Vrijdag 12/08/2022

AnalyseAbortus

Minder werkende vrouwen, meer misdaad en meer druk op de zorgsector: wat zijn de gevolgen van het abortusverbod in de VS?

Activisten betogen voor het Hoog­gerechtsgebouw in Washington D.C. tegen het terugdraaien van het recht op abortus.  Beeld AFP
Activisten betogen voor het Hoog­gerechtsgebouw in Washington D.C. tegen het terugdraaien van het recht op abortus.Beeld AFP

Het schrappen van het abortusrecht zal veel meer teweegbrengen dan enkel een abortusverbod in verschillende Amerikaanse staten. Maar zal het ook de dalende geboortecijfers en bijgevolg de economie kunnen opkrikken? Wetenschappers waarschuwen echter voor een averechts effect.

Bas den Hond

Republikeinse politici en veel christenen mogen juichen omdat er in veel staten een einde komt aan wat volgens hen kindermoord is, maar Jenny Brown denkt te weten wat er echt speelt. Al eeuwen woedt er een strijd over het aantal kinderen dat vrouwen bereid zijn te krijgen, schreef de activist voor vrouwenrechten vorig jaar in webmagazine Convergence. Als dat aantal daalt, zal de groei van de bevolking zelfs tot stilstand dreigen te komen en stokt de motor van de economie. Volgens Brown grijpt “het kapitalistische systeem” dan in. Met als oudste wapen: zorgen dat vrouwen minder te vertellen hebben over hun eigen voortplanting.

“Toen de geboortecijfers in Frankrijk in de late negentiende eeuw begonnen terug te lopen – deels door abortus en meer kennis over anticonceptie – vaardigde de paus in 1869 een bul uit die verkondigde dat abortus in elk stadium moord was”, schrijft Brown. “Dat was een ommekeer voor de kerk, die tot dan toe had gezegd dat de ziel pas verscheen rond de vierde maand van de zwangerschap, wanneer je de baby voelt bewegen.”

Dobbs versus Jackson Women’s Health Organization, het arrest waarmee het Hooggerechtshof afgelopen vrijdag geschiedenis schreef, zal voor Brown dus niet onverwacht zijn gekomen. Want de daling van het geboortecijfer in de VS, schreef ze, begon neer te komen op een geboortestaking. Ze zag het in haar omgeving. “Veel vrouwen besloten geen kinderen te krijgen of het bij één kind te houden vanwege de problemen die we hadden, zoals dure ­opvang, weinig of geen zorgverlof, lange werkdagen en onzekerheid over ziektekostenverzekeringen.”

Een maatschappij die meer inwoners wil, zou een aantal van die problemen kunnen wegnemen. Maar daar zijn de VS niet echt het land naar.

Lang zorgde immigratie voor die groei. Maar dat demografische gereedschap is inmiddels controversieel. De Democraten zien de VS nog altijd als immigratieland. In de achterban van de Republikeinen hebben boeren en ondernemers geen bezwaar tegen die goedkope arbeidskrachten. Maar veel Republikeinse kiezers zien de nieuwkomers nu als concurrenten en een bedreiging van hun vertrouwde Amerika.

Volgens Brown is het dus geen toeval dat de afgelopen tien jaar al flink werd ingezet op het op allerlei manieren om abortus tegen te gaan en bijvoorbeeld ook seksuele voorlichting op scholen. En nu is er Dobbs.

Argumenten voor zo’n kapitalistische samenzwering zul je niet horen van de conservatieve denktank American Enterprise Institute. Maar in het rapport Afnemende vruchtbaarheid in Amerika uit 2018 worden aan het gebrek aan baby’s wel “verstrekkende economische gevolgen” verbonden. Auteur en econoom Lyman Stone ziet ingrijpen in de voortplanting, goedschiks of kwaadschiks, niet als oplossing: “Significante beperkingen van abortus of anticonceptie zullen de geboortecijfers maar bescheiden veranderen”.

Volgens andere economen zal het zelfs averechts werken. Minister van Financiën Janet Yellen zei na het uitlekken van een concept voor Dobbs dat het volgens haar “een zeer schadelijke uitwerking zal hebben op de economie”.

Yellen, oud-voorzitter van de Federal ­Reserve en daarvoor onderzoeker van de economische positie van vrouwen, baseert zich niet op de simpele rekensom ‘minder abortus, dus meer kinderen, dus meer groei’: “Roe versus Wade en de beschikbaarheid van gezondheidszorg op het gebied van voortplanting, inclusief abortus, hebben ertoe bijgedragen dat meer vrouwen deelnamen op de arbeidsmarkt”, zei ze. “Het stelde veel vrouwen in staat hun school af te maken. Daardoor konden ze meer verdienen.”

