Zondag 25/09/2022

'Maurice Lippens resigns as Chairman of the Fortis Board of Directors'. Het was via het in de handen van Fortis-ceo Filip Dierckx gefotografeerde premature perscommuniqué dat de wereld het ontslag van Maurice Lippens vernam. Of hoe het verlangde orgelpun

De neergang van ex-Fortisvoorzitter Maurice Lippens

Een zwarte vlek op oud zilver

Door Bart Eeckhout

'In je carrière heb je hoogtepunten en dieptepunten. Als die dieptepunten op het einde van je carrière komen, is dat minder erg." Het zijn visionaire woorden die Maurice Lippens in 2002 uitsprak, nadat hij samen met Etienne Davignon (en hun rijkelijk gevulde adressenboekje) uit het puin van het failliete Sabena een nieuwe Belgische luchtvaartmaatschappij opgetrokken had, inmiddels als Brussels Airlines alweer onder de Duitse vleugels van Lufthansa geborgen.

Hoe troostrijk Maurice Lippens die woorden vandaag zelf ervaart, is nog maar de vraag. Een graaf huilt niet, adeldom verplicht. Oud zilver, zo is in die kringen geweten, moet je goed poetsen tegen de zwarte oxidatievlekken. Hier eindigt een carrière van bijna drie decennia boenwerk op het allerhoogste niveau niettemin met een geschonden blazoen.

Dat zat er al deze zomer aan te komen. Maar ondanks het toenemende gehuil om zijn ontslag - van kleine aandeelhouders maar ook van oude vrienden die hij van zich vervreemdde door zo koppig met hun vele centen te blijven spelen - bleef Lippens zitten aan de kop van de bestuurstafel. De hoop dat hij de over zichzelf afgeroepen financial meltdown wel zou overleven smolt evenwel mee weg met de beurskoers van Fortis. De vervanging van ceo Herman Verwilst (de man die in rustiger tijden nog voorbestemd was om Lippens zelf op te volgen als voorzitter in 2011) door Filip Dierckx, afgelopen vrijdag, werd zijn laatste beleidsdaad. Daarna mocht hij ook zelf beschikken.

Een vertrek langs de achterdeur was in ieder geval niet het gewenste fin de carrière. De droom om Fortis door de overname van een deel van ABN Amro te verankeren aan de Europese financiële top spatte in juni definitief uiteen. Fortis, zo blijkt, krijgt zijn aandeel in ABN Amro niet gefinancierd en zet het noodgedwongen opnieuw in de etalage. Na een eerste kapitaalsverhoging in 2007 moest er een tweede volgen; de bank-verzekeraar hield uitverkoop van vastgoed en niet-kernactiviteiten; aandeelhouders zagen hun interimdividend geschrapt en hun gewone dividend omgezet in aandelen.

Dat alles kon het bloeden op de beurs allerminst stelpen. Begin april 2007, vlak voor Fortis bekendmaakte dat het samen met de Royal Bank of Scotland en de Banco Santander in de race om ABN Amro stapt, moest een Fortisaandeel nog een kleine 30 euro kosten. Daar bleef gisteren, op het einde van alweer een historisch bloederige beursdag nog 3,97 euro van over. De bank als geheel is inmiddels allang minder waard dan de prijs die ze vorig jaar in oktober voor haar Nederlandse rivaal heeft betaald.

Te duur betaald (24 miljard euro), te slecht getimed (aan de vooravond van een zeer voorspelbare bankencrisis), kortom te veel mismanagement. De uitvoerende directeurs (ceo Jean-Paul Votron, financieel directeur Gilbert Mittler en vrijdag nog Votrons opvolger Herman Verwilst) moesten al eerder opstappen. Het was slechts een kwestie van tijd vooraleer de degen naar voorzitter Maurice Lippens zelf zou wijzen. Lippens geldt als de grote pleitbezorger van de ABN Amro-operatie. Vanuit een rationele strategie van schaalvergroting. En vanuit een irrationele tactiek van revanche.

Er was namelijk al dat eerste bankoorlogje met ABN Amro, nu tien jaar geleden. In 1998 kon Lippens met Fortis de Generale Bank ternauwernood redden uit de klauwen van de Nederlanders. Vanuit Amsterdam kwamen de toplui P.J. Kalff en Rijkman Groenink per privévliegtuig overgewaaid om hun vijandige overnamebod toe te lichten. Nog op het tarmac maakten ze voor de draaiende camera's besmuikte grapjes over hoe ze de Belgen eens zouden leren zakendoen. Dineren in de Comme Chez Soi? Daar zouden ze wel even de 'Comme Chez Nous' van maken, haha. Het is het soort nouveau-richesmoppentapperij dat in de Brusselse salons van de haute finance op een ijskoude vloer valt.

