Zondag 23/01/2022

ReportageLinz

Ongevaccineerden van de straat houden is nog knap lastig, blijkt bij de Oostenrijkse politie

Politieagenten controleren Karola en Nail op hun coronacertificaat. Beeld Fabian Weiss
Politieagenten controleren Karola en Nail op hun coronacertificaat.Beeld Fabian Weiss

Sinds maandag mogen ongevaccineerden in Oostenrijk niet meer zonder geldige reden straat op. De gerichte lockdown is moeilijk te handhaven, blijkt bij een politiepatrouille in de noordelijke stad Linz.

Remco Andersen

Waar is de politie als je haar nodig hebt? Nauwelijks is een Oostenrijkse politiepatrouille het winkelcentrum Passage Linz ingegaan, op zoek naar ongevaccineerden die binnen illegaal rondlopen, of buiten voor de deur verklaart een vrouw van in de 60 dat ze niet gevaccineerd is. En dat nooit zal worden zolang ze nog op twee benen kan staan: “Ik heb kanker overleefd en ik geloof in de kracht van mijn lichaam.”

Politiewoordvoerder David Furtner, vandaag aanwezig om te laten zien hoe zijn organisatie nauwgezet het Oostenrijkse straatverbod voor vrijwillig ongevaccineerden handhaaft, glimlacht ongemakkelijk terwijl de vrouw vanonder haar paarse muts in één adem vervolgt: “Ik ben trouwens op weg naar de dokter, goedemiddag!”

Makkelijk is het niet, de klus waarmee de Oostenrijkse politie sinds afgelopen maandag is belast: hou de straten vrij van ongevaccineerde medeburgers die geen geldige reden hebben om buiten te zijn. Daarover zijn zowel woordvoerder Furtner als de agenten Sarah (27) en Wolfgang (28), respectievelijk één en drie jaar op straat in de geüniformeerde dienst, het eens. Beide agenten spreken op persoonlijke titel.

De lockdown kent nogal wat uitzonderingen. Ongevaccineerden moeten in huisarrest, maar mogen zich wel in het openbaar vertonen om boodschappen te doen, voor religieuze diensten, een gang naar school of universiteit, of een bezoek aan de dokter, zoals de dame bij het winkelcentrum weet. “En demonstreren mag ook”, benadrukt woordvoerder Furtner. “Mensen hebben immers grondrechten.”

Joker

Tot slot nog toegestaan: een wandeling ten behoeve van het psychisch welbevinden, oftewel een Spaziergang. Dat is een joker die overtreders naar believen tevoorschijn kunnen halen als zij in de kraag worden gevat door de sterke arm der wet. Daarmee is het “zinloos” om mensen op straat te vragen naar hun vaccinatiebewijs, zegt agent Wolfgang, terwijl hij en zijn collega’s precies dat dinsdag aan het doen zijn. “Als iemand tegen mij zegt dat hij een wandeling maakt voor zijn gemoed, geloof ik hem en laat ik hem doorlopen.”

De kans dat Oostenrijkse vaccinatiesceptici überhaupt een agent tegen het lijf lopen, is tamelijk gering. Per district houden sinds maandag vier agenten zich uitsluitend bezig met de zoektocht naar ongevaccineerden die hun huisarrest zonder reden onderbreken, twee per dienst van twaalf uur. Een district is één administratief niveau onder deelstaat, omvat meerdere gemeenten en is dus tamelijk groot: Oostenrijk heeft er 94.

Politieagenten vragen Andrea naar haar vaccinatiestatus. Beeld Fabian Weiss
Politieagenten vragen Andrea naar haar vaccinatiestatus.Beeld Fabian Weiss

Verder moeten politiemensen bij elk contact met een burger om een vaccinatiebewijs vragen, of het nu gaat om een verkeerscontrole of om iemand die een verloren portemonnee komt rapporteren. In Opper-Oostenrijk, een deelstaat met 1,5 miljoen mensen, is het doel om minimaal 5.000 keer per dag de politiescanner op een burgerlijk vaccinatiebewijs te richten. Dat lukte op maandag, dag één van de lockdown, 5.400 keer.

De politie schreef daarbij wel degelijk boetes uit van 500 euro voor ongevaccineerd én zonder goede reden op straat zijn. Liefst 36 stuks, zegt woordvoerder Furtner, voornamelijk in de steden: “Kennelijk wisten die mensen niet dat ze een beroep konden doen op een van de uitzonderingen.”

Grondwettelijke vrijheden

De politieagenten in Linz hebben inmiddels verscheidene lockdowns moeten handhaven, en tot nu toe waren de reacties van burgers overwegend positief. In het begin van de coronacrisis mopperde nog weleens iemand over burgerrechten als hij een boete kreeg, zegt Sarah. “Dan legde ik zo iemand uit: we leven in een rechtsstaat, u kunt uw boete aanvechten bij de rechter.”

Maar deze lockdown is de eerste die alléén geldt voor ongevaccineerde Oostenrijkers. Volgens critici wordt de rechtsstaat daarmee zwaar op de proef gesteld. Dat zegt niet alleen de rechts-radicale partij FPÖ, die demonstraties organiseert tegen “corona-apartheid” en een gang naar het Grondwettelijk Gerechtshof heeft aangekondigd. Ook rechtsgeleerden uiten hun zorgen. Het afzonderen van ongevaccineerden is alleen te billijken als dat medisch gezien effectief is om de pandemie in te dammen, en in praktische zin uitvoerbaar.

