voor Open Vld?

"Ik had een paar kritische stukken geschreven. Verhofstadt was op dat vlak nog net iets minder erg dan De Gucht. Die is op een dag naar Van Thillo gereden om er mijn ontslag te bepleiten. De Gucht heeft me daar later in geuren en kleuren over verteld."

Mogen onze lezers meegenieten?

"Ach, de details doen er hier niet toe. Het kwam erop neer dat De Gucht wilde dat Van Thillo mij aan de kant zette."

En in ruil?

"In ruil zou de partij ervoor zorgen dat Sporza er niet kwam. Sporza is er dus wel gekomen. En ik ben blijven zitten."

Hebt u het De Gucht al kunnen vergeven?

"O ja, geen probleem. Ik ben niet haatdragend. Het helpt ook als je als overwinnaar uit zo'n veldslag stapt. Dan is het een stuk makkelijker om grootmoedig te zijn."

U hebt zich het wiedergutmachungsdinertje goed laten smaken.

"(grijnst) Zeker. Het waren er trouwens meer dan één."

En het mocht wat kosten?

"Ik ben geen man van sterrenrestaurants. Als journalist moet je daar voorzichtig mee zijn. Een klein etentje bij een Italiaan, geen probleem. Maar laat het niet te hard hangen. Dat is gevaarlijk. Zeker in een tijd waarin de camera's overal zijn."

Begin jaren negentig was u hoofdredacteur van De Nieuwe Gazet. U wilde naar verluidt ook hoofdredacteur van Het Laatste Nieuws worden, maar dat is nooit gelukt.

"Ja. En ik wist ook al heel snel dat dat maar goed was ook. Het hoofdredacteurschap was en is niks voor mij. Bij De Nieuwe Gazet heb ik ooit de klusjesman moeten ontslaan. Hugo heette hij, een goeie jongen. Toen ik hem had ontslagen heeft hij een grote pancarte op mijn bureau gezet. 'Doe het nu maar allemaal zelf.' Ik heb die dag gezworen dat ik nooit meer iemand zou ontslaan. Ik ben niet hard genoeg voor de job van hoofdredacteur."

Tien jaar geleden vertelde u in Knack dat u Het Laatste Nieuws trouw was gebleven vanwege uw liefde voor die krant. Is die liefde er nog altijd?

"(denkt na) Ja, toch wel. Ik vind Het Laatste Nieuws een krant die blij Vlaanderen past. Het is een optimistische krant. Een krant van het midden die, heel zacht en bijna ongemerkt, probeert een heel klein beetje ethiek aan de lezers mee te geven. Ik zeg niet dat ik niet voor een andere krant zou kunnen werken. Maar de vraag is dan waarom ik dat zou doen. Waarom zou ik voor De Morgen schrijven, voor een publiek dat - met alle respect - vier keer zo klein is?"

U wilt wegen op de samenleving.

"Daar ga ik niet flauw over doen. Steve Stevaert is me ooit komen polsen. Hij vroeg me onder meer of ik van plan was om de rest van mijn leven in de journalistiek te blijven. Ik heb hem gezegd dat ik geen zin had om pakweg senator voor de sp.a te worden. Want als senator zou ik zijn mening moeten aanhangen. Voor een ministerpost zou ik de overstap misschien wel hebben gemaakt. Maar niet voor minder. Zo ben ik bijvoorbeeld helemaal niet jaloers op Siegfried Bracke. Hij is een van de beste redenaars van het parlement, maar zijn macht is kleiner dan het lijkt."

Zonder zo'n sterke figuur is het in de huidige politiek blijkbaar moeilijk scoren.

"Het heeft ermee te maken dat mensen bang worden gemaakt. Als ze bang zijn, grijpen ze terug naar figuren die hen de weg kunnen wijzen. Mensen van wie ze verwachten dat die alles voor hen zullen oplossen."

Werkt de dramatiserende toon van Het Laatste Nieuws de angst niet mee in de hand?

"Ja, maar niet meer of minder dan vele andere media. En laat ons wel wezen: er zijn ook een aantal evoluties in de samenleving die je op z'n minst zorgwekkend kunt noemen."

Vandaag schreef u dat de steekpartijen in Londen en Parijs ons leren dat moslimfundamentalisme gevaarlijker is dan we vaak denken.

"Onze samenleving, en zeker links, is te lang te laks geweest tegenover dit gevaar. We moeten ons hier actiever tegen wapenen, want het kan niet dat we teruggaan naar een samenleving waarin het normaal is dat we elkaar het hoofd inslaan."

Kritiek op de media wordt vandaag in de regel gepareerd met de stelling dat het tegenwoordig veel beter is dan vroeger. Maar is dat ook zo?

