Donderdag 30/06/2022

'Mijn vrije tijd beheer ik zoals mijn werk'

Sophie Vandebroek, de Belgische chief technology officer van de Amerikaanse multinational Xerox, ontving vorige week de National Medal of Technology van president George W. Bush. Voor haar werk als uitvinder in residentie bij Xerox maar ook om andere redenen wordt ze bewonderd. In de nietsontziende ratrace die het Amerikaanse zakenleven is, slaagt zij erin ook gewoon te léven. 'Je moet je mond opendoen. Alleen zo kun je een situatie scheppen die toelaat je te amuseren op je werk.'

Door Tom Vandyck

W e treffen Sophie Vandebroek (46) in haar - alles in aanmerking genomen - opvallend bescheiden kantoor op het gelijkvloers van één van de tientallen gebouwen op de Xeroxbedrijfscampus net buiten Rochester, in de staat New York. "Kunnen we Engels spreken?", vraagt ze. "Na twintig jaar in de VS denk ik in het Engels, dus dat praat makkelijker, zeker als het over technologie gaat."

Vandebroek spreekt zoals ze denkt: halsbrekend snel. Veel zinnen maakt ze maar half af voor er alweer een andere gedachte over haar lippen rolt. Met een razende vaart werkt ze zich door een waslijst technologische krachttoeren uit de Xeroxlabs: slimme documenten, zelfwissend papier, behang dat dienstdoet als beeldscherm. Veel van die dingen ziet u op zijn best pas over een jaar of tien in de winkel, maar in de wereld van Sophie Vandebroek begint de toekomst nu.

Vandebroek groeide op in Leuven en studeerde aan de KU Leuven. Nadat ze haar doctoraat in de micro-electronica behaalde op de Cornelluniversiteit in Ithaca, New York, ging ze aan de slag bij computerfabrikant IBM. In de vroege jaren negentig verhuisde ze naar Xerox. Maar ze werd niet gespaard van tegenslag. Elf jaar terug stierf haar man Bart aan een zware astma-aanval tijdens een trip in het Adirondacksnatuurpark. Sophie bleef achter met drie jonge kinderen. Dat remde haar echter niet af. Onder het motto 'hoe hoger je klimt, hoe flexibeler je werkschema', maakte ze een opmerkelijke carrière bij Xerox, waar ze begin 2006 CTO en vicepresident werd.

Bij het horen van de naam Xerox denkt u wellicht aan uit de kluiten gewassen kopieerapparaten. Fout. "Wij máken zelfs geen kopieerapparaten meer", doceert Sophie Vandebroek. "Xerox maakt multifunctionele systemen. Als de klant zegt: ik wil alleen kopies maken, dan kan dat, maar dan gebruikt hij niet alle mogelijkheden van het systeem dat hij gekocht heeft."

Toch moet het u vergeven worden als u dacht dat Xerox een vermolmd overblijfsel van de oude economie was. Lange tijd leek het bedrijf niet opgewassen tegen het digitale tijdperk. Een beroemd geworden blunder was dat Xerox als eerste op de proppen kwam met de computermuis en de grafische interface (de vensters en menuutjes die je terugvindt in besturingssystemen als Windows en Mac OS), maar die vervolgens achteloos weggaf aan Apple.

Die tijd is voorbij. Sinds 2003 verdrievoudigde Xerox zijn winstmarges. Dat succes heeft niet weinig te maken met het feit dat het bedrijf de digitale revolutie bijgebeend heeft. Xerox hoort weer bij de technologische vernieuwers. Eén van de drijvende krachten achter die inhaalbeweging is Sophie Vandebroek. Waarmee u in een notendop weet hoe het kwam dat een meisje uit Leuven vorige week vrijdag in het Witte Huis de hoogste Amerikaanse wetenschappelijke onderscheiding in ontvangst mocht nemen.

Sophie Vandebroek: "Het was uniek om tussen al die toponderzoekers te staan. Om je een idee te geven: onder de laureaten was Ralph Alpher, één van de uitvinders van de bigbangtheorie. Wij werden bekroond voor zes decennia van innovatie en vernieuwing. Ik stond er dus niet uit eigen naam, maar voor het bedrijf."

Hebt u de kans gehad om met president Bush te praten?

