Zondag 02/10/2022

Oezbekistan krijgt sleutelrol

De Oezbeekse president-dictator Islam Karimov maakte gisteren bekend zijn luchtruim alleen 'voor humanitaire en reddingsoperaties' voor de VS open te stellen, maar wat later stonden zijn officiële woorden haaks op de actualiteit. Ongeveer duizend Amerikaanse gevechtstroepen vertrokken gisteren naar Oezbekistan. De militairen van de tiende 'Mountain Division' zullen er voorbereidingen gaan treffen voor mogelijke aanvallen van de Verenigde Staten op het naburige Afghanistan.

Brussel / Tashkent

Eigen berichtgeving

Maarten Rabaey

Met de troepenaanwezigheid krijgt de ex-sovjetrepubliek Oezbekistan een onbetwiste sleutelrol in de geplande Amerikaanse operaties tegen de daders van de aanslagen op 11 september, die zich vermoedelijk in Afghanistan ophouden. Grenzend aan het noorden van Afghanistan bezit de strategische Centraal-Aziatische republiek meerdere luchtmachtbasissen waar gevechtsvliegtuigen kunnen worden gestationeerd of van waaruit troepentransporten kunnen worden opgezet.

Oezbekistan was in 1979 al het bruggenhoofd voor het Rode Leger toen dat Afghanistan binnenviel. Dat had toen niet veel voeten in de aarde: Oezbekistan maakte deel uit van de Sovjet-Unie. Na het uiteenspatten van de USSR in 1991 veranderde het plaatje. Tashkent bleef weliswaar in de invloedssfeer van Moskou, maar president-dictator Islam Karimov vaart er nu een eigenzinnige koers.

Karimov regeert sinds zijn aanstelling in 1992 met strakke hand over zijn vijfentwintig miljoen onderdanen, en in tegenstelling tot vele andere voormalige sovjetrepublieken voelt de harde ex-leider van de Oezbeekse Communistische Partij en ex-lid van het Politbureau in Moskou niets voor democratiseringen. De geheime dienst werkt er nog steeds volgens de beproefde sovjetrecepten. Minderheden zoals de Karakalpakken en islamistische bewegingen werden er de afgelopen jaren met harde hand onderdrukt. Dat leidde tot een vergaande radicalisering van de islamisten, die tenslotte naar terreur grepen.

Oezbekistans reputatie als een relatief stabiel land werd in 1999 doorgeprikt toen de hoofdstad Tashkent werd opgeschrikt door een serie bomaanslagen, die op rekening werden geschreven van de Islamitische Beweging van Oezbekistan, die door de Afghaanse Taliban zouden worden geholpen. Karimov zette daarna een grootscheeps offensief in tegen de radicale moslimbewegingen, waarvan hij sommige op de vlucht joeg naar Tadzjikistan. Met dat buurland heeft Oezbekistan een wankele relatie. Tadzjikistan beschuldigt Karimov antiregeringsrebellen te helpen.

Het Westen keurde Karimovs mensenrechtenschendingen al vaker af, maar heeft er belang bij voet aan de grond te krijgen. Oezbekistan ligt in het midden van een regio die de inzet vormt van een geopolitiek offensief. Grenzend aan Kazachstan, Kirgizistan, Turkmenistan en Tadzjikistan is het land al 2.500 jaar de thuisbasis geweest van beschavingen die er neerstreken vanwege zijn ligging op de Zijderoute van het Verre Oosten naar het Westen.

De moderne Zijderoute zal in de toekomst echter niet meer uit kamelenkaravanen bestaan, maar uit pijplijnen voor strategische gas- en olievoorraden - onder meer uit de nabijgelegen Kaspische Zee.

Alleen al daarom zien de andere tenoren in de regio (Rusland, Iran) niet graag Amerikaanse militairen neerstrijken in de regio. Karimov is dan ook beducht om Washington naar de buitenwereld toe al te veel speelruimte te geven, maar het zou hoegenaamd niet te verbazen zijn dat hij achter de schermen het tegendeel zal doen in ruil voor steun.

Daar zag men gisteren al het eerste staaltje van. In het openbaar zei Karimov gisteren dat de VS Oezbeekse luchthavens alleen "voor humanitaire en reddingsoperaties" mogen gebruiken. Voorts verklaarde hij officieel tegen aanvallen te zijn op Afghanistan vanuit zijn land, en dat hij niet zou toestaan dat elite-eenheden vanaf zijn grondgebied zouden worden ontplooid. Met deze 'officiële' nukkige houding wil hij op korte termijn wellicht vooral vermijden dat de radicale islamistische oppositie een stok vindt om hem te slaan. Dat wat later de Bergdivisie met duizend soldaten landde, kregen de meeste van zijn inwoners toch niet te zien. De staatstelevisie wordt door de president-dictator goed geregisseerd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234