“Het risico bestaat dat de maatregel niet effectief is en daarmee ongrondwettelijk”, legde rechtsgeleerde Heinz Mayer uit op radio Oostenrijk 1.

Verrast

Op straat in Linz – provinciehoofdstad van de regio Oberösterreich, met de laagste vaccinatiegraad en de op een na hoogste besmettingsaantallen van Oostenrijk – is van zulke twijfels amper wat te merken. Voorbijgangers die naar hun vaccinatiebewijs worden gevraagd, reageren aangenaam verrast: de maatregelen hebben brede steun onder de bevolking.

Rosemarie (72), die als een van de weinigen deze dinsdagochtend geen mobiele telefoon maar een geel boekje uit haar tas haalt, trekt haar grijze wenkbrauwen op bij de vraag of het niet te ver gaat om ongevaccineerden in hun huis op te sluiten.

“Opsluiten? Welnee. Ze mogen nog van alles. Maar ze mogen ook wel wat druk voelen. We moeten veel meer solidariteit tonen. Ik ken heel veel medici. Die kunnen eenvoudigweg niet meer op hun benen staan.”

Een plan voor de lange termijn

Vraag de agenten in Linz wat volgens hen het primaire doel is van de vrijheidsbeperkingen voor ongevaccineerden en de antwoorden variëren van “een signaal” tot “algemene preventie”. Feit is dat er de laatste dagen lange rijen staan bij de Oostenrijkse prikstraten, ook al rukt de politie nog niet met man en macht uit om ongevaccineerden van de straten te plukken. De dreiging van almaar toenemend sociaal isolement is kennelijk genoeg om veel twijfelaars over de streep te trekken.

De lockdown voor ongevaccineerden geldt in eerste instantie voor tien dagen. En dat is maar goed ook, zeggen de politiemensen: nu reageren voorbijgangers nog opgewekt, deelt de politie voornamelijk waarschuwingen uit als ze overtreders treft, en naar het zich laat aanzien kijken veel vaccinatietegenstanders nog even de kat uit de boom. “Als dit langdurig beleid wordt, hebben we echt een beter plan nodig”, zegt agent Christoph.

Want wat als alle twijfelaars straks om zijn, en er ondanks de vergaande maatregelen nog steeds honderdduizenden pertinente weigeraars overblijven?

Bezorgd om bijwerkingen

In het dorpje Auerbach, anderhalf uur rijden van de provinciehoofdstad Linz, vraagt men zich alvast af hoe de vrijheidsbeperkingen voor ongevaccineerden er op de lange termijn uit gaan zien. Vraag hier drie mensen of ze gevaccineerd zijn tegen corona, en statistisch gezien zouden er twee ‘nee’ moeten antwoorden: in Auerbach ligt de vaccinatiegraad op 39 procent, een van de laagste percentages in het land.

Het blijken er drie van de drie te zijn. Een automonteur van 25, een logistiek medewerker van 38 en een ambtenaar van begin 50 die onder geen beding met haar naam of precieze leeftijd in de krant wil. Alle drie zijn ze bezorgd over de koers die de Oostenrijkse regering heeft ingezet, maar alle drie zijn ze nog bezorgder over de mogelijke bijwerkingen van vaccinaties.

Doorbraken

“Er zijn hier relatief veel ‘doorbraken’ geweest, mensen die ondanks het vaccin toch ziek werden”, zegt de ambtenaar, die zelf antistoffen heeft overgehouden aan een coronabesmetting en niet gerust is op de nieuwe techniek waarmee coronavaccins zijn ontwikkeld. “Dat heeft de twijfel gevoed aan de effectiviteit van het vaccin, en ondertussen wordt steeds duidelijker dat de werking niet zo langdurig is als gehoopt.”

Wolfgang, de 38-jarige logistiek medewerker, worstelt met de manier waarop de toekomst er nu voor hem uitziet. Hij weet dat het coronavirus gevaarlijk kan zijn, maar is bang dat het vaccin in zijn gezonde lichaam meer kwaad aanricht dan het virus zou doen. Hij laat zichzelf elke dag testen en vindt eigenlijk dat iedereen dat zou moeten doen – een idee dat onder de naam ‘1G’ ook in Nederland snel aan populariteit wint.

Vooralsnog blijft zijn land echter Europees koploper in het toepassen van 2G, het opleggen van vrijheidsbeperkingen aan iedereen die niet genezen of gevaccineerd is. Wolfgang kan het hebben, zegt hij. Hij kan best een tijdje zonder kroeg en bioscoop. Zolang hij maar kan blijven werken. Als ze dát ooit onmogelijk gaan maken voor ongevaccineerden, zou hij voor een moeilijke keuze staan, zegt hij, en blijft een poosje stil.

“Ik weet oprecht niet wat ik dan zou doen, maar ik denk en hoop dat het niet zover komt. Een ding weet ik wel: hoe meer de regering de druk verhoogt, hoe meer ik de neiging krijg om mijn hakken in het zand te zetten.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234