Donderdag 30/06/2022

Met Kennis van zaken

Hij heet niet alleen Kennis, hij bezit het ook. Wetenschapper Ludo Kennis (61) uit Lier werd vorig jaar in de Verenigde Staten gekroond tot Hero of Chemistry, de Oscar voor chemici, zeg maar. De voormalig ingenieur van Janssen Pharmaceutica ontwierp maar liefst vier medicijnen. 'Soms biecht ik wel eens op dat ik de uitvinder van Motilium ben', lacht de pas gepensioneerde Kennis. 'Maar ik ben veel trotser als een schizofreniepatiënt mij komt melden dat hij dankzij mijn geneesmiddel Risperdal weer een beetje normaal kan functioneren.'

Brussel

Eigen berichtgeving

Marjan Justaert en Kim Herbots

'Het hoofd van mijn vroegere afdeling van Janssen Pharmaceutica in Beerse heeft mij ingeschreven voor de prijs", vertelt Kennis bescheiden. "Ik wist dat ik genomineerd was, maar toch kwam de mededeling dat de American Chemical Society mij uitgekozen had voor de onderscheiding als een verrassing. Weet je, de Society is een heel bekend instituut met een uitstekende wereldwijde reputatie. Zij zijn de norm in ons vakgebied. Een van de criteria om genomineerd te worden als Hero of Chemistry is dat je werk een 'verbetering voor de mensheid' moet zijn. Pas op, dat hoeft niet in de medische sector te zijn. Het gaat van tandpasta tot ecologische benzine." Maar de eer komt niet alleen hem toe, aldus de chemicus, zijn hele onderzoeksteam verdient een vermelding. "De onderscheiding is het resultaat van teamwork, toewijding en een neus voor verbetering."

Kennis kreeg de prijs in september. "Het heeft mijn leven niet veranderd, hoor", lacht hij. "Mijn buren weten het bijvoorbeeld nog niet eens en dat vind ik prima. Een paar kennissen hebben wel gebeld om mij te feliciteren nadat ze me in de krant hadden zien staan, maar daar is het bij gebleven. Ook onder collega's heeft het weinig verschil gemaakt: zij kenden mijn werk al. Nee, zo'n prijs is vooral belangrijk voor het bedrijf. Het is de perfecte vorm van wetenschappelijke public relations."

Het was het magische aspect van chemie dat Kennis als klein jongetje aantrok. "Het heeft iets mysterieus, hé", zegt hij. "Althans zo lijkt het als je nog jong ben. Later, toen ik moest beslissen wat ik zou gaan studeren, wilde ik er vooral zeker van zijn dat ik iets wetenschappelijks kon doen. Ik voelde mij nogal aangetrokken tot research en chemie leidt nu eenmaal vaak naar dat soort functies. Nu, ik heb geluk gehad, want voor hetzelfde geld had ik een baan gevonden in de petrochemie waarbij onderzoek slechts een miniem onderdeel uitmaakte."

Dat een job als wetenschapper niet stopt om vijf uur weet Kennis intussen maar al te goed. "Het slorpt je op, want er zijn zoveel aspecten en nieuwigheden. Bovendien moet je voortdurend rekening houden met de concurrentie. Thuis zat ik vaak tot diep in de nacht vakliteratuur uit te pluizen. Nee, mijn vrouw en zoon hebben daar nooit onder geleden. (Laconiek) Als ze mij nodig hadden, stopte ik gewoon even met lezen." Achtendertig jaar heeft de Lierenaar alles gegeven in de laboratoria van Janssen Pharmaceutica, nu een onderdeel van Johnson & Johnson. Het meest trots is Kennis op Risperdal, het medicijn om schizofrenie onder controle te houden dat hem ook de onderscheiding opleverde. In 1984 kreeg hij de opdracht om een alternatief te vinden voor het medicijn Haldol. Dat nam weliswaar de hallucinaties bij schizofreniepatiënten weg, maar deed hen in een sociaal isolement belanden. Risperdal betekende een enorme sprong voorwaarts ten opzichte van eender welke voorganger. "Ik heb tientallen families bezocht waarin iemand leed aan schizofrenie", vertelt Kennis. "Dankzij Risperdal verbeterde het sociale contact van de patiënten en waren ze zelfs in staat kalmpjes aan te werken. Zien hoe jouw labeur in de praktijk toegepast wordt, doet heel veel plezier."

Kennis ontwikkelde ook het antiallergiemedicijn Tinset en de bloeddrukverlager Sufrexal. Maar het bekendste resultaat van zijn onderzoekswerk is Motilium, het kleine witte pilletje dat korte metten maakt met elk maag- of darmprobleem. "Het gebeurt wel eens dat ik aan tafel zit met mensen die na de maaltijd naar een Motilium grijpen om hun spijsvertering te bevorderen. Tja, dan durf ik wel eens te vermelden dat ik mee aan de basis van dat tabletje lag. (Lacht)"

Maar soms had Kennis pech: niet alle medicijnen die hij ontwikkelde, bleken een schot in de roos. Zo was er eentje dat bij nader inzien niet beter bleek te zijn dan een voorganger die al op de markt was en bij een ander ging het mis tijdens de tests met proefpersonen. Eentje reageerde goed op het nieuwe middel, maar bij een ander proefkonijn was er nauwelijks effect. Bovendien kan het lang duren voor je onderzoeksresultaten gecommercialiseerd worden. In Kennis' geval duurde het gemiddeld acht tot tien jaar om zijn product op de markt te brengen. "Ik besef maar al te goed dat ik een gelukzak ben. Jonge wetenschappers mogen tegenwoordig al blij zijn als ze één keer in hun carrière een product gecommercialiseerd zien. Alles is veel strenger geworden."

Dezer dagen houdt Kennis zich niet meer met zijn chemiekennis bezig, al blijft hij met de firma verbonden. "Ik ben op prepensioen", vertelt hij. "Bij sommige onderzoeksactiviteiten ben ik nog een beetje betrokken, maar veel heeft dat niet meer om het lijf. Ik hou mij vooral bezig met mijn hobby's: tekenen en schilderen. Of chemie in de familie zit? Mijn zoon is ook doctor in de scheikunde, maar zit veeleer in de informaticabranche." Is het niet de ultieme natte droom van elke geneesmiddelenontwikkelaar om een medicijn tegen aids te ontdekken? "Ja", geeft Kennis toe. "Maar zoiets kun je nu eenmaal niet van de ene dag op de andere. Ik werkte op het centraal zenuwstelsel, niet op de antivirale afdeling. Maar daar heb ik het toch ook niet slecht gedaan, hé."

Nieuwsmakers deel negen

Iedereen heeft recht op fifteen minutes of fame. Plots in het oog van de media komen, nieuws maken, voorpagina's en talkshows halen en dan weer in de massa verdwijnen. De Morgen zocht een aantal Belgen op die die eer dit jaar te beurt viel. Vandaag: Ludo Kennis, de Lierse wetenschapper die in de VS gelauwerd werd als 'Hero of Chemistry'.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234