"Hij zei niet veel. Hij kwam binnen toen alle laureaten op hun stoelen zaten, reikte de medailles uit, feliciteerde iedereen en was weer weg. We konden hem met zijn helikopter zien vertrekken naar Camp David."

Waaraan had Xerox de eer verdiend?

"Omdat wij de laatste zes decennia de fundamenten gelegd hebben voor technologieën die een heel grote impact hebben gehad op het leven van mensen overal. Dat gaat van de uitvinding van de xerografie - fotokopiëren, dus - tot de vele uitvindingen rond ethernet en lokale computernetwerken. Xerox heeft ook de print on demand uitgevonden, het drukken van gepersonaliseerde cheques, gas- en elektriciteitsrekeningen enzovoort.

"Ondertussen zijn we bij Xerox bezig met het beter, goedkoper en groener maken van onze technologieën, maar ook met toepassingen op basis van nanotechnologie en linguïstiek. We hebben net Amici overgenomen, een bedrijf dat met advocatenkantoren werkt hier in de VS. Die verwerken duizenden en duizenden pagina's informatie. Tot nu toe werd dat grotendeels gedaan door assistenten die al die stapels papier lezen. Met de technologie van Amici kunnen we hen smart documents aanbieden, die uit allerlei data precies de informatie halen die gebruiker nodig heeft.

"Met zo'n smart document kan een advocaat bijvoorbeeld vragen: 'Wanneer ontmoetten Jimmy en Joe elkaar?', gesteld dat Jimmy of Joe zijn cliënt is, en dan levert ons document daar een antwoord op, zelfs als Jimmy en Joe in de passage in kwestie alleen 'hij' of 'hem' genoemd worden. Het document begrijpt de context.

"Andere voorbeelden van dingen die in de pijplijn zitten: stel dat je naar een reisagent gaat en een trip boekt, dan kan die meteen een mooie, gepersonaliseerde brochure over je reis voor je drukken, waar ook een aangepaste webpagina bij hoort die je kunt raadplegen. Of gepersonaliseerde cadeauverpakkingen met iemands naam of foto's. Of mineraalwaterflesjes. En zo kun je nog eindeloos veel voorbeelden verzinnen. Onze taak is: drukkerijen, vaak kmo's, de mogelijkheid bieden om digitaal te gaan, zodat ze de kans hebben om al dat drukwerk te personaliseren.

"Tot nog toe krijgt iedere lezer van De Morgen dezelfde krant. Maar dat hoeft niet. Mijn moeder is wellicht geïnteresseerd in andere dingen dan de eerste minister. Die kunnen dus allemaal een unieke, aan hun eigen interesses aangepaste krant krijgen.

"Vorig jaar sprak ik met een Belgische drukker die een aantal van onze persen gebruikt. Die wist dat mijn moeder schildert en gedichten schrijft. Hij zei: 'Waarom laat je haar niet een aantal van haar gedichten opsturen, dan kan ik die afdrukken in een speciale, met haar eigen schilderijen geïllustreerde dichtbundel, die ze aan haar kinderen en kleinkinderen kan geven als kerstgeschenk.' Hij heeft dat boek gedrukt op vijftien exemplaren. Dat kan nu voor een prijs die betaalbaar is voor particulieren."

Alles à la tête du client, dus. Wat is uw rol in dat proces? Het Amerikaanse zakenblad Fortune omschreef u als inventor in chief, hoofduitvinder, zeg maar.

"Dat hebben zij verzonnen, niet ik. Maar ik heb wel twaalf patenten op mijn naam staan, dat is waar."

Ligt het in uw karakter om de wereld naar uw eigen goeddunken te willen kneden en geen genoegen te nemen met bestaande oplossingen?

"Ik raak inderdaad snel verveeld door het status-quo. Het leuke aan mijn baan is dat alles constant beweegt en dat ik over de hele wereld met verbazingwekkend slimme mensen mag werken. Ook interessant is dat ik me elke dag de toekomst moet proberen voor te stellen: wat zullen onze klanten nodig hebben over drie, vijf of tien jaar? Zo zijn we bijvoorbeeld bezig met het op de achterkant van papier afdrukken van elektronische circuits die de pixels op de voorkant sturen, zodat je een papieren beeldscherm krijgt. Dat is bijzonder fascinerend, want als je dat kunt doen werken, zou je hele posters of zelfs behangpapier kunnen maken dat zich als een beeldscherm gedragen."