En dat standpunt steunt op overtuigend onderzoek. In een ongevraagd advies aan het Hooggerechtshof betoogden 150 economen dat het – juist doordat abortus in de VS de afgelopen decennia achtereenvolgens verboden, toegestaan, en weer tegengewerkt werd – goed aan te tonen is wat daarvan de gevolgen zijn.

Neem Roe versus Wade zelf. Toen het Hooggerechtshof dat oordeel in 1973 velde, maakte dat een abrupt einde aan het abortusverbod in vijfenveertig van de vijftig ­staten. Want in vijf staten (Californië, New York, Washington, Alaska en Hawaï) was abortus al drie jaar eerder gelegaliseerd.

Door dat ‘natuurlijke experiment’, zoals economen dat noemen, kon in de statistieken het effect van Roe goed worden onderscheiden van andere, tragere, sociale en culturele trends. Het bleek dat legale abortus zorgde voor 5 procent minder witte tienermoeders en 10 procent minder zwarte tienermoeders. Het aantal zwarte tienermeisjes dat aan een beroepsopleiding of universitaire studie begon, steeg met de helft.

Een recenter ‘experiment’ was de wet die in 2013 in Texas zulke strenge eisen stelde aan abortusklinieken, dat de helft dichtging. Toen een hof van beroep in 2014 de wet vernietigde – Roe versus Wade was nog de leidraad – konden ze weer open. In de tussenliggende periode daalde in districten die in een straal van 80 kilometer geen kliniek meer hadden het aantal abortussen met 16,7 procent en steeg het geboortecijfer met 1,3 procent.

De onderzoekers van die studie ondervroegen vrouwen die de reis maakten, binnen of buiten Texas, en alsnog een abortus kregen, wat voor verschil het maakte. Een kwart had meerdere problemen: minstens 100 dollar extra kosten, noodgedwongen een nacht in een hotel doorbrengen voor de verplichte bedenktijd, een latere abortus dan gewenst en daardoor misschien niet meer de mogelijkheid de zwangerschap met medicijnen te beëindigen.

Turnaway Study

Wat de onderzoekers niet konden doen, was vrouwen ondervragen die hierdoor geen abortus kregen. Dat gebeurde wel met het bekendste onderzoek naar de gevolgen van een abortusverbod, de hoog aangeschreven Turnaway Study.

Ook die is gebaseerd op een natuurlijk experiment, maar dan één dat nog elke dag plaatsvindt: als een vrouw zich meldt bij een abortuskliniek, kan ze geweigerd worden (‘turned away’) omdat ze net iets langer zwanger is dan de regels toestaan of ze kan de abortus krijgen omdat ze nog net iets korter zwanger is.

Als die beslissing verschillend uitvalt voor twee vrouwen die verder in dezelfde omstandigheden verkeren, kun je concluderen dat een verschil in het verdere verloop van hun leven veroorzaakt is door het wel of niet krijgen van een gewenste abortus. Zulke koppels vrouwen zijn zeldzaam, maar door tussen 2008 en 2010 ruim duizend vrouwen te werven bij aankomst in een kliniek en die groep met alle overeenkomsten en verschillen vijf jaar lang te volgen kun je wel statistische verbanden leggen. En dat leidt, schreef onderzoeker Diana Greene Foster op de website Politico, tot harde voorspellingen.

Een daarvan is dat Dobbs levens gaat kosten – naast het veel hogere aantal ongeboren levens die het in de ogen van tegenstanders van abortus redt, natuurlijk.

Er zullen meer sterfgevallen zijn door een illegale abortus die misgaat. En afgezien daarvan is zwanger zijn en een kind krijgen in de VS toch al relatief gevaarlijk. In 2018 was het risico op overlijden ongeveer vier keer zo hoog als in België. In 2020 ging het per 100.000 levend geboren kinderen om 24 vrouwen. Voor zwarte vrouwen zelfs 55, veel meer dan in bijvoorbeeld El Salvador of Mexico.

De meeste vrouwen die ongewenst toch een kind krijgen, overleven dat natuurlijk, maar daarna gaat het – altijd weer gemiddeld – in veel opzichten slechter met hen, zowel fysiek als economisch. Aandoeningen als hoge bloeddruk en chronische pijn komen frequenter voor. Ze hebben vaker schulden en lopen bijgevolg meer kans uit hun huis gezet te worden.

De gezinsomstandigheden zijn na een geweigerde abortus ook vaak slechter: vrouwen die het kind uiteindelijk kregen, bleven bijvoorbeeld vaker in contact staan met een partner die hen mishandelde – meestal om financiële redenen. Na vijf jaar waren ze frequenter alleenstaand.

