Zondag 22/05/2022

InterviewBoeken

Nicola Lagioia schreef huiveringwekkend boek over de moord op een jongen in Rome: ‘Dit gaat vooral over eenzaamheid’

Luca Varani is 23 jaar als hij - zonder motief - gruwelijk wordt vermoord op een flat in een Romeinse buitenwijk. Beeld rv
Luca Varani is 23 jaar als hij - zonder motief - gruwelijk wordt vermoord op een flat in een Romeinse buitenwijk.Beeld rv

Onder invloed van cocaïne en alcohol vermoordden twee bijna-dertigers vijf jaar geleden in Rome zonder reden een jongen af die ze niet kenden. Schrijver en journalist Nicola Lagioia (48) werd gegrepen door de zaak. ‘Door daders voor te stellen als monsters wordt het eenvoudiger. Dan hoeven we niet te denken dat wijzelf misschien ook dergelijke gruweldaden zouden kunnen plegen.’

Vivian de Gier

Manuel Foffo en Marco Prato zijn al enkele dagen aan het ‘feesten’ in Manuels flat in een buitenwijk van Rome. Hoewel ze elkaar nog maar kort kennen, wakkeren de mannen iets in elkaar aan, een duistere kracht. Dagen achter elkaar bedwelmen ze zichzelf met grote hoeveelheden cocaïne en wodka, tot het helemaal uit de hand loopt.

Ze krijgen allerlei verkrachtingsfantasieën en Marco komt op het idee de 23-jarige Luca Varani te bellen, een knappe jongen die altijd krap bij kas zit en daarom zo nu en dan bijverdient als prostitué, zonder dat zijn vriendin dat weet. Als Luca bij hen thuis is, drogeren ze hem en besluiten ze dat hij moet sterven. Wat volgt, is een orgie van geweld.

Nicola Lagioia wordt door zijn krant La Repubblica gevraagd een reportage over de zaak te schrijven. Aanvankelijk weigert hij; de zaak herinnert hem aan een slechte periode in zijn leven toen hij als tiener door woede werd verteerd en naar de drank greep. Maar al snel wordt hij zo door de zaak ingepalmd dat hij er niet omheen kan.

De Italiaanse journalist en schrijver Nicola Lagioia. Wat hij schrijft over de daders maakt duidelijk dat  de scheidslijn tussen een succesvol en een rampzalig leven veel dunner is dan we graag geloven. Beeld Leonardo Cendamo
De Italiaanse journalist en schrijver Nicola Lagioia. Wat hij schrijft over de daders maakt duidelijk dat de scheidslijn tussen een succesvol en een rampzalig leven veel dunner is dan we graag geloven.Beeld Leonardo Cendamo

Stad van de levenden is het even huiveringwekkende als fascinerende en meeslepende verslag van de gebeurtenissen. Een boek dat aanzet tot nadenken over daderschap, hoe goed een mens zichzelf en zijn naasten kan kennen, en de scheidslijn tussen een succesvol en een rampzalig leven, die veel dunner is dan we graag geloven.

Wat trok u zo aan in deze zaak?

“De plek waar de moord had plaatsgevonden is niet zo heel ver van waar ik woon, tien minuten met de auto. Dus toen het nieuws bekend werd gemaakt, op 6 maart 2016, trok het bericht onmiddellijk mijn aandacht. Het was alsof er een meteoriet achter mijn huis was neergekomen en ik even kon gaan kijken.

“De eerste reden dat ik er zo door werd getroffen, was het extreme geweld dat met deze moord gepaard was gegaan. Dit was niet zomaar de zoveelste moord in een grote stad, nee, het leek een rituele moord. Het tweede aspect was het volslagen gebrek aan motief. Marco Prato en Manuel Foffo hadden absoluut niets te winnen bij het doden van Luca Varani; Marco kende hem amper, Manuel helemaal niet.

“Het derde element dat me opviel, was dat deze moord niet plaatsvond in het gebruikelijke criminele circuit. Marco en Manuel werden beschouwd als ‘normale mensen’. Als je de week ervoor tegen hen had gezegd dat ze in de cel zouden belanden wegens het plegen van een gruwelijke moord, zouden ze je voor gek hebben verklaard. De twee mannen zijn heel verschillend, maar hebben één ding gemeen: dat ze pathologische narcisten zijn, die altijd alleen maar zichzelf zien.

Marco Prato, een van de twee veroordeelde daders. Hij pleegde later zelfmoord in de cel. Beeld rv
Marco Prato, een van de twee veroordeelde daders. Hij pleegde later zelfmoord in de cel.Beeld rv

“Maar wat me nog het meest trof, was het feit dat toen ze voor de rechter verschenen, ze als het ware buiten zichzelf leken te staan; ze leken het feit dat ze die moord hadden gepleegd voor kennisgeving aan te nemen, maar zich er nauwelijks bewust van te zijn. Alsof de brug tussen denken en doen was ingestort. Manuel Foffo zei in de rechtbank tegen de aanklagers: ‘Stop me maar in de gevangenis, geef me voor mijn part levenslang, maar vertel me alsjeblieft wat er is gebeurd, want ik kan het niet bevatten.’ Dat vond ik onthutsend.”

In de publieke opinie worden moordenaars al snel gebombardeerd tot monsters, zoals ook nu gebeurde. Waarom?

“Dat is een psychologisch verdedigingsmechanisme, omdat we dan niet hoeven denken dat wij misschien zelf ook dergelijke gruweldaden zouden kunnen plegen. Door daders te transformeren tot monsters wordt het allemaal een stuk eenvoudiger.

