Woensdag 05/10/2022

'Onderzoek vóór operaties is te vaak overbodig'

Een bloedafname, longfoto of elektrocardiogram. Nog te veel Belgen moeten vóór ze onder het mes gaan deze onderzoeken standaard laten uitvoeren, ook al hebben ze weinig toegevoegde waarde. 'Soms brengen ze net meer risico met zich mee', waarschuwen experts.

Stel: u moet een knieprothese krijgen. De kans bestaat dat uw arts u vertelt dat u eerst een batterij preoperatieve testen wacht. Op die manier wil hij of zij weten welke risico's u loopt tijdens en na de ingreep. En dus stroopt u de mouwen op om bloed te laten prikken, laat u een hartfilmpje opnemen en wordt er een röntgenfoto van uw borstkas gemaakt.

Maar zijn al die testen echt nodig als u een normale gezondheid heeft? Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) ging bij vijftien testen na of ze wel routinematig moeten worden uitgevoerd. Het resultaat is een app met nieuwe richtlijnen waarmee clinici én patiënten kunnen zien welke testen aanbevolen zijn bij welke niet-dringende operaties.

De meest voorkomende onnodige test is volgens arts-expert Joan Vlayen van het KCE de longfoto. Als patiënten geen specifieke klachten hebben, dan wegen de voordelen ervan niet op tegen de nadelen. "Patiënten die veelvuldig worden blootgesteld aan de schadelijke stralen maken meer kans om later kanker te ontwikkelen."

In heel wat gevallen te schrappen dus. Hetzelfde wat betreft de bloedstollingstest. "Die wordt vaak onnodig aangevraagd voor vrouwen die door een tumor een borst moeten laten verwijderen." De test is an sich niet risicovol, benadrukt Vlayen, "maar ze kost de maatschappij wel onnodig veel geld".

Hoeveel er bespaard kan worden, is niet duidelijk. Het KCE heeft dit niet in kaart gebracht. Wel weet ze dat het teveel aan preoperatieve onderzoeken een oud zeer is. In 2004 maakte de Nationale Raad voor Kwaliteitspromotie er al melding van. Het centrum gaat ervan uit dat het probleem nog niet opgelost is. "De vraag om een update van onze richtlijnen kwam immers uit het veld zelf."

Mondiger patiënten

Zowel huisartsen, chirurgen als anesthesisten kunnen preoperatieve onderzoeken aanvragen. Dat sommigen dat te vaak doen, heeft verschillende verklaringen. Zo willen clinici het risico dat er iets misloopt op de operatietafel tot een minimum beperken.

Vlayen: "Ze trekken hun paraplu open, om problemen achteraf te mijden. Je mag ook niet vergeten dat patiënten steeds mondiger worden. Soms zullen er ook wel zijn die op de onderzoeken aansturen." Dat extra testen met extra inkomsten gepaard gaan, wordt niet ontkend. Zeker niet in de wetenschap dat veel ziekenhuizen met rode cijfers kampen. "Ze zullen er niet slechter van worden."

Bij de clinici klinkt het dat ze weinig financieel voordeel hebben bij het veelvuldig bestellen van preoperatieve testen. Vaak voeren we ze zelf niet uit, stelt orthopedisch chirurg Mike Tengrootenhuysen (AZ Herentals). De nieuwe richtlijnen vindt hij een goede zaak. "Maar het is theorie. In de praktijk komt er een menselijk aspect bij. Als er zich complicaties bij een patiënt voortdoen, moet jij het gaan uitleggen."

Professor Mark Van De Velde, voorzitter van de Belgische Vereniging voor Anesthesie en Reanimatie, beaamt. "Bij een gezonde 25-jarige die een kijkoperatie moet ondergaan, is het duidelijk dat bepaalde testen niet nodig zijn. Maar er zijn veel patiënten in de grijze zone: mensen tussen de vijftig en zestig jaar met kleine medische problemen bijvoorbeeld."

Bij minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) stellen ze dat de nieuwe richtlijnen van het KCE passen binnen hun evidencebased beleid. "Het blijft wel belangrijk dat artsen elk geval apart bekijken. Dit moet een hulpmiddel blijven", aldus woordvoerster Els Cleemput.

Die voegt eraan toe dat de geplande hervorming van de ziekenhuisfinanciering ook een antwoord op de overconsumptie moet bieden. Hoe die hervorming er precies zal uitzien, is nog niet duidelijk. Maar het idee is dat er, afhankelijk van de ernst van de ingreep en het risicoprofiel van de patiënt, bepaalde vaste bedragen worden uitbetaald. Ook de kwaliteit van de verleende zorg zal worden beloond.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234