Donderdag 27/01/2022

Muziek op het ritme van een ratelende ketting

Cadel Evans luistert naar Bruce Springsteen, Bradley Wiggins ziet eruit als de jonge Paul Weller. De 99ste Ronde van Frankrijk spurt vandaag zijn laatste week in, langs de zijlijn wordt de symbiose tussen muziek en koers steeds inniger. 'Een kunstenaar moet niets. Vrij zijn, ja, zoals een fietser in de bergen.'

Hij blonk, Pieter-Jan De Smet. Bekend onder zijn muzikale aliassen PJDS en Beuzak, en afgelopen donderdag te gast in Vive le vélo. "Het voelt alsof ik net mijn plechtige communie heb gedaan", zei hij in het VRT-praatprogramma rond de Tour de France, en hij gaf van pure blijdschap een indringende versie van Michel Fugains klassieker 'Une belle histoire' ten berde. "Want koers is een belangrijk deel van mijn leven geworden." Het is opvallend hoeveel muzikanten de voorbije weken aan de tafel van Karl Vannieuwkerke kwamen aanschuiven. Wannes Cappelle bijvoorbeeld, en Klaas Delrue. Die laatste, frontman van Yevgueni, componeerde zelfs een lied over de noodlottige Rob Goris. Vanavond is het dan weer de beurt aan de Nederlandse singer-songwriter Blaudzun, eveneens verslingerd aan het ratelen van de ketting.

De krachtenbundeling tussen wielrennen en muziek oogt dus steeds inniger. Krachtige tandem eerder dan occasioneel geroep langs het parcours. Helmut Lotti, Stef Kamil Carlens, Jean Blaute, Guido Belcanto, Arno, Guy Swinnen, Wim Opbrouck: stuk voor stuk laverend tussen podium en pedalen. Een enkeling schrijft een boek (Bicycle Diaries van Talking Heads-frontman David Byrne, vertaald als Op de fiets), een ander smokkelt een fietswiel in zijn liedjes. Patrick Watson bijvoorbeeld, aan het slot van zijn fleurige radiohit 'Beijing'. Frank Zappa achterna.

Verlangen naar de koers

Nog ambitieuzer is De Sint-Willebrord sessies, vol. I: Sporthuis Hubert, een net verschenen compilatieplaat die wielersongs van artiesten uit Vlaanderen en Nederland bundelt. Van Freek de Jonge over Guido Belcanto tot Ivo Victoria, en van Tim Krabbé via Guus Meeuwis naar Rick de Leeuw. Opgenomen in Sporthuis Hubert, een voormalige fietsenmakerij in het Noord-Brabantse dorp Sint-Willebrord, ook wel de wielerhoofdstad van Nederland genoemd. Een prachtige uitgave is het, met welluidende titels. 'Rij, renner alleen', 'Elefantino', 'Niemand kan het winnen van de tijd', 'Verlangen naar de koers'.

De opbrengst van De Sint-Willebrord Sessies, vol. I is integraal voor Artsen zonder Grenzen, de insteek helder: koers en muziek vormen een krachtig tweespan. "Het leven is een kermiskoers", zingen Frank Lammers en Joost Prinsen. Veertien nummers lang wordt de passie voor de wielersport bijzonder poëtisch bezongen, nu eens bezinnend ('Aan de meet' van JW Roy), dan weer bourgondisch ('Karavaan' van Gerard van Maasakkers). Maar altijd bol van verlangen. Naar ratelende kettingen en vliegende eetzakjes. Naar eenzaam tegen de wind en alleen op de top. "De mooiste dromen blijven leven omdat ze dromen zijn", verwoordt Rick de Leeuw het treffend. "In de hoofden van de dromers blijven renners altijd jong, voor eeuwig en altijd."

