Maandag 23/05/2022

Mama verblijft in rusthuis? Kinderen moeten betalen

Moeten kinderen opdraaien voor het rusthuisverblijf van hun moeder of vader als hun pensioen ontoereikend blijkt? Het merendeel van de OCMW's vindt van wel, een vrouw uit Willebroek van niet.

42 euro. Dat bedrag moet Ines Van Thurenhout maandelijks overmaken aan het OCMW voor de kamer van haar moeder in een rusthuis. De factuur maakt haar boos. "Twintig jaar lang heb ik geen contact met mijn moeder gehad", klaagt de 55-jarige vrouw in Het Nieuwsblad. Als kind werd ze naar eigen zeggen mishandeld door haar.

Met die uitleg neemt het OCMW evenwel geen genoegen. Dat beroept zich op "de onderhoudsplicht van kinderen ten overstaan van hun ouders". Deze wettelijke bepaling houdt in dat niet alleen ouders hun kinderen moeten onderhouden, maar dat ook het omgekeerde geldt. Concreet: als iemand zijn rusthuisverblijf niet kan betalen, legt het OCMW het verschil bij. De dienst zoekt daarna uit of dat verschil kan worden teruggevorderd bij dochters of zonen.

Financiële draagkracht

Volgens de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) mogen OCMW's zelf beslissen of ze de plicht toepassen. De grote meerderheid doet dat wel, geeft experte Nathalie Debast toe. Slechts een tiental gemeenten, waaronder Oostende en Herentals, ziet ervan af. "De redenen zijn divers. Ze doen het niet omdat ze het principe niet ondersteunen of geen familieruzies willen veroorzaken. Sommige vinden ook dat het sociaal onderzoek te veel energie vergt."

Als de plicht geldt, wordt wel altijd gekeken naar de financiële draagkracht. "Het kan niet de bedoeling zijn dat de terugvordering leidt tot de verarming van het kind."

Er is wel een mogelijkheid om als kind aan de plicht te ontsnappen. De wet staat een uitzondering toe als er een zogenaamde billijkheidsreden is. "Bijvoorbeeld als een ouder een kind verlaten of misbruikt heeft", aldus Debast. Zoiets wordt geval per geval onderzocht. De experte stelt wel dat zoiets niet altijd makkelijk aan te tonen is. In het geval van de vrouw uit Willebroek houdt het OCMW voet bij stuk.

Hoe vaak er onenigheid is met kinderen is niet geweten. De VVSG kan alleen meegeven dat de OCMW's in 6 à 7 procent van de dossiers van rusthuisbewoners tussenkomen. "Het cijfer van ouders die een ontoereikend pensioen hebben, ligt wel hoger. Vaak dragen kinderen vrijwillig een deel bij."

Vraag is of de zorg voor een moeder of vader niet altijd iets vrijwilligs zou moeten zijn. Het zijn immers niet de kinderen die ooit beslist hebben om een gezin te stichten, wel de ouders.

In een ideale wereld zou een wet als deze niet moeten bestaan, gelooft professor Anja Declercq, die zich specialiseert in ouderenzorg aan de KU Leuven. "Mantelzorg vertrekt vanuit een moreel verantwoordelijkheidsgevoel en vrije wil." De economische en maatschappelijke realiteit maakt een onderhoudsplicht evenwel onvermijdelijk. "De kosten van woon-zorgcentra zijn nu eenmaal niet in verhouding met de uitgekeerde pensioenen, en de middelen van OCMW's zijn ook niet oneindig. Als dit zou verbeteren, zou zo'n plicht niet nodig zijn."

Dat stelt ook de VVSG: "OCMW's vragen dit geld omdat de minimumpensioenen gewoonweg niet toereikend zijn. Het is aan de overheid om te zorgen dat het probleem in de eerste plaats wordt opgelost."

Professor ethiek Ignaas Devisch (Universiteit Gent) heeft het over een noodzakelijkheid. "De onderhoudsplicht is een logisch, solidair principe waarbij de zwaksten worden gesteund. Wil je de samenleving betaalbaar houden, dan kun je dit niet loslaten." Volgens hem zullen de meeste kinderen dit ook niet problematisch vinden. "Ze zorgen spontaan voor hun ouders, uit liefde. Of misschien ook wel met de erfenis in het achterhoofd."

De plicht gaat trouwens niet alleen op voor rusthuisfacturen. OCMW's mogen ook ziekenhuiskosten of leeflonen verhalen op kinderen. "Bij mijn weten gebeurt dat niet vaak", stelt professor familierecht Frederik Swennen (Universiteit Antwerpen). "De meeste mensen hebben immers een ziekteverzekering en wat leeflonen betreft is het vaak net omgekeerd - daarvoor wordt bij de ouders aangeklopt."

Wet dateert van 1804

Hij vermoedt wel dat dat zal veranderen. "De komende decennia zullen OCMW's zich meer en meer op deze plicht beroepen. De sociale zekerheid dreigt immers failliet te gaan door de vergrijzing. De familiebanden zullen hoe langer hoe belangrijker worden."

Swennen merkt nog op dat de wet niet is afgestemd op de huidige samenleving. Ze dateert nog van 1804. "Er zijn aanpassingen nodig, lijkt mij. Denk maar aan de nieuw samengestelde gezinnen. Hoe zit het bijvoorbeeld met de stiefvader die jarenlang voor een kind heeft gezorgd en zelf een te klein pensioen krijgt? In dit licht is ook het erfrecht drastisch hertekend."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234