Woensdag 26/01/2022

AchtergrondWereld

Nobelprijs van de Vrede gaat naar twee journalisten: ‘Het is de gevaarlijkste tijd om journalist te zijn, en dus ook de beste tijd’

Maria Ressa toont op een archiefbeeld een arrestatiebevel rond een lasterzaak in 2019. Ze bericht als een van de weinige kritisch over de Filipijnse president. Beeld AP
Maria Ressa toont op een archiefbeeld een arrestatiebevel rond een lasterzaak in 2019. Ze bericht als een van de weinige kritisch over de Filipijnse president.Beeld AP

De Filipijnse journalist Maria Ressa en de Russische journalist Dimitri Moeratov delen dit jaar samen de Nobelprijs voor de Vrede. Ze krijgen de prijs vanwege hun inzet voor het vrije woord. Dat heeft het Nobelcomité in de Noorse hoofdstad Oslo vrijdag bekendgemaakt.

Pieter Gordts

Comitévoorzitter Berit Reiss-Andersen noemde de winnaars vertegenwoordigers van alle journalisten die zich inzetten voor dergelijke idealen “in een wereld waarin democratie en de vrijheid van de pers steeds meer onder druk staan”.

Bookmakers voorspelden al dat organisaties of personen die zich inzetten voor persvrijheid grote kans maakten om dit jaar in de prijzen te vallen. Reporters Without Borders (RSF) en het Comité ter Bescherming van Journalisten (CPJ) waren belangrijke kanshebbers.

120 jaar

In het 120-jarig bestaan van de Nobelprijs werd nooit eerder een organisatie of persoon die zich hard maakt voor onafhankelijke journalistiek gelauwerd. Maar in het huidige klimaat van desinformatie op met name sociale media en toegenomen censuur en agressie tegen journalisten zet het Nobelcomité twee journalisten, die onder uiterst moeilijke omstandigheden hun werk doen, nu dus wel in het zonnetje.

Toen Ressa (58) hoorde dat zij de prijs kreeg, was ze eerst sprakeloos. De Filipijnse heeft er al een hele carrière als journalist opzitten. Ze werd opgeleid in de Verenigde Staten. Als correspondent voor de Amerikaanse televisiezender CNN jaagde ze op alle grote nieuwsverhalen in Zuidoost-Azië, legde ze terroristische netwerken in de regio bloot als onderzoeksjournalist en gaf leiding aan de nieuwsdienst van de Filipijnse tv-zender ABS-CBN.

drugsoorlog

De zekerheden van een vaste werkgever gaf ze in 2012 op om de onafhankelijke nieuwssite Rappler op te richten. Dat groeide uit tot een gezaghebbend nieuwsmedium, dat als een van de weinige media kritisch durft te berichten over de meedogenloze oorlog die de Filipijnse president Rodrigo Duterte voert tegen drugs.

Ressa werd het mikpunt van trollenlegers, die op het hoogtepunt van de online intimidatie meer dan negentig agressieve berichten per uur stuurden. Duterte schilderde Rappler af als verspreider van nepnieuws, terwijl ze juist uiterst kritisch is over onder andere Facebook. Ook kreeg ze te maken met de juridische wraak van Duterte: in twee jaar tijd werden er tien arrestatiebevelen tegen haar uitgevaardigd. Bij elkaar opgeteld is er meer dan honderd jaar cel tegen haar geëist.

Ressa is eerder gelauwerd voor haar onverschrokkenheid: in 2018 werd ze Persoon van het Jaar van het Amerikaanse tijdschrift Time Magazine omdat Rappler “zonder angst blijft berichten over de propagandamachine van Duterte en de buitengerechtelijke executies”. Dit jaar volgde de Unesco Persvrijheidsprijs. Daar komt nu de Nobelprijs bij. Ze haat galajurken en opsmuk, dus viert ze haar prijs door gewoon aan het werk te gaan. “Het is de gevaarlijkste tijd om journalist te zijn, en dus ook de beste tijd.”

Dimitri Muratov ontmoet reporters aan het gebouw van zijn krant in Moskou.  Beeld AFP
Dimitri Muratov ontmoet reporters aan het gebouw van zijn krant in Moskou.Beeld AFP

Overleden collega’s

De Russische winnaar, Dimitri Moeratov (59), moest dan weer niet lang nadenken hoe hij de prijs in ontvangst zou nemen. Al jaar en dag wordt elke prijs opgedragen aan zijn collega’s, meer bepaald de journalisten van Moeratovs krant die vermoord werden omwille van hun job. “Igor Domnikov, Joeri Tstsjekotsjichin, Anna Politkovskaja, Stas Markelov, Anastasia Baboerova, Natasja Estimirova – dit zijn de mensen die vandaag de Nobelprijs hebben ontvangen”, zei de hoofdredacteur.

De moorden zijn het gevolg van wat het Nobelcomité omschrijft als “op feiten gebaseerde journalistiek” en “een fundamenteel kritische houding ten opzichte van de macht”. Maar ze hebben niet geleid tot het einde van Moeratovs beleid, al scheelde het weinig. Na de moord op oorlogsverslaggever Anna Politkovskaja in 2006 riep hij de redactie bijeen en wilde hij de krant sluiten. Hij vertelde zijn journalisten dat geen enkel verhaal het waard is om voor te sterven. Maar ze lieten hem de krant niet sluiten.

Novaja Gazeta

Die krant, Novaja Gazeta, had Moeratov in 1993 opgericht met hulp van de vorige Russische winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede: Michail Gorbatsjov. De laatste leider van de Sovjet-Unie kocht met zijn prijzengeld de eerste computers voor de krant die adverteerde met de revolutionaire belofte: “voor iedereen en zonder oriëntatie voor welke politieke partij dan ook”.

Dankzij Novaja Gazeta weet de wereld met wie ze te maken heeft in het Kremlin. De krant onthulde de gitzwarte kant van Ruslands oorlogen in Tsjetsjenië, de betrokkenheid van de geheime diensten bij ontploffingen van appartementencomplexen, het bestaan van trollenlegers, de buitenlandse campagnes van een geheim huurlingenleger, dodelijke razzia’s tegen homo’s, en de offshorepraktijken van Poetins vrienden.

De vrees is dat Moeratovs krant het volgende slachtoffer wordt van de steeds zwaardere repressie. Novaja Gazeta is een van de laatste onafhankelijke media in Rusland die nog niet door het Kremlin zijn bestempeld als buitenlands agent. Die stempel heeft al tal van media de mond gesnoerd en kan ieder moment uitgedeeld worden aan Novaja Gazeta. In die zin komt de Nobelprijs voor de Vrede op een goed moment voor de krant: Russische journalisten hopen dat de wereldwijde aandacht voor Novaja Gazeta het Kremlin terughoudender maakt om de eerste en laatste onafhankelijke krant van Rusland de doodsteek toe te brengen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234