Als immigrante hebt u per definitie een andere invalshoek dan uw Amerikaanse collega's. Is dat een voordeel in uw werk?

"Absoluut. Al woon ik nu al twintig jaar in Rochester, maar als ik aan 'thuis' denk, denk ik nog altijd aan België. Als je emigreert, krijg je sowieso een veel breder perspectief dan de meeste mensen. Het heeft mij altijd geholpen om te weten dat er in België fantastische wetenschappers en ingenieurs rondlopen en dat ze dus ook in de rest van de wereld moeten bestaan. De uitdaging is dan weer dat je in een soort tussenwereld leeft. Je hebt weliswaar een heel interessante kijk op het leven, maar je hebt ook het gevoel dat je nergens écht 100 procent thuishoort.

"Omdat ik een immigrante ben, maar ook omdat ik voor mijn werk constant op het vliegtuig zit, ben ik een wereldburger geworden. Daardoor ga je automatisch inzien dat de wereld plat is, zoals (auteur en The New York Times-columnist, TvD) Thomas Friedman zegt. En dat het internet ervoor gezorgd heeft dat het wereldwijde speelveld vlak is en dat iedereen kan meedoen, waar hij zich ook bevindt. Nu, ik citeer liever Richard Florida. Die zegt: de wereld is spikey. Dat wil zeggen dat er her en der op dat vlakke speelveld ook steile pieken van activiteit bestaan. Als je op een wereldkaart uitplot waar de meeste patenten aangevraagd worden, of waar het energieverbruik het hoogste is, zie je dat steden als Shanghai, Bangalore, Moskou of Kaapstad zulke pieken zijn. Daar moet je als multinational rekening me houden als je succesvol wilt zijn."

Waarom hebt u België eigenlijk verlaten?

"Ik ben in 1986 naar hier gekomen om mijn doctoraat te halen op Cornell. Ik wilde altijd al doctoreren in de VS, maar ik was niet naar hier gekomen met het idee dat ik zou blijven. Alleen, mijn man begon te werken en dan blijf je algauw ergens hangen. Wat voor mij de doorslag gaf, waren de professionele kansen die ik hier kreeg. Bij IBM kon ik onderzoek doen met absolute topresearchers. De kansen in België waren veel beperkter, zeker twintig jaar geleden."

Het chauvinistische cliché in de VS luidt: Amerika is een dynamische samenleving die altijd openstaat voor vernieuwing en vers bloed, terwijl Europa een muffe maatschappij is waar alles muurvast zit en niks kan. Is dat Amerikaanse wishful thinking, of zit er een grond van waarheid is?

"Ik heb nooit echt in Europa gewerkt, dus mijn vermogen om dat te beoordelen is beperkt. Ik bekijk Europa als een wereld waar mensen hebben uitgedokterd hoe ze hun levenskwaliteit en hun familierelaties in ere kunnen houden. Mijn familie in België hangt heel hecht aan elkaar. Vriendschappen zijn er ook hechter.

"Een stad als Rochester heeft geen centrum. Er is niks wat te vergelijken valt met de Oude Markt in Leuven, waar je 's avonds op een terras kunt zitten met een glas wijn of een biertje. Dat mis ik nog altijd. Je hebt hier de eerste tien jaar dat je werkt ook maar twee weken vakantie per jaar. Gelukkig werd ik al na vier jaar manager en kreeg ik vier weken. Mensen hier werken veel meer uren dan in Europa. Hier komt het werk eerst en dan volgt de rest. In Europa is het andersom. Tenminste: dat hoor ik toch altijd. Wellicht weet u dat beter dan ik."

Ondanks alles hebt u het hier in de VS toch voor elkaar gekregen om als manager en alleenstaande moeder met drie kinderen een normaal leven te leiden.

