Woensdag 18/05/2022

Manfred Ewald

Niet zonder genoegdoening stelde Ewald vast dat de VS op de Olympische Spelen in Atlanta waren blijven steken op 101 medailles en het eengemaakte Duitsland op 65. Vier jaar eerder had de DDR er in Seoel 102 behaald

1926-2002 De laatste sportcommunist

'Waarom willen ze alleen de negatieve kanten van ons systeem zien? Waarom heeft niemand het over de schoonheid van het Oost-Duitse sportmodel?' Dat heeft Manfred Ewald, ex-voorzitter van de (opgeheven) Deutsche Turn- und Sportbund en van het (opgeheven) Oost-Duits olympisch comité, wel tien jaar dwars gezeten. Waarna hij steevast in een hoestbui terechtkwam en lucht happen alle prioriteit kreeg. Dat hoeft nu niet meer. Manfred Ewald stierf maandag in Damsdorf aan de gevolgen van een longaandoening.

Wie of wat Ewald allemaal was, daar zijn tegenstrijdige berichten over. Nu hij overleden is, brengen (West-)Duitse bronnen hem in verband met Hitler, vanwege zijn lidmaatschap van de Hitlerjugend in 1938 en zijn lidmaatschap van de nazi-partij NSPD in 1944. "Ik was een verzetsstrijder", zei Ewald daarover zelf. "Ik ben geïnfiltreerd in de NSPD. Ik was jong, achttien, en beetje gek. Sabotage was de opdracht. Toen mijn kameraden werden opgepakt, zijn ze doodgefolterd, maar ze hebben mij niet verraden. Communisten doen zoiets niet." Dat argument dreef de rechter bijna tot waanzin toen hij in 2000 het grote DDR-dopingproces moest voorzitten: "Communisten doden geen mensen. De doping kwam uit het Westen. Wij hebben ons verdedigd, maar de doden zijn bij jullie gevallen."

De feiten gaven Ewald nog gelijk ook. Manfred Ewald is de enige die de opkomst en de ondergang van de DDR-sport van nabij meemaakte. Ewald was een grote naam in de sport. Dé architect van de DDR-sport, veertig jaar lang de machtigste man van die staat binnen de staat, invloedrijk in binnen- en buitenland. Juan Antonio Samaranch heeft zijn verkiezing tot olympisch voorzitter in 1980 onder meer aan hem te danken. Hij heeft vergaderd met Mielke, Beria en Honecker. Ewald was een stuk geschiedenis.

Hij schreef in 1995 een boek: Ich war der Sport. Het verkocht nauwelijks en het was ook een sterk persoonlijk gekleurde versie van de feiten. Zo beweerde hij nooit te hebben geweten dat de artsen gebruikmaakten van doping en dat hij de macht van de Stasi fel had onderschat. In een gesprek met ondergetekende gaf hij in 1997 wel toe dat hij van de doping wist. Met de Olympische Spelen in Seoel in het vooruitzicht schreef hij daarover ooit zelfs een brief naar Egon Krenz, toen 's lands nummer één. De teneur was duidelijk: "Kameraad, we moeten iets doen."

De voorzitter van de Deutsche Turn- und Sportbund (DTSB) gold al die jaren als een soort dictator. Hij was de man die het prijzengeld inhield dat DDR-atleten in het buitenland verdienden. En dat betwistte hij niet. "Omdat we elke mark nodig hadden om opnieuw te investeren." In zijn boek scheef Ewald dat hij het jammer vond dat hij zijn atleten niets had kunnen geven. In 1968 mochten de West-Duitse medaillewinnaars op de Spelen in Mexico hun terugvliegroute zelf kiezen. De DDR-atleten kregen een speldje van de staat. Ewald stapte naar Honecker. Bleek dat de vakbond een cruiseschip had om haar beste arbeiders te verwennen. Na de Spelen van München (1972) vergastte Manfred Ewald alle medaillewinnaars op een cruise. Naar Cuba uiteraard.

Rostock-Cuba duurt acht dagen. De blauwe sportgarde was nog niet op de Atlantische Oceaan of Ewald had met de trainers al een eerste vergadering belegd over de toekomst. Dat ging toen niet over de jaren tachtig, maar de 21ste eeuw. Hoe ver zal men gooien met de speer in 2010? Hoe zal het lichaam daarop reageren? Zijn er andere technieken of andere trainingsmethoden nodig? Ook dat was Ewalds werk.

De DDR heeft tienduizend topsporters grootgebracht. Om de hele sportmachinerie gesmeerd te laten lopen, stelde de DTSB op het einde 10.577 man te werk (4.855 trainers en 2.902 medici en technici) en kon hij rekenen op 35.000 vrijwilligers. De DDR-sport hield op te bestaan toen ze op haar hoogtepunt stond. Zevenendertig keer weerklonk in oktober 1988 in Seoel het trage 'Auferstanden aus Ruinen', een van de mooiste hymnen ooit. De DDR behaalde in Zuid-Korea 102 medailles. Ewald heeft het van op afstand moeten meemaken. Zenuwziek, kapot van de stress en zwaar aan de pillen en de alcohol werd hij thuisgelaten voor het laatste grote sportfeest dat de DDR zou beleven. Niet zonder genoegdoening stelde hij achteraf vast dat de VS in Atlanta bleven hangen op 101 medailles en dat het eengemaakte Duitsland er 'maar' 65 medailles won.

Tot aan zijn dood bleef Manfred Ewald volhouden dat zijn land niet meer bestaat omdat Gorbatsjov het heeft verkocht. En, na lang aandringen: "Ook omdat we zelf fouten hebben gemaakt, en daar moeten we nu voor boeten. Ik ook, maar niet voor een rechtbank uit het Westen. Hoe kan de vroegere tegenstander die zo heeft geleden onder onze superioriteit, nu sereen oordelen?"

In juli 2000 stond Manfred Ewald toch als beklaagde voor de rechter, maar die achtte het niet bewezen dat hij zelf de dopingmachine had aangezwengeld en was ook wel gevoelig voor Ewalds argumenten: "Het enige verschil tussen ons en u, mijnheer de rechter, is dat wij alles hebben opgeschreven en dat we wisten wat we deden. Omdat u onze archieven heeft, kunt u mij berechten."

Op 18 juli 2000 kreeg Manfred Ewald 22 maanden voorwaardelijk celstraf. Politieke commentatoren hadden levenslang geëist voor de man die zij omschreven als de Mengele van de DDR-sport. Manfred Ewald werd kwaad over die uitspraak en na een zoveelste hoestbui zei hij: "Ik ga in beroep." Tot een tweede rechtsgang is het nooit gekomen.

Hans Vandeweghe

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234