"Vergelijk een krant van 1960 met een krant van nu en je moet toegeven dat het vandaag allemaal veel professioneler is gemaakt. Maar er zijn ook negatieve evoluties. Wat me bijvoorbeeld stoort, is dat alle media steeds meer op elkaar gaan lijken. In Amerika kon je dat tien jaar geleden al zien: 143 zenders, en allemaal lopen ze achter dezelfde feiten aan. Onze krant had onlangs een zeer relevante, onthullende reeks over de Vlaamse rusthuizen. Die verhalen zijn nauwelijks opgepikt. Het hele circus bleef ongestoord achter dezelfde verhalen lopen. Het giframpje in Wetteren, de voetbalsoap in Antwerpen..."

Het helpt ook niet dat iedereen dezelfde twitteraars volgt.

"Twitteraars die - hoe is het in godsnaam mogelijk - ook nog eens geciteerd worden in Het Journaal. Zeg het mij, een tweet van Kathleen Cools, wat is daar zo relevant aan? Wat ik ondertussen wél mis zijn journalisten die zich echt kritisch opstellen tegenover 'de grote leider', in plaats van met hem te dwepen."

Je kunt anders niet zeggen dat de media overdreven zacht zijn voor de politici. Giframp in Wetteren? De schuld van Briers. Malversaties bij het ACW? Vanackere moet weg. Onderwijs niet hervormd? Smet moet bloeden.

"U noemt nu wel drie zeer verschillende gevallen. Met Briers moeten we me dunkt niet te veel compassie hebben. Een gouverneur moet rampen oplossen. En dat is nu toevallig iets waar Briers niets van kent. Als je dan ook nog eens elke dag op tv wilt komen, dan moet je ook niet schrikken als de media zich kritisch tegenover jou opstellen. Pascal Smet is een heel ander verhaal. Ik heb nooit geschreven dat de problemen van het onderwijs zijn schuld zijn. Het gaat hier over een politiek probleem. In het onderwijs krijg je niks veranderd omdat de N-VA het onderwijs wil smeden naar haar beeld en gelijkenis.

"Wat Vanackere betreft: ik heb nooit begrepen waarom hij ontslag genomen heeft. Je slaat toch niet op de vlucht voor een paar aanvalletjes van Peter Dedecker en Jan Jambon? Dat hij dat wel doet bewijst dat hij niet geschikt is voor de job. Wie geen hitte kan verdragen, moet niet in de keuken gaan staan."

Misschien is de hitte vandaag wel onmenselijk geworden.

"Daar moet ik u helaas gelijk in geven. Politiek is altijd oorlog geweest. Maar wel een gesublimeerde vorm. Het mocht een beetje stijl hebben. En de toon was ook een stuk minder agressief. Ik vrees dat ik ook op dat vlak van een andere eeuw ben."

De vraag is of politiek talent zich in een dergelijk klimaat nog wel kan ontwikkelen.

"Die vraag is zeer terecht. Bij de minste misstap wordt zo'n talent vandaag vermoord. De carrières worden niet toevallig steeds korter."

U was, zoals wel meer politieke commentatoren, een supporter van paars.

"Het was, met ruime voorsprong, de boeiendste periode uit mijn carrière. Politiek was leuk onder paars. En paars heeft van Vlaanderen een leukere plek gemaakt. Dankzij paars bestaat er zoiets als tijdskrediet, dankzij paars is er een euthanasiewet, hebben homo's de rechten die ze vandaag hebben."

Thema's die u net iets meer enthousiasmeren dan een zesde staatshervorming?

"Bent u al iemand tegengekomen die dat echt belangrijk vindt?"

Het is bekend dat u erg close bent met de familie De Croo.

"Met Herman ben ik erg close. Wij zijn vrienden, in die mate zelfs dat we naar de trouw van elkaars kinderen gaan."

Kan een politiek journalist zich zoiets veroorloven?

"Je kunt het toch niet helpen als iemand je vriend wordt? Onze vriendschap heeft me ook nooit verhinderd om te zeggen waar het op stond. Ik heb wel eens geschreven dat Herman geen bepalende politicus is geweest. Zijn karakter stond dat in de weg, denk ik. Hij is te veel een strekking op zichzelf. Een anarchistische monarchist die nooit een blad voor de mond neemt."

Iemand als u, eigenlijk.

"(lacht breed) Precies."

Mogen we zijn zoon een miscast noemen?

"Hij was niet in de wieg gelegd om partijvoorzitter te zijn. Of dat ook geldt voor zijn ministerschap moeten we nog afwachten. Het ligt hem veel beter. Ik denk eerlijk gezegd niet dat hij een blijver is. In de politiek heb je geduld nodig, terwijl hij meer de mentaliteit van de ondernemer heeft. Het moet vooruit gaan."

