Woensdag 06/07/2022

Onschuldig, vijf jaar na executie

Een onafhankelijke expert die was aangesteld door een commissie van de staat Texas besluit dat er geen enkel bewijs is dat Willingham zijn eigen woonst in lichterlaaie zette en zo de dood van zijn drie dochtertjes veroorzaakte. Als de commissie die conclusie ook overneemt, krijgt de pro-doodstraflobby een flinke knauw.

Meer nog dan door dat nieuwe onderzoek staat de zaak in de belangstelling door een indrukwekkend, tientallen pagina’s lang artikel in The New Yorker van deze week. Journalist David Grann reconstrueert daarin tot in de kleinste details hoe het zo fout kon lopen in de zaak-Willingham.23 december 1991. In het verpauperde Corsicana, in het noordoosten van Texas, gaat Diane Barbee naar buiten omdat haar dochter brand geroken heeft. Twee huizen verder ziet ze Willingham, overdekt met roet en gehuld in niet meer dan een jeansbroek staan, zijn haar en wimpers verschroeid. “Mijn baby’s verbranden”, schreeuwt hij. Karmon en Kameron, zijn tweelingdochters van één jaar, en de tweejarige Amber zijn nog in het brandende huis. Barbee gaat de brandweer bellen, Willingham breekt een venster, maar wordt teruggedreven door uitslaande vlammen. Het volgende venster, hetzelfde verhaal. Luttele momenten nadat Barbee terug is, gaan alle ramen van de kinderkamer aan diggelen. De brandweer kan Amber nog uit het huis halen, maar ze overlijdt in het ziekenhuis. Van de tweeling worden de verbrande lijkjes gevonden.

Driedubbele moord

De getroffen ouders kunnen aanvankelijk op de sympathie van het plaatsje van zo’n 20.000 inwoners rekenen, maar dat verandert nadat de forensische experts hun conclusies hebben getrokken. Douglas Fogg en Manuel Vasquez, die vier dagen na de brand het huis onderzoeken, zien dat er een ‘brandspoor’ loopt vanuit de kinderkamer naar de gang, en dan een scherpe bocht naar rechts maakt, tot aan de voordeur. Vreemd parcours voor vlammen, vinden ze. Bovendien zien ze plasvormige brandsporen, een duidelijk teken dat er vloeibare brandversneller gebruikt is. Er zijn ook drie V-vormige sporen op de muren, wat wijst op evenveel brandhaarden: in de hal, bij de voordeur en in de kinderkamer. Stalen die naar het lab gestuurd worden wijzen ook op vloeistoffen die gebruikt worden om een barbecue aan te steken. De brand wordt brandstichting, de dood van de kinderen driedubbele moord.De eerste verdachte? Willingham zelf. Vroeg verlaten door zijn moeder, verfsnuiver in zijn tienerjaren, drinking and driving, fiets- en winkeldiefstal. En hij heeft zijn vrouw meer dan eens geslagen. Op oudejaarsdag mag Willingham het op het politiekantoor komen uitleggen. Vasquez, die zich graag een Sherlock Holmes-air aanmeet, blijft afzijdig in het verhoor. Tot hij haast terloops vraagt of Willingham schoenen aanhad toen hij het huis langs de voordeur verliet. “Nee, meneer”, luidt het antwoord. Case closed, denkt Vasquez. De brandsporen tonen wat hem betreft ontegensprekelijk aan dat net die ontsnappingsroute in lichterlaaie stond, en aangezien Willingham geen brandwonden op zijn voeten heeft, moet hij wel liegen.De rechtszaak is al even snel beslist. Willingham heeft niet de middelen om een advocaat te betalen en krijgt er eentje pro Deo. Het openbaar ministerie schildert hem nog eens af als een sociopaat, geobsedeerd door de dood, onder meer omdat een psycholoog die Willingham nooit gesproken heeft zijn karakter tot in de puntjes analyseert op basis van zijn posters van hardrockband Iron Maiden. De pro-Deoadvocaat gelooft evenmin in Willinghams onschuld en probeert hem ervan te overtuigen in te gaan op de strafomzetting die de openbare aanklager, zelf geen fan van de doodstraf, voorstelt. Willingham weigert: “Ik ga niet schuldig pleiten voor iets dat ik niet gedaan heb, zeker niet de moord op mijn eigen kinderen.” Na twee procesdagen en een uurtje beraadslagen valt het unanieme verdict: schuldig.Willingham start een correspondentie met een zekere Elizabeth Gilbert, die zich gaandeweg op de bewijslast in zijn zaak stort en van zijn onschuld overtuigd geraakt. Maar harde nieuwe elementen vindt ze pas als ze in januari 2004 Gerald Hurst contacteert, een briljante chemicus en brandstichtingsspecialist die de zaak kosteloos wil onderzoeken. Hij maakt brandhout van het intuïtieve speurwerk van Fogg en Vasquez. Alles wat zij gevonden hebben, zo was al eerder aangetoond, kan ook het gevolg zijn van een flashover, zeg maar een steekvlam die van een ‘gewone’ brand een uitslaande brand maakt. Meer nog, de kapotspringende ramen tonen overtuigend aan dat dat gebeurd is. Het verklaart zelfs de vreemde weg die het brandspoor volgde. Bij een flashover baant het vuur zich een weg naar waar het zuurstof vindt. Het vuur ging dus achter Willingham aan toen die via de voordeur naar buiten ging. Dat verklaart ook waarom hij geen brandwonden op zijn voeten had. De brandvloeistof aan de deur kwam meer dan waarschijnlijk van het barbecuestel dat al weggehaald was toen Fogg en Vasquez de plek bezochten.De executie is echter al voor 17 februari gepland. Een uitvoerig schrijven met Hursts bevindingen moet vier dagen voor die datum de Board of Pardons and Paroles overtuigen, maar de vijftien leden van die raad verwerpen het verzoek unaniem. In de regel komt die raad trouwens niet samen om over nieuwe bewijzen te beraadslagen, de leden sturen hun stem op. In de VS staat die werkwijze bekend als death by fax. Willingham krijgt op de voorziene dag netjes zijn dodelijke injecties.

