Vrijdag 20/05/2022

'Maagdelijke' geboorte bij hamerhaai

NEBRASKA l Een vrouwelijke hamerhaai in gevangenschap heeft zich voortgeplant zonder dat er seksueel contact aan te pas kwam met een mannetje. Het haaienjong werd enkele jaren geleden geboren in de dierentuin van Nebraska. DNA-onderzoek heeft nu ook bewezen dat het echt gaat om een 'maagdelijke' geboorte.

door Nathalie Carpentier

Op 14 december 2001 stonden de biologen van de Henry Doorly Zoo in Nebraska voor een raadsel, vermelden onderzoekers in het blad Biology Letters. Een van de drie vrouwelijke haaien in gevangenschap had een normaal ontwikkeld, levend vrouwelijk jong gebaard. Geen van de drie kandidaat-moeders was echter sinds hun vangst in het wild drie jaar eerder nog in contact geweest met een mannetje.

Toch dook al gauw de hypothese op dat een mannelijke tijgerhaai die ook in de dierentuin werd gehouden, de vader zou kunnen zijn. Sommigen suggereerden dan weer dat een van de vrouwtjes geslachtsgemeenschap had gehad vóór haar gevangenschap en het sperma zo lang had opgeslagen in haar lichaam. Iets wat haaien wel degelijk kunnen, alleen kunnen ze dat zaad hooguit zes maanden bewaren, geen drie jaar.

DNA-onderzoek heeft nu uitsluitsel gebracht: het DNA van het jong vertoonde sterke gelijkenissen met het DNA van een van de vrouwtjes, maar bezat geen 'mannelijk' DNA, aldus het verslag in Biology Letters. Dat betekent dat er sprake was van ongeslachtelijke voortplanting, ook bekend als parthenogenese.

Voortplanting zonder bevruchting is bekend bij verschillende diersoorten, ook gewervelde zoals reptielen en amfibieën. Normaal komt het echter niet voor bij zoogdieren en kraakbeenvissen zoals haaien. Bij parthenogenese wordt een eicel gestimuleerd om zich te ontwikkelen tot een embryo zonder bevruchting door een mannelijke spermacel.

De wetenschappers vrezen dat die voortplanting negatieve gevolgen zal hebben voor de haaienpopulatie. Het aantal haaien in het wild neemt sterk af, onder meer door overbevissing. Als meerdere groepen haaien zouden overschakelen op ongeslachtelijke voortplanting vanwege een tekort aan mannetjes, zal dat de populaties verder verzwakken, aldus het team.

Ongeslachtelijke voortplanting verschraalt immers de genetische diversiteit. Bij geslachtelijke voortplanting zorgt de mix van genetisch materiaal langs moeders- en vaderszijde voor vernieuwing, waardoor dieren nieuwe kenmerken ontwikkelen waarmee ze beter kunnen overleven. "Gewervelde dieren zijn in de loop der eeuwen juist in de richting van geslachtelijke voortplanting geëvolueerd omdat het hen een evolutionair voordeel bood", luidt het op de BBC.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234