Donderdag 18/08/2022

Macedonië wordt megalomaan politiestaatje

De ultranationalistische premier Nikola Gruevski van Macedonië heeft weer een manier gevonden om EU-lid en buurland Griekenland het bloed onder de nagels vandaan te halen. Plots staat in het centrum van de hoofdstad Skopje een gigantisch standbeeld van de Helleense klassieke koning Alexander de Grote. Athene is woedend en zal het EU-lidmaatschap van het kleine Balkanland blijven tegenhouden, maar eigenlijk zet Macedonië zich met dat soort provocaties zelf buitenspel.

De ultranationalistische regering van Macedonië heeft bij de verkiezingen van vorige maand wel klappen gekregen en parlementszetels verloren, maar ze kan haar huidige coalitie nipt voortzetten. De 1,8 miljoen stemgerechtigden waren vervroegd naar de stembus geroepen omdat de regering zich van de ene crisis naar de andere sleepte en de sociaaldemocratische oppositie wat te veel wind in de zeilen kreeg.

De electorale nederlaag van Gruevski was niet zo groot dat hij moest opkrassen en hij kan met hulp van de DUI-partij van de etnisch Albanese minderheid aan de macht blijven. Wat ook blijft, is zijn grootspraak en de irrealistische beloften, die hij al tijdens de verkiezingscampagne kwistig onder de bevolking rondstrooide.

Hij zou het verarmde land naar economische voorspoed leiden en naar het lidmaatschap van de Europese Unie en de NAVO. Dat hebben de Grieken echter al een paar keren met succes verijdeld, laatst nog in 2008 toen ze hun veto stelden tegen Macedonië, maar wel de armetierige buur Albanië lid van de westerse militaire club mocht worden.

Nu Gruevski een ware Alexandermanie in Skopje heeft losgeweekt, zal Athene zijn verzet tegen het EU-lidmaatschap van Macedonië alleen maar versterken. De megalomane Alexander op het Makedoniaplein (voormalig Tito Plein) is slechts een van de provocaties en maakt deel uit van het prestigeproject 'Skopje 2014', dat de stad zal overstelpen met protserige beelden en gebouwen.

In een toppunt van hypocrisie heeft de regering het beeld van 22 meter hoog officieel 'Krijger te paard' genoemd, maar het gezicht van de man is een getrouwe kopie van de afbeeldingen die van de Helleen Alexander de Grote bestaan. Het bronzen ding kost 10 miljoen euro en aan het project 'Skopje 2014' hangt een prijskaartje van 200 miljoen euro, waarvan 50 miljoen voor standbeelden van romantische Macedonische verzetsstrijders uit vorige eeuwen. Die vochten wel tegen de Ottomaanse Turken en niet tegen de Grieken. Dat pak miljoenen zou wel voor wat beters kunnen worden aangewend in een arm land met een werkloosheidsgraad van boven de 30 procent.

De nationalistische regering hangt aaneen van de provocaties. De luchthaven van Skopje heet inmiddels 'Alexander the Great International Airport' en niet meer Petrovac en de autosnelweg naar Belgrado 'Phillipos II Highway', naar de vader van Alexander. Als de Slavische Macedoniërs op reis gaan naar de Noord-Griekse havenstad Thessaloniki, hebben ze het voortdurend over Solun.

Het wekt allemaal de razernij op van de Grieken, maar ook de eigen etnisch Albanese minderheid (23 procent van de Macedonische bevolking) mag haar plaats kennen. Op de berg Vodno boven de hoofdstad is een gigantisch kruis geplaatst dat onmiskenbaar de boodschap inhoudt dat het hier om een christelijk-orthodox land gaat en dat moslims maar beter op hun tellen passen.

Griekenland eist al lang dat Skopje het woord Macedonië uit zijn staatsnaamgeving schrapt, omdat het daarin een claim ziet op de gelijknamige Noord-Griekse provincie. Skopje weigert dat steevast en daarom ligt het lidmaatschap van EU en NAVO permanent in de diepvries.

Anderzijds heeft echter ook de internationale gemeenschap een domme zet gedaan door Macedonië wel te erkennen, maar alleen onder de lachwekkende naam 'Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië' tot de Verenigde Naties toe te laten.