U was of bent ook bevriend met Pol Van Den Driessche. Verklaart dat ook waarom u in een editoriaal pal achter hem ging staan nadat hij in opspraak was gekomen wegens seksuele intimidatie?

"Nee. Ik heb dat stuk toen geschreven omdat ik wilde aanklagen dat de pers hier zowel de rol van aanklager als die van rechter had gespeeld, zonder dat de aangeklaagde zichzelf serieus mocht verdedigen. En was er nog die kop. 'DSK in Vlaanderen'. Vooral dat vond ik erover. Voor mij was hier een lijn overschreden die ik als journalist altijd heb proberen te bewaren. Als ik over iemand schrijf, zal ik nooit vergeten dat die mens een mens is. Iemand met een familie, soms ook met kinderen."

Dat geldt natuurlijk ook voor de slachtoffers.

"Ik zal niet ontkennen dat Pol niet erg respectvol is omgegaan met een aantal vrouwen. Maar ik vond en vind het nog altijd niet correct om hem, zoals Humo deed, als een crimineel voor te stellen. Noem me ouderwets, maar ik heb het er moeilijk mee om zaken die naar mijn aanvoelen in de relationele sfeer liggen, uitgebreid uit te smeren in de pers. Daarvoor ben ik alvast geen journalist geworden."

We kunnen ons vergissen, maar heeft Freya Van den Bossche niet vaker in Het Laatste Nieuws gestaan met relationele perikelen dan met haar energiebeleid?

"Nee. Zeker niet. Op dat vlak zijn we bij Het Laatste Nieuws trouwens absoluut geen voortrekkers. Als we erover schreven, had het altijd al ergens anders gestaan."

Een beetje tsjeverig wel.

"(lacht) Een beetje wel, ja. U zult me ook niet horen vertellen dat Het Laatste Nieuws heiliger is dan de paus. Ik vind dat we, net als veel andere media, eens goed moeten nadenken over onze grenzen. Vandaag zijn de camera's overal, en kan ook elke burger journalist zijn. Dat betekent dat alles zonder enige deontologie op straat kan worden geworpen. Moeten wij meegaan in het opbod? Persoonlijk denk ik van niet. Ik denk dat verdieping de enige weg is, zowel voor de elitaire als de populaire kranten. Als je meegaat in het opbod ben je sowieso verloren. Als krant ben je per definitie een dag later. Wel, maak daar je sterkte van en gebruik die tijd om dieper te graven. En bel als het even kan ook eens met iemand anders dan Carl Devos of Dave Sinardet."

We mogen straks Luc Van der Kelen nog om zijn gedacht vragen?

"Ik ga het natuurlijk wel allemaal blijven volgen. En ik verdwijn ook niet helemaal uit de krant. Vanaf 1 september start ik met een wekelijkse pagina in Het Laatste Nieuws. Ik zal daar over politiek blijven schrijven, zij het op een wat meer beschouwende manier."

Echt van het toneel verdwijnen was geen optie?

"Nee. Wat zou ik anders met mijn leven moeten doen?"

Ervan genieten? Af en toe een grote reis maken? Voor uw kleinkinderen zorgen?

"Uiteraard zal ik me daar allemaal iets intensiever mee bezighouden. Maar ook niet overdreven fanatiek. Om mijn vrouw een plezier te doen zullen we wel eens tien dagen op reis gaan. Maar dat is echt het maximum. Na vier dagen buitenland wil ik meestal weer naar huis. Om de actualiteit te volgen, en om er commentaren over te schrijven. Nee, de komende vijftien jaar zijn ze nog niet van mij af. Geloof trouwens ook niet dat België ten dode opgeschreven is. Schrijf maar op: op 20 juli 2030 zal er in Het Laatste Nieuws een stuk verschijnen over 200 jaar België. En het zal ondertekend zijn door Luc Van der Kelen."

Zou het tegen dan Baron Van der Kelen kunnen zijn?

"Het verhaal over Van der Kelen die belgicistische standpunten verdedigt omdat hij baron wil worden, is een fabeltje. Een fabel die bewust verspreid is door de extreem-rechtse zijde in Vlaanderen, met geen ander doel dan mij ongeloofwaardig te maken. Die techniek pasten ze in de jaren dertig al toe met democraten, en gebruiken ze vandaag opnieuw tegen mij.

"In werkelijkheid interesseren titels en medailles mij niet. Het is me al een paar keer gesuggereerd, en ik ben er nooit op ingegaan. Omdat het niet past bij wie ik ben: de kleinzoon van mijn grootmoeder, een vrouw die al op haar zevende moest gaan werken in de steenbakkerijen van Boom."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234