Manuel Foffo in de rechtbank tijdens de behandeling van de zaak in hoger beroep. Marco Prato en hij wakkerden een duistere kracht in elkaar aan. Beeld rv
Manuel Foffo in de rechtbank tijdens de behandeling van de zaak in hoger beroep. Marco Prato en hij wakkerden een duistere kracht in elkaar aan.Beeld rv

“Maar in de literatuur moet je juist precies het tegenovergestelde doen en de complexiteit laten zien. De literatuur staat bol van ingewikkelde personages die bezoedeld worden door zeer ernstige daden. Denk alleen maar eens aan Raskolnikov in Misdaad en straf van Dostojevski, die met voorbedachten rade zijn huisbaas vermoordt. Dostojevski beschrijft hem in al zijn complexiteit; hij heeft ook nobele gevoelens, maar dat betekent niet dat hij zich niet schuldig kan maken aan een verschrikkelijk vergrijp.”

Zelf durft Lagioia wel die verbinding met mogelijk daderschap aan te gaan. Hij beschrijft dat hij in zijn tienerjaren zo boos was over de scheiding van zijn ouders en het vervolgens in de buitenwereld verzwijgen van die scheiding, dat het steeds slechter met hem ging. Hij begon te drinken en gooide onder meer flesjes van de achtste verdieping van een flat naar beneden – en miste op een haar na een meisje dat op straat liep.

U maakt er geen geheim van dat het met uzelf bij wijze van spreken ook zo slecht had kunnen aflopen. Wat gebeurde er?

“Ik groef zo diep in andermans leven, dat ik me vanzelf vragen gingen stellen over een turbulente periode in mijn eigen leven. Ik vond het niet meer dan rechtvaardig om daar iets over te delen. In mijn laatste schooljaar wilden een vriend en ik in een dronken bui bloedbroeders worden. Eerst sneden we met een mes in onze armen, daarna hakten we de roman In de naam van de roos van Umberto Eco aan flarden.

“Dronken stapten we in de auto, ik raakte de macht over het stuur kwijt en knalde keihard tegen een geparkeerde auto aan. In een mum van tijd stond er een hele menigte om ons heen. Met bloedvlekken op zijn trui en het mes nog in zijn hand stapte mijn vriend uit de auto en riep: ‘We hebben Umberto Eco vermoord!’ Omstanders dachten dat hij écht iemand had gedood.

“Tijdens het schrijven werd ik onherroepelijk met de vraag geconfronteerd: wat zou er zijn gebeurd als ik destijds niet tegen een geparkeerde auto aan was geknald, maar iemand had aangereden? Dan was mijn leven heel anders verlopen. Natuurlijk is er wel een groot verschil tussen mijn situatie en die van Marco en Manuel. Bij mij gebeurde dit in de puberteit, wat nu eenmaal vaker een periode van onvoorzichtigheid is. Marco en Manuel waren eind twintig, maar zijn nooit écht volwassen geworden.”

Voor u was het ongeluk een keerpunt: u stopte met drinken, besloot de waarheid niet meer te verzwijgen en ging serieus studeren.

“Als je bent ontsnapt aan een tragedie – als ik iemand had geraakt, was het echt een tragedie geweest – en het lot is je gunstig gezind geweest, dan moet je er alles aan doen om nooit meer in een soortgelijke situatie terecht te komen. Marco en Manuel zijn stug doorgegaan met het begaan van stommiteiten, met als noodlottig gevolg dat er iemand dood is. Of beter gezegd: twee mensen, want Marco Prato pleegde uiteindelijk zelfmoord in zijn cel.”

Nicola Lagioia: ‘Het kostte veel moeite om het vertrouwen van de daders te winnen en een relatie met hen op te bouwen.' Beeld rv
Nicola Lagioia: ‘Het kostte veel moeite om het vertrouwen van de daders te winnen en een relatie met hen op te bouwen.'Beeld rv

Wat deed het met u om u zo lang te verdiepen in de geest en daden van deze mannen?

“Drie personen die voorheen geen deel uitmaakten van mijn leven waren vanaf maart 2016 ineens jarenlang de mensen aan wie ik elke dag het meest dacht, van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. Dat was emotioneel zwaar. Maar als schrijver moet je altíjd in de huid van je personages kruipen, bij fictie net zo goed. Ik ben dus wel gewend aan de aanwezigheid van onrustbarende personages. Maar wat het wel lastiger maakte, was dat ik nu te maken had met echte mensen. Het kostte veel moeite om hun vertrouwen te winnen en een relatie met hen op te bouwen.”

Wat maakt dit verhaal interessant voor mensen buiten Italië, wat kunnen we ervan leren?

“Dit is niet alleen een verhaal over een moord, maar vooral ook over eenzaamheid. Marco en Manuel waren extreem eenzame personen. Ik geloof dat er tegenwoordig eigenlijk in de hele westerse wereld een bepaald soort eenzaamheid heerst, omdat er veel narcisme is en veel mensen moeite hebben te begrijpen wie ze zijn. De thematiek en gevoelens in het boek zijn universeel.”

Nicola Lagioia, Stad van de levenden, De Bezige Bij, 480 p., 29,99 euro. Vertaling Welmoet Hillen. Beeld rv
Nicola Lagioia, Stad van de levenden, De Bezige Bij, 480 p., 29,99 euro. Vertaling Welmoet Hillen.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234