Die moeilijke omstandigheden hebben weerslag op de kinderen die na een geweigerde abortus ter wereld komen. Die blijven meestal in het gezin – de luchtige vaststelling van rechter Amy Coney Barrett tijdens het mondelinge gedeelte van Dobbs dat het nu overal in de VS mogelijk is om je kind weg te geven, zelfs anoniem, blijkt volgens de statistiek vooral theoretisch: 90 procent van de vrouwen in de Turn­away Study hield het kind.

Maar opgroeien in een gezin waar eigenlijk geen plaats voor je was, is geen geweldige start in het leven. In de groep ‘geweigerden’ rapporteerden meer moeders een slechte band met het kind dan in de groep die wel een abortus kreeg en later alsnog een gewenst kind. Samen met andere ­ongunstige gezinsomstandigheden bezorgt dat het gemiddelde kind een achterstand in de ontwikkeling.

Hoeveel dat op termijn uitmaakt, is af te meten aan de Amerikanen die werden ­geboren rond de legalisatie van abortus in 1973. Voor 1973 werden er logischerwijs meer kinderen geboren die de moeder niet had willen krijgen. Daaruit wisten onderzoekers af te leiden dat geboren worden als ongewenst kind de kans op een beroeps- of universitaire opleiding met tussen de 12 en 31 procent verkleint en de kans op armoede ongeveer verdubbelt.

Meer abortus, minder criminaliteit

Gezinsproblemen, lage opleiding, armoede: voor economen John Donohue van de Stanford Universiteit en Steven Levitt van de Universiteit van Chicago ligt de volgende stap voor de hand: leidt het verbieden van abortus niet tot meer misdaad?

In 2001 publiceerden ze die controversiële theorie. Ze zagen die als een mogelijke verklaring voor een verschijnsel waar sociale wetenschappers zich al jaren het hoofd over braken: de gestage afname van de misdaad in de VS. Kwam dat door het massaal opsluiten van misdadigers of de toegenomen welvaart?

Donohue en Levitt wezen erop dat ­bijvoorbeeld het aantal moorden in de VS begon terug te lopen vanaf 1991. De eerste kinderen na Roe versus Wade waren toen net 18 jaar geworden. Juist in de vijf staten waar abortus drie jaar eerder al mocht, vanaf 1970, was de misdaad al langer aan het dalen.

In hun artikel voorspelden ze dat de ­misdaad nog twintig jaar zou blijven dalen, met 1 procent per jaar. Ze kregen de nodige kritiek – en werden betrapt op een rekenfout. Maar in 2020 actualiseerden ze hun artikel, en stelden trots vast dat die twintig jaar lange daling zich inderdaad had voorgedaan: “Het cumulatieve effect van gelegaliseerde abortus op misdaad is ruwweg 45 procent en verklaart daarmee een substantieel deel van de 50 tot 55 procent daling van de misdaad sinds het hoogtepunt in de jaren negentig”.

Moeders in de watten leggen

Al dat onderzoek suggereert vervelende ­gevolgen voor de zesentwintig van de vijftig staten waar abortus nu of binnenkort verboden is. Minder vrouwen in de werkende bevolking, een hogere druk op de gezondheidszorg en de bijstand, slechtere onderwijsresultaten van kinderen en meer misdaad binnen ongeveer achttien jaar.

Dat zouden de kiezers in die staten kunnen zien als de prijs die je nu eenmaal betaalt voor het stoppen van een moorddadige praktijk. In een artikel in The New York Times stelt Matthew Walther, hoofdredacteur van het conservatieve rooms-katholieke blad The Lamp, de retorische vraag: “Als je oprecht gelooft, zoals ik, dat elke abortus neerkomt op het moedwillig doden van een onschuldig menselijk wezen, is er dan een hypothetische grens voor negatieve groei, CO2-concentratie of arbeidsparticipatie die aangeeft wanneer het niet meer de moeite is om dat leven te beschermen?”

Hij trekt daaruit de consequentie: “Tegenstanders van abortus moeten alles op alles zetten om te zorgen voor de meest gulle en humane voorzieningen voor de moeders en de kinderen: betaald zorgverlof, ruime kindertoeslag, directe inkomenssteun voor moeders die niet gaan werken, en een staatsziekenfonds.”

Het is een sluitend betoog met een paradoxale conclusie. Want wie denkt dat in die zesentwintig staten met een abortusverbod, stuk voor stuk door Republikeinen geregeerd, nu een piekfijne verzorgingsstaat gaat worden opgebouwd om de negatieve gevolgen ervan te compenseren, moet over twintig jaar nog maar eens terugkomen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234