"Klopt. Ik ben er altijd in geslaagd flexibele uren te eisen van mijn bazen, vooral toen mijn kinderen klein waren. Op een gegeven moment maakte ik deel uit van een werkgroep die iedere ochtend om zeven uur vergaderde. Voor mij ging dat absoluut niet. Dat was het drukste moment van mijn dag, want de kinderen moesten opstaan, eten en klaar zijn voor de schoolbus. Dus zei ik tegen mijn baas: als dat de belangrijkste meeting van de dag is, waarom houden we die dan niet op de middag, wanneer iedereen op kantoor is? Wat ik maar wil zeggen is: als je in een stresssituatie gedwongen wordt, moet je je mond opendoen. Dat is de enige manier waarop je voor jezelf een situatie kunt scheppen die je toelaat om je te amuseren op je werk.

"In mijn privéleven heb ik altijd geprobeerd om de dingen zoveel mogelijk te simplificeren. Je hebt geen reusachtig huis met een onbetaalbare hypotheek nodig. Ik woon nog altijd in hetzelfde huis dat we bijna twintig jaar geleden gekocht hebben. Mijn kinderen mogen ook maar één sport tegelijkertijd spelen en bij voorkeur niet in het weekend, zodat ik hen niet de hele tijd hen en weer moet rijden naar hun wedstrijden en trainingen. Pas op, mijn kinderen zijn in vorm, hé. Het is niet dat ze niet mógen sporten.

"Het tweede principe is delegeren. Dat hoeft niet duur te zijn. Ik heb mijn boodschappenlijst op mijn koelkast hangen. Die lijst is hetzelfde ingedeeld als de rekken in onze supermarkt in Rochester. Wanneer iets op raakt, hoef je het maar aan te kruisen. Op vrijdag wordt er gewinkeld, dus als de melk op dinsdag al op is: pech, dan wacht je maar. Soms schrappen we een product van de lijst, of komt er één bij, maar op zich is dat nu al twaalf jaar dezelfde lijst, dus dat spaart heel veel tijd. Het winkelen zelf besteed ik uit aan een tiener uit de buurt. Ik betaal haar dan voor anderhalf uur, maar als zij gaat winkelen, komt dat veel goedkoper uit dan wanneer ik het zelf doe, want dan zie ik altijd wel lekkere olijven of aardbeien die ik per se wil meenemen."

Van u is bekend dat u niet gelooft in kerst- of bedankkaartjes en dat u uit efficiëntieoverwegingen bewust uw vriendenkring beperkt. Is dat niet een beetje hardvochtig?

"Ach, naar feestjes gaan en dineetjes organiseren, dat eist vooral heel veel tijd en moeite. Een handvol - of zelfs minder - goeie vrienden is vaak al wat je nodig hebt om gelukkig te zijn. Je kunt geen dertig beste vrienden hebben, want dan moet je ook naar dertig feestjes, en dat is niet te doen. Ik zie te veel mensen stressen over dingen die totaal niet van belang zijn. Maniakaal je huis schoon houden, bijvoorbeeld. Dat hóéft toch niet? Voor mij komt het eropaan om een paar goeie vrienden en een opwindende baan te hebben. Verder hou ik de zaken zo simpel mogelijk. Maar iedereen is natuurlijk anders, dat besef ik wel."

Bespeuren we de rationele geest van een ingenieur in uw levensstijl?

"Misschien wel. Of een goeie projectmanager, want ik manage mijn vrije tijd zoals mijn werk. Uiteindelijk komt het erop neer dat je tijd creëert met de mensen die je lief zijn. Dan kun je wel zeggen: 'Jij hebt makkelijk praten, Sophie', maar ik heb het altijd al zo gedaan, ook lang voor ik zo'n belangrijke baan had. Waarom? Omdat ik voel hoeveel beter het zo is voor mij. Het geeft me niet alleen de kans om een betere moeder te zijn, mijn humeur wordt er ook beter van."

Overweegt u wel eens om terug te keren naar België?

"Ik bezoek België minstens twee keer per jaar. Ik was er in juli nog en ik ga er ook altijd naartoe met Kerstmis."

De Vlaamse overheid wil onze in het buitenland werkende topwetenschappers terughalen. Realistisch?

"België heeft vooral een goeie kans om studenten die in het buitenland gaan studeren terug te halen. Dat zie je meer en meer: mensen komen in de VS studeren en keren daarna naar hun land terug. Indiërs, bijvoorbeeld: die komen hier een doctoraat halen en vinden dan hele goeie jobs in India.