Geen wetenschappelijke basis

Na de terechtstelling wordt het onderzoek van Hurst uitgebracht in de pers. Drie experts die door The Chicago Tribune gecontacteerd worden bevestigen zijn conclusies. Enkele jaren later stelt de antidoodstraforganisatie The Innocence Project nog eens vier topexperts aan voor een onafhankelijk onderzoek. Van elke indicatie van brandstichting, zo staat in hun rapport, is “wetenschappelijk bewezen dat ze ongegrond is”.In 2005 ten slotte roept de staat Texas een overheidscommissie in het leven die aantijgingen van fouten tegen forensische experts moet onderzoeken. Een van de eerste zaken waarover ze zich buigt, is die van Willingham. Branddeskundige Craig Beyler heeft onlangs zijn onderzoek beëindigd. In een striemend rapport betoogt hij dat de rechercheurs geen enkele wetenschappelijke basis hebben om van brandstichting te gewagen. De commissie buigt zich nu over Beylers bevindingen en zal volgende jaar haar eigen rapport publiceren. De staat Texas zal zich in onwaarschijnlijke bochten moeten wringen om nog vol te houden dat er geen onschuldige geëxecuteerd is.

Discussie op hoog niveau

Of daarmee de balans definitief is doorgeslagen, is nog een ander paar mouwen. Binnen het Hooggerechtshof, de hoogste juridische instantie binnen de VS, lopen de meningen uiteen. Recent oordeelde dat hof over Troy Davis (veroordeeld wegens doodslag op een agent, maar hij blijft zijn onschuld uitschreeuwen) dat een rechtbank nieuwe elementen in zijn zaak mag onderzoeken. Zelfs dat is een recht dat in de VS gevoelig ligt. Antonin Scalia, rechter bij het Hooggerechtshof, was het daar niet mee eens en schreef op eigen houtje: “Dit hof heeft nooit geoordeeld dat de grondwet verbiedt dat je een veroordeelde executeert die een volwaardig en fair proces heeft gekregen maar later via een verweerschrift een rechtbank ervan kan overtuigen dat hij ‘eigenlijk’ onschuldig is.” Scalia is de man die enkele jaren geleden ook de “schijnheilige” antidoodstraflobby de mantel uitveegde. “Er is geen enkel geval - geen enkel - waarin het duidelijk is dat iemand geëxecuteerd is voor een misdaad die hij niet begaan heeft.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234