Woensdag 17/08/2022

InterviewThomas Renard

Na aanslag in Oslo: ‘IS is niet verslagen. De groep wint opnieuw aan macht in Syrië’

Eerbetoon bij de bar van de aanslag in Oslo. Beeld AP
Eerbetoon bij de bar van de aanslag in Oslo.Beeld AP

Bij een aanslag in een homobar in Oslo zijn zaterdag twee mensen omgekomen en eenentwintig anderen gewond geraakt. ‘Er wordt steeds vaker gewaarschuwd voor alleenplegers die mentaal getroebleerd zijn’, zegt Thomas Renard, directeur van het International Centre for Counter-Terrorism in Den Haag.

Jeroen Van Horenbeek

Wat weten we intussen over de dader, een Noorse man van 42 met Iraanse roots?

Renard: “Dat hij al jaren bekend stond bij de Noorse autoriteiten als iemand met een radicaal gedachtegoed. Hij zou recent nog verhoord zijn en contacten onderhouden met een haatprediker gelieerd aan IS (volgens Noorse media gaat het om Arfan Bhatti van de Noorse groep Profetens Ummah, JVH).”

Hij is dus geen lone wolf, iemand die alleen handelt?

“Dat is nog onduidelijk. Daarvoor is het wachten op de resultaten van het gerechtelijk onderzoek. Dat zal uitwijzen in welke mate de man deel uitmaakt van een netwerk of niet. Had hij alleen maar online contacten, bijvoorbeeld via Telegram-groepen? Of waren er ook lange, fysieke ontmoetingen? Dat verandert de inschatting.”

Wat zeker is: de man had mentale problemen.

“De voorbije jaren zien we dat vaker. De inlichtingendiensten waarschuwen ook geregeld voor alleenplegers die mentaal getroebleerd zijn. Denk aan de zaak rond de geradicaliseerde militair Jürgen Conings.”

Waarom werd deze man niet eerder opgepakt?

“Dan kom je bij het eeuwige dilemma van antiterreurwerk. Je kan heel veel mensen van nabij proberen volgen, maar hen nét op het moment dat ze overgaan tot geweld vatten, dat is heel moeilijk. Want te vroeg tussenkomen is ook niet goed. Dan riskeer je ze alleen te betrappen op kleinere feiten, zoals illegaal wapenbezit.”

Liever dat dan te laat, neen?

“Wat je ziet, is dat terroristen vandaag bijna altijd een stevig verleden meeslepen. Of dat ze aanwijzingen geven vooraleer ze tot actie overgaan. Ze komen zelden of nooit zomaar ‘uit het niets’. Opnieuw: kijk in eigen land naar de zaak rond Conings. Maar het is gewoon lastig om steeds de juiste inschatting te maken. En de middelen zijn beperkt.”

Hoe aantrekkelijk is IS anno 2022?

“IS is niet verslagen. De groep wint bijvoorbeeld opnieuw aan macht binnen Syrië. De aantrekkingskracht is dus niet weg. Al is het verschil met de jaren 2014, 2015, 2016 uiteraard wel groot. Er vertrekken vandaag geen geradicaliseerde jongeren meer naar Syrië. Voor zover bekend zijn er ook geen instructies meer voor aanslagen. Maar kleine cellen in Europa hebben die soms ook niet nodig.”

Een aanslag in Noorwegen, is dat een verrassing?

“Niet echt, neen. In Noorwegen zijn een aantal jihadistische groeperingen. Dat weten we al langer. Buurlanden Zweden en Denemarken hebben destijds ook een heleboel Syrië-strijders geleverd.”

Thomas Renard, directeur van het International Centre for Counter-Terrorism in Den Haag. Beeld Bea Uhart
Thomas Renard, directeur van het International Centre for Counter-Terrorism in Den Haag.Beeld Bea Uhart

Iets anders: de Belgische regering heeft recent opnieuw IS-vrouwen en -kinderen gerepatrieerd. Een goede beslissing?

“Voor mij is het een moeilijke maar moedige beslissing. De minst slechte keuze. Wat de kinderen betreft, daar is het duidelijk: dat zijn slachtoffers en ze moeten geholpen worden door België.”

Klopt, maar die vrouwen niet.

“Neen, maar zelfs wanneer je dit dossier puur vanuit veiligheidsoogpunt bekijkt, is hen terughalen de minst slechte keuze. De Koerden zijn niet langer gefocust op de bewaking van Europese jihadisten. Ze bereiden zich voor op een nieuw Turks offensief. Het risico op ontsnapping stijgt. In de opvangkampen groeit de invloed van IS intussen snel.”

Dat klinkt inderdaad onheilspellend.

“Net daarom kunnen we de vrouwen beter terughalen, hier berechten en hen daarna in de gevangenis proberen deradicaliseren. Dan heb je tenminste nog zelf de controle. Voor de mannelijke IS-strijders uit België geldt trouwens hetzelfde, maar politiek ligt dat hypergevoelig. Daar wil niemand aan beginnen. Het zou nochtans beter zijn.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234