"Je moedigt mensen aan om terug te komen als je de juiste banen creëert en ervoor zorgt dat er een gezonde ondernemersgeest heerst. Als je dat voor elkaar krijgt, moet je mensen net aanmoedigen om in het buitenland te gaan studeren. Wanneer ze dan terugkeren, zijn ze doordrongen van het wereldburgerschap waar we het daarnet over hadden. De wereld buiten de grenzen is immens, maar je moet er wel in léven voor je er de mogelijkheden van inziet. Dan ga je vanzelf inzien: alles is mogelijk, zolang je er maar niet bang bent voor verandering en ervoor durft te gáán.

"Ook heel belangrijk: mensen moeten ook het gevoel hebben dat ze gelijke kansen hebben, wat ook hun leeftijd, geslacht of etnische achtergrond is. Hier bij Xerox doen we heel hard ons best om diversiteit te creëren. In ons researchcentrum werken honderdvijftig ingenieurs uit vijftig verschillende landen. Als je mensen met verschillende achtergronden en invalshoeken bij elkaar zet, ben je automatisch veel creatiever. Plus: wij hebben klanten over de hele wereld, dus als je ook ingenieurs uit de hele wereld hebt, kun je daar meteen van in het allervroegste designstadium rekening mee houden. Onze kantoorproducten worden heel vaak door vrouwen gebruikt, dus is het ook van belang om vrouwelijke ingenieurs te hebben.

"Zodra je zo'n team hebt met mensen uit verschillende landen en culturen, wordt het meteen veel makkelijk om nog meer van zulke getalenteerde mensen aan te trekken. In de VS is maar 10 procent van de ingenieurs een vrouw. Hier bij Xerox is dat 40 procent. Wanneer vrouwelijke sollicitanten dat zien, zijn ze meteen meer gemotiveerd om hier te werken. Je kunt wel denken dat dat allemaal heel soft is, maar er zit net zo goed een zakelijke redenering achter: het talent in de technologiesector is dun gezaaid, dus je móét zulke mensen zien binnen te halen."

Als reactie op de globalisering doet Europa net het omgekeerde: het sluit zich af voor immigranten. Graaft het op die manier een put voor zichzelf?

"De grenzen moeten open voor hoog gediplomeerde immigranten, want zij brengen per definitie vers bloed en vernieuwing in je economie. Daar kun je je voordeel mee doen, of je kunt het aan je neus laten voorbijgaan. Hetzelfde in de VS. Sinds 9/11 is het aantal immigranten hier significant gedaald. Daarom gaan er nu stemmen op om iedereen die naar hier komt om een masterdiploma of een doctoraat in wetenschap en technologie te behalen automatisch een green card te geven. Het is nog niet zo ver, maar ik ben er voorstander van, want je moet zulke mensen proberen te houden. België zou net hetzelfde moeten doen."

Feit is: in België krijg je als allochtoon nauwelijks een baan als installateur van garagepoorten, laat staan dat je meer dan een handjevol zwarte vrouwen zou tegenkomen in de hogere regionen van het bedrijfsleven.

"Wij hebben binnen Xerox een belangenvereniging van zwarte vrouwen. Hetzelfde geldt voor latino's, homo's en lesbiennes enzovoort. Ik ben daar de grootste voorstander van. Vorig weekend nog hield die groep van zwarte vrouwen een bijeenkomst en daar was ook een vrouw uit België te gast. Zij werkt voor Levi's en kwam hier bekijken hoe je het leven aangenamer kunt maken voor zwarte vrouwen in de bedrijven. Ik was dankbaar dat ze hier was, want ze heeft een hele hoop dingen opgestoken. Zij gaat proberen om binnen haar bedrijf een gelijkaardige omgeving te creëren, of het nu voor zwarte vrouwen is of voor de andere minderheden die België rijk is. Heel goed. Laten we vooral al hun talenten aanboren. Zij zullen de Belgische economie helpen om te groeien en te vernieuwen."

Als immigrant leef je in een tussenwereld. Je hebt weliswaar een heel interessante kijk op het leven, maar je hebt ook het gevoel dat je nergens écht 100 procent thuishoort

Je moet mensen aanmoedigen om in het buitenland te gaan studeren. Wanneer ze dan terugkeren, zijn ze doordrongen van het wereldburgerschap. Dan ga je vanzelf inzien: alles is mogelijk

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234