De eerste president van het onafhankelijke Macedonië (dat zich in 1991 van Milosevic-Joegoslavië afscheurde), Kiro Gligorov (inmiddels 94 jaar), heeft zich de haat van de nationalisten op de nek gehaald door stelling te nemen.

Gligorov, die voor haast alle Macedoniërs wel de 'vader van het vaderland' blijft, verklaarde ooit: "Wij zijn een Slavisch volk en spreken een Slavische taal. De Slaven zijn in de 6de eeuw na het begin van onze tijdrekening naar deze regio gekomen, wij zijn geen afstammelingen van de klassieke Macedoniërs en hebben geen band met Alexander de Grote." Kiro Gligorov slaat de nagel op de kop, maar de nationalisten maaien zijn uitspraak weg als praat van een oude man.

'Wit-Rusland in het klein'

Maar er is veel meer aan de hand dan dat hele Alexandergedoe. Premier Gruevski heeft de eigenaar van het enige onafhankelijke en erg populaire tv-station A1 laten aanhouden op beschuldiging van belastingfraude. De politieke oppositie en zo goed als alle mediamensen zijn er echter van overtuigd dat het enkel gebeurde omdat A1 te kritisch is voor de regering en haar beleid. De regering zou best zo ver durven gaan om de zender te sluiten.

Dat is de opinie van Borjan Jovanovski, een van de journalistieke vedetten van de zender. "Kritische en onafhankelijke journalistiek staat al jaren onder druk van deze premier, die er een kabinetschef op na houdt die ook nog hoofdredacteur is van drie of vier kranten. Regeringsslaafjes uiteraard. Wie hier aan kritische journalistiek wil doen wordt algauw als Griekse spion verketterd. Hier wordt elk politiek debat geweigerd en het land zit in een stadium waarin het na de onafhankelijkheid nog nooit heeft gezeten. Er heerste een angstklimaat tijdens de verkiezingen, er is chantage gepleegd op het electoraat, er was verkiezingsfraude, maar de internationale waarnemers hebben gezwegen, ook die van de EU. Dit wordt een megalomane politiestaat, een Wit-Rusland in het klein."

Met dit laatste verwijst hij naar de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko, ('de laatste dictator in Europa') die in zijn land ook geen onafhankelijke media en kritische journalisten duldt.

Jovanovski vervolgt: "Dat van die standbeelden hoort thuis in de psychiatrie, niet in de politiek. Het wreekt zich op de Macedonische bevolking. Natuurlijk willen wij lid worden van de EU, maar door haar georganiseerde provocaties houdt onze eigen regering ons daar buiten. De slechte relatie met Griekenland is een hinderpaal en die wordt door onze regering in stand gehouden."

Denko Maleski was de eerste minister van Buitenlandse Zaken van het onafhankelijke Macedonië, nadien Macedonisch ambassadeur bij de VN in New York en doceert nu internationale politiek aan de universiteit van Skopje. "Er lopen wel wat gepolueerde geesten rond op de Balkan, die voor historische animositeit zorgen en we zeggen toch zo graag dat we slachtoffer zijn. Feiten zijn alleen feiten als ze in ons voordeel spelen en het Macedonische nationalisme compliceert de dingen alleen maar. Onze maatschappij zit vol politieke pionnen, maar er is geen politiek debat. Misschien zal Macedonië wel de laatste in de regio zijn die EU-lid wordt. Twintig jaar geleden zeiden we dat we binnen twintig jaar lid zijn van de EU, nu staan we echter nergens, maar er is tenminste geen oorlog meer op de Balkan. En over dat ruiterstandbeeld kan ik kort zijn: dat is het Trojaanse paard in het centrum van onze hoofdstad."

De studente Liljana (24) vertelt mij op het oude Titoplein in keurig Engels dat ze dat standbeeld maar niets vindt, dat het alleen maar een obstakel is op weg naar 'Brussel' en dat ze zo snel mogelijk lid van de EU zou willen worden. En, ze geeft mij ook haar persoonlijke reden: "Dan kan ik hier gemakkelijker weg."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234