Zondag 25/09/2022

Reportage

Nederlandse hulpbehoevenden krijgen steeds minder eigen scootmobiel

null Beeld Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant
Beeld Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

De gratis eigen scootmobiel voor iedereen die slecht ter been is, raakt uit de gratie in Nederland. In een tijd van krimpende budgetten gaan steeds meer gemeenten over op een poolsysteem.

KAYA BOUMA

Hemelsbreed is het uitleenpunt maar anderhalve kilometer van haar huis verwijderd. Een eindje van niets eigenlijk. Maar Wiets Hovius (68) haalt die afstand niet meer. Ze heeft last van artrose en kan zonder scootmobiel de deur niet uit. Van de gemeente krijgt ze geen eigen scootmobiel, maar moet ze er een delen met haar buurtbewoners. Bij de autoverhuur niet ver van haar huis is een uitleenpunt ingericht. Daar staan twee scootmobielen klaar voor gebruik. Alleen: hoe komt mevrouw Hovius daar?

De tijd dat iedereen die slecht ter been is een gratis scootmobiel van de gemeente in bruikleen krijgt, is voorbij. Gemeenten worstelen met een groeiende hoeveelheid zorgtaken en krimpende budgetten. Een nieuwe scootmobiel kost al gauw duizenden euro's. Een kostenpost die mede door de vergrijzing flink kan oplopen. Steeds meer gemeenten vragen dan ook een eigen bijdrage voor de scootmobiel. Een andere populaire bezuinigsmaatregel: de "scootmobielpool", waarbij een groep buurtbewoners het voertuigje met elkaar deelt.

Iedereen aan de scootmobiel?

De Nederlandse 'Wet maatschappelijke ondersteuning' verplicht gemeenten om hulpbehoevende burgers de keuze te bieden uit hulp in natura of een persoonsgebonden budget, waarmee de zorg of hulp zelf ingekocht kan worden, zoals een scootmobiel. Een nieuwe kost enkele duizenden euro's.

Want waarom zou je iedereen een eigen scootmobiel geven als het ding bij een deel stof staat te vangen in de schuur? Bedrijven als Snappcar en Uber zijn niet de enige die de voordelen inzien van het delen van vervoermiddelen; ook gemeenten maken er gretig gebruik van. Had in 2010 nog maar 6 procent van de gemeenten een scootmobielpool, inmiddels werkt bijna eenderde met zo'n systeem, blijkt uit een enquête van onderzoeksbureau BMC.

"Lange tijd waren gemeenten heel ruimhartig met het verstrekken van de scootmobiel", zegt onderzoekster Nelleke Koppelman. "Nu zie je dat veel minder." Almere is een van de eerste grote gemeenten die in 2012 is overgegaan op het deelsysteem. Alleen mensen die de scootmobiel dagelijks nodig hebben, krijgen nog een eigen exemplaar. Voor alle anderen zijn er 25 leenpunten opgetuigd, verspreid over de stad. Een woordvoerster van de gemeente spreekt van "een groot succes". Dit jaar alleen al is er al meer dan drieduizend keer gebruikgemaakt van de deelscootmobielen. De stad spaart dankzij de uitleenpunten structureel 10 procent uit op de kosten voor het vervoermiddel.

Terug naar het probleem van mevrouw Hovius. Ze heeft niemand in haar netwerk die tijd heeft om de scootmobiel voor haar op te halen en weg te brengen. De gemeente moedigt deze vorm van mantelzorg aan, maar voor de mensen die het niet zelf kunnen regelen, staat een team van vrijwilligers klaar om de bewoner naar de scootmobiel te brengen, of andersom. En dus stopt sinds een jaar het rode busje van vrijwilliger Erik Jongerden twee keer per week voor de deur van mevrouw Hovius. Probleem opgelost, zou je zeggen.

"Gelukkig heb ik Erik", zegt de oudere dame als de vrijwilliger de leenmobiel haar voortuin in rijdt. "Ik hoor van mensen die alles zelf moeten regelen, dat de scootmobielen heel vaak zijn uitgeleend. Dat is naar hoor." Maar ook met de hulp van een vrijwilliger is ze niet blij dat ze het voertuig moet delen. "Als het regent, ga ik de straat niet op met dat ding. Soms regent het precies op de dagen dat ik de scootmobiel heb. Dan kan ik alsnog geen boodschappen doen."

Ook patiëntenfederatie NPCF is kritisch op het deelsysteem. "Dat is vast bedacht door iemand die zelf goed ter been is", zegt woordvoerder Thom Meens. "Mensen hebben recht op een scootmobiel omdat ze immobiel zijn. Op deze manier maak je het ze wel erg moeilijk."

Ouderenorganisatie ANBO staat er een stuk welwillender tegenover. "Nu hebben veel mensen een scootmobiel in huis die nauwelijks wordt gebruikt", zegt woordvoerder Manon Huisman. De organisatie vindt het wel belangrijk dat het halen en brengen goed geregeld is. "Daar staat of valt dit systeem mee."

Nog niet elke gemeente heeft dat op orde. Zo ontstond in Hengelo onlangs ophef nadat de gemeente een oproep had geplaatst voor vrijwilligers; die waren nog onvoldoende beschikbaar. "Ach, het is makkelijk om zo'n systeem af te kraken", reageert een woordvoerster op de boze reacties van inwoners. "Maar uit ons onderzoek is gebleven dat 50 procent van de gebruikers hun scootmobiel maximaal drie keer per week gebruikt. Dat is zonde, want het gaat om belastinggeld."

Vrijwilliger Jongerden heeft in Almere zijn handen vol aan de scootmobielpool. De 49-jarige is een paar jaar geleden na een val afgekeurd als vrachtwagenchauffeur en vult zijn dagen nu met vrijwilligerswerk. Een keer of tien per week haalt of brengt hij het vervoermiddel bij een van zijn vaste adresjes, verspreid over de stad. Hij geniet zichtbaar van de ritjes. "Het is niet te vergelijken met mijn oude werk, maar het is beter dan niets."

Zelf rijdt de vrijwilliger overigens ook op een scootmobiel, een eigen welteverstaan. Die heeft hij gekregen vanwege zijn beschadigde knie. "Dat was nog in de tijd dat de gemeente daar niet moeilijk over deed", zegt Jongerden met een grijns. Desondanks vindt de oud-trucker het deelsysteem geen slechte zaak. "Als ik zie hoe sommige mensen met hun scootmobiel omgaan, snap ik de gemeente best." Bij mevrouw Hovius hoeft hij binnenkort niet meer langs. De gemeente heeft haar aanvraag, na een jaar delen, alsnog goedgekeurd. Over twee weken krijgt ze haar eigen scootmobiel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234