Donderdag 06/10/2022

InterviewJan Buelens

Na de bouwramp in Antwerpen: ‘Het systeem van onderaannemers zal niet snel kenteren’

Een schoolgebouw in aanbouw, in opdracht van het Antwerpse gemeentebedrijf AG Vespa, stortte vorig jaar in.  Beeld BELGA
Een schoolgebouw in aanbouw, in opdracht van het Antwerpse gemeentebedrijf AG Vespa, stortte vorig jaar in.Beeld BELGA

Minstens 249 onderaannemers waren actief op de werf van de Antwerpse basisschool die vorig jaar instortte. Volgens Jan Buelens, advocaat van enkele slachtoffers, vormt het systeem van onderaannemers een veiligheidsrisico voor de hele Belgische bouwsector.

Kelly Van Droogenbroeck

Er waren tien keer meer onderaannemers betrokken dan oorspronkelijk door de stad gecommuniceerd. Hoe is zoiets mogelijk?

Buelens: “Men zou ervan moeten kunnen uitgaan dat de hoofdaannemer en de stad elkaar de juiste informatie verstrekken. Maar als de hoofdaannemer (NV Democo, KVD) niet aan zijn onderaannemers vraagt hoeveel onderaannemers zij in dienst hebben, heeft die eigenlijk geen enkele controle meer op de werf. Bovendien is de onderaannemer op het einde van de ketting vaak een klein, buitenlands bedrijf dat met een zeer beperkt budget het werk moet proberen te doen. Dus hoe meer onderaannemers er zijn, hoe meer risico’s, zowel voor de sociale rechten van de arbeiders als voor de veiligheid.”

Hoe kan men binnen dit kluwen van onderaannemers te weten komen wie er verantwoordelijk is?

“Justitie staat nu inderdaad voor de zeer moeilijke opdracht om al deze contracten en bedrijven na te kijken, die vaak ook vertakkingen in het buitenland hebben. Het is vaak ook bewust zo ingewikkeld gemaakt. Als er dan iets misloopt, kan men verwijzen naar de onderaannemer aan het eind van de ketting die zijn verplichtingen niet zou hebben gerespecteerd. Als het bovendien gaat over iemand die bijvoorbeeld zonder contract tewerkgesteld was, dan moet het rechtstreekse bedrijf waarvoor die persoon werkte daarvoor opdraaien.”

“Op die manier is het bijna onmogelijk om op te klimmen naar de economisch sterkste bedrijven hoger in de keten, zoals de opdrachtgever (in dit geval het Antwerpse gemeentebedrijf AG Vespa, KVD) en hoofdaannemer. En terwijl justitie jaren onderzoek moet doen om de verantwoordelijkheden aan te duiden, blijven de slachtoffers in de kou staan en trekt men geen lessen om dit in de toekomst te vermijden.”

Onlangs kwam aan het licht dat Filipijnse en Bengaalse arbeiders uitgebuit werden op een werf van Borealis. Was het ongeval op de werf in de Antwerpse school dan geen wake-upcall in de bouwsector?

“Het is duidelijk dat opdrachtgevers en onderaannemers nog steeds onvoldoende gecontroleerd worden. Daardoor kunnen ze de meest elementaire basisrechten, zoals een loon uitbetalen en contracten maken, aan hun laars lappen. De opdrachtgevers en hoofdaannemers hebben nochtans alle middelen om hen te controleren. Maar zij verschuilen zich nu achter ‘ik weet het niet’, ‘ik moet het niet weten’, en ‘ik heb het dan ook niet geweten’. Dat is een zeer problematische ingesteldheid die ervoor zorgt dat er op de meeste grote werven situaties zijn die niet in orde zijn. Doordat de lonen zo laag worden gehouden, zal het systeem van onderaannemers niet snel kenteren.”

Jan Buelens, advocaat en professor arbeidsrecht aan de Vrije Universiteit Brussel. Beeld rv
Jan Buelens, advocaat en professor arbeidsrecht aan de Vrije Universiteit Brussel.Beeld rv

Intussen lijkt er na de Covid-19-pandemie een enorme bouwwoede te zijn ontstaan, waarbij de Europese Commissie miljoenen euro’s in bouwprojecten investeert. Tegelijk is er krapte op de arbeidsmarkt, waardoor men in de bouwsector steeds vaker met niet-Europese werkkrachten werkt. Brengen deze evoluties de veiligheid in de sector nog meer in gevaar?

“Het aantal buitenlandse krachten dat hier actief is, zorgt voor een sterke concurrentie rond de arbeidsvoorwaarden. Als Belgische bouwvakker krijgt men vaak geen contract meer omdat iemand uit het buitenland het voor de helft van het loon doet. Deze mensen komen op hun beurt uit slechte situaties in Bangladesh of Oekraïne en hebben alles geïnvesteerd om naar hier te komen. De enige rechtvaardige oplossing is dan ook dat er een gelijk loon voor een gelijk werk betaald wordt.

“Al die anderstaligen samen vereisen inderdaad ook extra inspanningen voor de veiligheid op de werf zelf. Niet omdat buitenlanders onveilig werken, maar omdat het des te belangrijk is dat men alles goed coördineert.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234