Fortis zou de strijd om de Generale alsnog winnend afsluiten, ondanks de deal die de Nederlanders met het management van de bank al op zak hadden. Lippens zette zijn gehele netwerk van grote en kleine aandeelhouders in om de 'regenten' terug naar hun grachtengordel te jagen. Zelfs het koningshuis kwam tussenbeide bij het directiecomité van de G-bank om te zeggen dat het Fortis moest worden. "Een verjaardagsgeschenk voor de koning", zou Lippens de uiteindelijke overname van de Generale noemen, die precies op de verjaardag van Albert II beklonken werd. Het ene plezier is het andere waard: nog hetzelfde jaar zou Lippens in de adelstand verheven worden - het erfelijke graafschap van de Lippensen komt aan zijn oudere broer Leopold toe. Elk verband tussen beide operaties wordt ontkend.

"Ik heb gevloekt. Dat het godverdomme niet kon wat ze daar deden. De club van ABN Amro dacht dat ze iets met het management van de Generale Bank konden klaarspelen. In Nederland is dat zo, maar bij ons zijn de aandeelhouders baas", zei Lippens over die eerste Belgo-Nederlandse bankenoorlog in mei 2000 in Humo. ABN Amro zou voortaan in zijn vizier blijven, tot de wraak voldoende afgekoeld was om ze te serveren. Dat moment leek in april 2007 eindelijk gekomen, toen Fortis zijn deelname aan de biedstrijd om ABN Amro bekendmaakte.

Zelf ontkent Lippens dat dergelijke emoties meespeelden bij de overname, uiteindelijk beslecht op 10 oktober 2007. "Het is niet zo dat Fortis het speciaal op ABN Amro gemunt had. Maar als je een huis bezit in een bepaalde straat en het pand ernaast komt te koop, dan moet je daar toch naar kijken? Want de twee huizen zijn samen meer waard dan apart", verklaarde hij begin dit jaar in De Tijd. Andere topondernemers betwijfelen evenwel of de berekening zo onderkoeld is gemaakt. In een ontluisterend portret, verschenen in het Nederlandse financiële FEM-magazine, verwijt voormalig Fortisbestuurder Piet Van Waeyenberghe (holding De Eik) aan Lippens dat hij te onvoorzichtig achter ABN Amro aanging en dat hij liefst 10 miljard euro te veel betaalde voor de overname. "Wij hadden een clausule laten opnemen, waarmee ons bod onder uitzonderlijke omstandigheden kon vervallen. Destijds begon de malaise op de financiële markten zich al af te tekenen." Lippens wou er evenwel niet van weten, met het bekende gevolg.

Want, zoals eveneens blijkt uit de kwalijk aflopende ABN Amro-episode: behalve een geheugen voor vernederingen heeft de graaf ook een andere kwaliteit, durf. Maurice Lippens mag zichzelf graag schetsen als een rebel in maatpak. "Ik heb zoveel zaken gedaan die haaks staan op de denk- en handelswijze van het establishment. Door hen werd ik als gek beschouwd", portretteerde hij zichzelf ooit in deze krant. "Ik ben er afkerig van omdat het wordt gekenmerkt door hoogmoed, betweterij en geen initiatieven neemt. Altijd maar wachten. Zij zijn onbeweeglijk en durven niet uit hun loopgraven te kruipen."

Lippens verwijst daarbij graag naar hoe hij de financiële wereld kwam binnengerold, tegen het ouderlijke advies in. In 1981 begon hij zijn carrière bij de bestofte Assurances Générales (AG), een onderdeel van de Generale Maatschappij. "Toen ik er kwam, stonk het naar het establishment. Ze spraken over hun jachtpartijen, kastelen, liefdadigheid en over hoe de bomen gesnoeid werden. Niemand gaf een zier om de business", vertelt hij daarover. Dat zou onder impuls van het netwerk-Lippens snel veranderen. Vanuit AG verijdelde hij in 1988 mee de overname van de Generale Maatschappij door de clan-De Benedetti. De Generale werd ondergebracht bij het Franse Suez, ook toen al samen met Etienne 'Steve' Davignon en ook toen al met de discrete steun van Laken.

