Donderdag 07/07/2022

AchtergrondOorlog in Oekraïne

Onderdak in ruil voor seks: Oekraïense vluchtelingen nu al uitgebuit in Vlaanderen

Oekraïense vluchtelingen schuiven aan voor het registratiecentrum op de Heizel. Beeld Tim Dirven
Oekraïense vluchtelingen schuiven aan voor het registratiecentrum op de Heizel.Beeld Tim Dirven

Terwijl de vluchtelingenstroom uit Oekraïne op gang komt, duiken in ons land al incidenten op van economische en seksuele uitbuiting. ‘Als je met je kinderen in de hand aan de grensovergang staat, nachtenlang niet geslapen, dan klinkt ieder aanbod in België aanlokkelijk.’

Ann De Boeck en Roel Wauters

Dinsdag 8 maart, Antwerpen. De arbeidsinspectie en de politie kunnen hun ogen niet geloven als ze een Joodse beenhouwerij controleren. Drie Oekraïense vrouwen blijken sinds kort aan de slag te zijn in de beenhouwerij. Ze zitten verscholen op een bovenverdieping die bereikbaar is via een trap achter een deur. Deze deur is op slot wanneer de inspecteurs binnenvallen, zo vertellen bronnen binnen de inspectie.

De twee vrouwen verklaren aan het werk te zijn voor een loon van 7 euro per uur. De derde zou net beginnen. Hun taak is vooral om groenten en fruit te snijden. Een onder hen is pas in de nacht van 3 op 4 maart vanuit het oorlogsgebied naar België gevlucht, via Polen, met zeven kinderen: vijf van zichzelf en twee van haar zus. Die zus, die eind februari arriveerde, werkt mee in de beenhouwerij. Een derde vrouw is al langer in België. Ze wonen in een appartement in Antwerpen.

Hoewel de zaakvoerder uit humanitaire redenen claimt te handelen, is er volgens de inspectie sprake van een inbreuk van niveau vier, de zwaarste categorie. De vrouwen zijn niet ingeschreven bij de RSZ en hebben geen arbeidsvergunning. Bovendien wordt de situatie gekwalificeerd als mensenhandel en economische uitbuiting, ernstige inbreuken op het strafwetboek. Als de feiten bewezen worden, riskeert de uitbater een geldboete en een gevangenisstraf.

Seksuele diensten

De beenhouwerij is geen alleenstaand geval, want ondertussen duiken er steeds meer incidenten op. Zo werd Payoke, het centrum voor slachtoffers voor mensenhandel, gecontacteerd door een Oekraïense vrouw die in Vlaanderen contact had met een man over een mogelijke verblijfplaats. Ze bevond zich op dat moment al in Roemenië. “Ze mocht bij hem verblijven op voorwaarde dat ze seksuele diensten verleende”, vertelt directeur Klaus Vanhoutte. De naam en het adres van de man werden overgemaakt aan de politie.

Veel contacten worden gelegd op het moment dat de vluchtelingen de grens van Oekraïne oversteken. “Zo’n grensovergang is een gedroomde locatie voor mensensmokkelaars”, zegt Vanhoutte. “Je staat daar als vrouw met je kinderen in de hand, je hebt al vier nachten niet geslapen en hoopt vooral weg te geraken. Het enige wat je wil, is rust, veiligheid en eten. Ieder aanbod in België klinkt dan aanlokkelijk. Zeker als iemand belooft dat hij je voor 1.000 euro onmiddellijk naar België vervoert en ook een job en onderkomen kan garanderen.”

We weten intussen dat er al mensen op die manier in België zijn beland. Bovendien blijken sommigen grote sommen geld te hebben betaald aan mensensmokkelaars. “Je moet de wanhoop van deze mensen begrijpen. Aan zo’n grens staan misschien 100.000 mensen die allemaal proberen weg te geraken”, zegt Vanhoutte. In andere Europese landen, zoals buurland Roemenië, is er al sprake van georganiseerde mensenhandel waarbij Oekraïense vrouwen in de prostitutie worden gedwongen.

WhatsApp-groepen

In België is misbruik op deze schaal nog niet ontdekt. “Maar het is nog vroeg”, zegt Vanhoutte. “Wat we nu meemaken, is nog maar een voorbode van de enorme toestroom die op ons afkomt. Binnen drie à vier weken zullen we pas echt de signalen oppikken.”

Opvallend is dat er ook veel contacten worden gelegd via groepen op WhatsApp en Telegram. Oekraïense vluchtelingen proberen via deze groepen met elkaar in contact te blijven en informatie door te spelen. Sommige groepen hebben al duizenden leden. De vrouwen in de Antwerpse beenhouwerij zouden mogelijk via zo’n Telegram-groep hun werkaanbieding hebben gekregen. “Het is een markt van vraag en aanbod”, zegt een inspectiebron.

Het verhaal is niet zwart-wit. Vluchtelingen kunnen in België drie tot vier keer meer verdienen dan in hun thuisland. “Vaak zien ze zichzelf niet als slachtoffer”, zegt Vanhoutte. “Maar naar Belgische normen is het natuurlijk uitbuiting ten top. Probeer met enkele kinderen maar eens te overleven aan een loon van 600 euro. Op deze manier komen die mensen opnieuw in een kwetsbare situatie terecht.”

Te weinig controle

In opdracht van het kabinet-Justitie is er nu een taskforce opgericht die de uitbuiting moet tegengaan. Vanaf deze vrijdag zal zij vluchtelingen in het Russisch en het Oekraïens sensibiliseren, ook op sociale media. De vluchtelingen krijgen uitleg over hun rechten en over de locaties waar ze hulp kunnen krijgen als ze vermoeden dat ze uitgebuit worden. Een goede zaak, zegt Vanhoutte. “Het eerste wat mensenhandelaars doen, is hun slachtoffers angst inboezemen voor de autoriteiten. Die angst moeten we dus zien weg te nemen.”

Intussen rijzen er vragen bij de bemanning van de inspectiediensten die de uitbuiting moeten blootleggen. “Hun capaciteit is de voorbije jaren uitgehold. Jaar na jaar zijn er minder mensen aan de slag”, zegt Vooruit-parlementslid Ben Segers, die de cijfers opvroeg bij bevoegd minister Pierre-Yves Dermagne (PS). Op het kabinet-Dermagne valt te horen dat er onlangs acht extra inspecteurs werden aangeworven. Segers: “Maar het is duidelijk dat er meer nodig zal zijn.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234