Een uitgelezen soundtrack bij de Ronde Van Frankrijk, kortom. Die spurt vandaag zijn laatste week in, en beklijft als vanouds. Koortsig en kleurrijk, puffend en zwetend. Net als Tour de France - Soundtracks, de in 2003 uitgebrachte langspeler van de Duitse elektronicapioniers Kraftwerk. Ter ere van honderd jaar Ronde van Frankrijk en opgebouwd volgens de klassieke cyclus van de rittenwedstrijd, kent Tour de France - Soundtracks passende songtitels als 'Prologue', 'Tour de France Etape 1', 'Chrono' en 'Vitamin'. Weinig tekst, veel soundscape. "Net zoals de Tour", vertelde Ralf Hutter in een zeldzaam interview. "Want, vreemd genoeg, als de koers op haar best is, is ze stil. Als je fiets optimaal functioneert, hoor je hem niet. En als je zelf in goede conditie bent, ben je ook stil. Je glijdt gewoon. Misschien hier en daar een klein pufje."

Anders is 'Ploegsteert' van Het Zesde Metaal, een van de mooiste liedjes van 2012. In een handvol rake volzinnen schildert Wannes Cappelle een ontroerend beeld van Frank 'VDB' Vandenbroucke, Griekse held op twee wielen. "En in Ploegsteert zei de pastoor", zingt Cappelle onder meer, "'Ik wist van niets. Maar God is van onze parochie en rijdt met de fiets."

Mens in de natuur, mens tegen de natuur, volharding, heldendom, verlies: eeuwige thema's die ook in de kunstgeschiedenis gretig terugkeren. "Een kunstenaar moet niets. Vrij zijn, ja, zoals een fietser in de bergen", zei Stef Kamil Carlens daar ooit over. De fiets als muzikale muze, het is van alle tijden. Dat weet ook Roger Hessel. Met Duvels op de kasseien bracht de Bruggeling dit jaar zijn laatste boek rond marktzangers uit. Daarin: een honderdtal wielerliedjes, gemaakt voor flandriens als Marcel Kint of Sylvère Maes en ingezongen door voornamelijk West- en Oost-Vlaamse volksdichters.

Vooruit Van Impe

"Wielrennen was de volkssport bij uitstek", zei Hessel bij de lancering van zijn boek in Het Nieuwsblad. "Heel anders dan het voetbal, dat toen meer als elitesport werd aanzien. De wielersport was hetgene dat de mensen interesseerde, en bovendien konden velen geen krant betalen of waren ze ongeletterd. De marktzangers brachten het nieuws."

Met carnavaleske maar informatieve liedjes over de koningen van de kermiskoers tot gevolg. Voorlopers van latere creaties als 'Vooruit Van Impe' (Juul Kabas), 'Rik Van Looy uit Herentals keizer van de wereld' of 'Freddy Maertens in het groen' (Clark van Mere). Hessel: "Dat ging gewoon over het kampioen zijn. Maar de marktliederen gingen niet alleen over vreugde en overwinningen. Drama's als sterfgevallen in de koers waren ook bijzonder populair."

Ligt het zwaartepunt van die volkse wielerliedjes in de jaren zestig en zeventig, dan blijft de fiets ook nadien inspireren. In alle genres, en verspreid over de vier windstreken. Denk aan onder meer Luka Bloom ('The Acoustic Motorbike'), Tom Waits ('Broken Bicycles'), Queen ('Bicycle Race'), Red Hot Chili Peppers ('Bicycle Song'), Mark Ronson ('The Bike Song') en José Gonzalez ('Cycling Trivialities').

Ook een notoire koersfanaat: Raymond. In 'Aan de meet', hoogtepunt uit zijn vorig jaar verschenen album De laatste rit, klinkt het zo: "Soms lijkt de rit/niet meer te dragen/het is de tijd die aan me vreet/ maar ik heb geen zijn in bezemwagen/op eigen kracht tot aan de meet". Maar, zo voegt Raymond er aan toe: "Ik heb liever het klimmen dan het dalen/want dalen geeft je overmoed/en bovendien het is slechts dalen/meestal met bekwame spoed".

De Sint-Willebrord sessies, vol. I: Sporthuis Hubert is verschenen op Excelsior Recordings. Het album wordt op 16 september gepresenteerd in Sint-Willebrord en op 29 september in de Kleine Komedie in Amsterdam.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234