De deal met Suez zou richtinggevend worden voor de verdere loopbaan van Lippens, die nu echt doorstoot naar de top van 's lands financiële wereld. Suez legde hem geen strobreed in de weg toen hij zich losmaakte uit de holding om AG in 1990 te laten fuseren met de Nederlandse bankverzekeringsgroep Fortis (zelf een fusie van verzekeraar Amev en de VSB-bank). In drie bewegingen wordt vervolgens de overheidsspaarkas ASLK opgeslokt, de Nederlandse zakenbank MeesPierson, verzekeraar Stad Rotterdam en in 1998 dus de Generale Bank. In het nieuwe millennium volgt een wereldwijde expansie, met overnames van Polen tot Turkije en participaties in China en de VS.

Niet slecht voor een rebel, zou je denken. Kenners benadrukken evenwel dat die outsiderpositie in zeer grote mate een mythe is. Zo kwamen er de jongste jaren al meer zwarte vlekken op het oude familiezilver van Maurice Lippens. In zijn vastgoedbedrijf Compagnie Het Zoute werd hij onlangs nog tot 2011 herbenoemd als gedelegeerd bestuurder. Daarmee springt hij als vijfenzestigjarige vlotjes over de leeftijdsgrens die het familiebedrijf gewoonlijk voor haar bestuurders hanteert. Bij Fortis liet hij eveneens de kans op een afscheid in schoonheid liggen door zich te laten herbenoemen. Dat is des te merkwaardiger omdat hij daarmee de maximale termijn voor bestuursvoorzitters overschrijdt. Die liet hij zelf opnemen in de naar hem genoemde Code-Lippens, een zelfregulerend akkoord over deugdelijk bestuur in het bedrijfsleven. Ook voor de man die van goed bedrijfsbeheer zijn ideologische erfenis wou maken blijkt afstand van de eigen macht een moeilijke zaak.

"Maurice presenteert zichzelf graag als buitenbeentje, omdat hij er niet tegen kan als men zijn succes alleen toeschrijft aan zijn achtergrond", heet het bij een anonieme bestuurder in FEM Magazine. Alleen al een blik op zijn pedigree leert hoezeer die rebellie een retorische constructie is. Zijn eigen adellijke titel mag dan pas van 1998 dateren, Maurice Lippens komt wel degelijk uit een milieu van nobiljons. Grootvader Maurice Auguste (1875-1956) was in het interbellum een belangrijke minister (en niet onbesproken vertrouweling van Leopold III in de eerste oorlogsjaren). Door huwelijken konden de Lippensen zich in de oude adel verweven. Het is in hun salons dat Maurice Lippens de basis legt van zijn grootste succesrecept: zijn talent om een relatienetwerk uit te bouwen en in te zetten.

Wat wel klopt, is dat Maurice Lippens, meer dan wie ook voorheen in zijn familie, zijn eigen naam maakte in de haute finance. Voor zijn vader Léon volstond een passief beheer van familiefortuin en vastgoed. Zijn broer Leopold mag dan wel als burgemeester (en opvolger van Léon) het meest met de villawijken van Knokke worden geassocieerd, het is wel degelijk Maurice die als gedelegeerd bestuurder aan de touwtjes trekt in de Compagnie Het Zoute en die het familiale vastgoedvehikel dynamiseerde. Zoals het ook Maurice Lippens is die de oude familiale belangen in de suikerraffinaderij oppoetste en onderbracht in de multinational Finasucre, waarvan hij nog altijd bestuurder is.

Tastbaar zijn die zoete wortels van het fortuin van de clan-Lippens overigens niet meer. Uitgerekend op tweede kerstdag 2007 maakte het management van ISCAL Sugar, dochter van Finasucre, bekend dat het zijn suikerfabriek in Moerbeke-Waas zou sluiten. Het is daar dat de familie Lippens al halfweg de negentiende eeuw haar imperium vestigde. Auguste Lippens werd er in 1847 burgemeester, als eerste in een familiale dynastie die pas in 1968 haar troon zou afstaan. Het is alsof er dit jaar een spiraal van neergang afgerond moest worden.

But evil things, in robes of sorrow / Assailed the monarch's high estate / (Ah, let us mourn--for never morrow / Shall dawn upon him desolate!)/ And round about his house of glory / That blushed and bloomed / Is but a dim-remembered story / Of the old time entombed.

(Edgar Allan Poe, The Haunted Palace)

Met dank aan Johan Corthouts.

Lippens mag zichzelf graag schetsen als een rebel in maatpak. Alleen al een blik op zijn pedigree leert hoezeer die rebellie een retorische constructie is

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234