Donderdag 07/07/2022

AchtergrondElfstedentocht

Nederland voorspelt (alweer) een bitterkoude winter. Wat klopt daar van?

De laatste keer dat de Elfstedentocht heeft plaatsgevonden dateert al van 1997. Beeld Hollandse Hoogte / Leo Vogelzang
De laatste keer dat de Elfstedentocht heeft plaatsgevonden dateert al van 1997.Beeld Hollandse Hoogte / Leo Vogelzang

Met de eerste winterprikjes duikt in Nederland de Elfstedenkoorts weer op. Ook nu weer zijn er paragnosten en ‘weeradvisionairs’ die zeker zijn dat deze winter bijzonder koud wordt. Maar wat klopt daar van?

Dimitri Thijskens

It giet oan: het is intussen al bijna 25 jaar geleden dat deze Friese woorden voor het laatst weerklonken. Ze betekenen ‘het gaat door’ en zijn te vergelijken met de witte rook bij een pausverkiezing: zo wordt bekendgemaakt dat het ijs stevig genoeg is om de Elfstedentocht te organiseren. De ‘tocht der tochten’ is 199 kilometer lang met start en aankomst in Leeuwarden, de hoofdstad van de Nederlandse provincie Friesland.

De legendarische schaatswedstrijd op natuurijs heeft sinds 1909 nog maar vijftien keer plaatsgevonden. De weersomstandigheden moeten dan ook perfect zijn, met temperaturen die ruim onder nul gaan om voor een ijslaag van uitstekende kwaliteit te zorgen. “Voordat alle wakken dichtgevroren zijn, spreken we toch al snel over een vijftal weken vorst”, zegt VTM-weerman Frank Duboccage. “Vooral rond de bruggen situeert zich het grootste probleem om voldoende stevigheid te bieden.” Dat is nodig. De laatste keer dat de tocht georganiseerd werd, waren er bijna 17.000 deelnemers.

Maximaal tien dagen vooruitkijken

Traditiegetrouw wordt elk jaar druk gespeculeerd over de weersomstandigheden. Elk sprankeltje hoop wordt tot enorme proporties opgeblazen. Zo ook de tweet van de Nederlandse zelfbenoemde ‘weeradvisionair’ Marc Putto: “Januari zou de koudste kunnen worden sedert 1823, met in De Bilt een gemiddelde temperatuur van onder de -7 graden. Wel goed voor drie Elfstedentochten.” Daarbij voegde Putto een weerkaart van het Europees Centrum voor Weersverwachtingen op Middellange Termijn (ECMWF).

“Wetenschappelijk gezien slaan zulke voorspellingen nergens op”, zegt Duboccage. “Wij kunnen bij stabiele omstandigheden maximaal tien dagen vooruitkijken. Als het wat chaotischer is, zijn zelfs voorspellingen van twee à drie dagen helemaal niet zeker.” Wat hij wel kan zeggen, is dat de kans op een Elfstedentocht gewoon veel kleiner geworden is. “Ooit zal ze misschien nog wel eens kunnen doorgaan, maar de opwarming van de aarde helpt zeker niet.” Niet toevallig hebben de Nederlanders nooit zo lang moeten wachten op een nieuwe editie.

En toch, Duboccages Nederlandse collega-weerman Piet Paulusma voorspelde vorige winter dat er in de komende vijf jaar zeker een tocht zou kunnen worden gereden. Duboccage: “Ook hier moet ik weer de spelbreker zijn: op wetenschappelijke basis kan hij dat gewoonweg niet beweren. Maar ik begrijp hem: hij is zelf een Fries en hij zal de mensen wat hoop willen geven. Het is niet leuk als je moet zeggen dat de kans bestaat dat er nooit meer een Elfstedentocht zal plaatsvinden.”

null Beeld ISOSPORT
Beeld ISOSPORT

Schaatsen als religie

Langetermijnvoorspellingen zouden in de toekomst wel betrouwbaarder kunnen worden. “Er wordt continu gekeken naar verbeteringen”, legt Michiel Severin uit in Algemeen Dagblad. Hij is hoofdmeteoroloog bij weerplaza.nl. “Op universiteiten wordt gezocht naar methodieken om de maand- en seizoensverwachting bruikbaarder te maken. Nieuwe technieken, zoals kunstmatige intelligentie, staan nog in de kinderschoenen, maar lijken veel potentieel te hebben.” Zo heeft het Britse bedrijf DeepMind een programma ontwikkeld dat door het simuleren van atmosferische processen kan voorspellen wanneer en waar regen gaat vallen.

Maar voorlopig is dat soort modellen dus even waardeloos als een muntje opgooien. Het zal voor de Friezen dus weer bang afwachten worden. Voor hen is de Elfstedentocht veel meer dan gewoon maar een schaatswedstrijd, het is een religie. Dat heeft Duboccage aan den lijve kunnen ondervinden. “In 1997 werkte ik in opleiding in Engeland samen met een Fries. Op het moment dat hij hoorde dat de wedstrijd zou doorgaan, was er geen houden meer aan: hij kon niet snel genoeg naar Nederland. Zoiets kunnen wij ons gewoon niet voorstellen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234