Dinsdag 27/09/2022

ONTRAFELD

Jean-Honoré Fragonard (1732-1806) is een Franse schilder, die de libertijnse Verlichting belichaamt. Hij onttrok zich aan de wetten van de Academie, werkte voor privéopdrachtgevers en ontwikkelde een zwierige en kleurige stijl. In zijn werk verbeeldde hij graag erotiek, verleiding en liefdesbedrog - meestal op een speelse manier.

1 LICHT In dit intieme werk - 73 bij 94 cm - vestigt Fragonard de aandacht op wat er zich in de lichtbundel afspeelt. De schilder laat nadrukkelijk een lichtbundel op een man en een vrouw vallen die in een liefdevolle omstrengeling - of is het een worsteling? - gewikkeld zijn. Sommige critici hebben het schilderij Le Viol genoemd, omdat het om een verkrachting zou gaan.

2 GRENDEL De man rekt zich uit en probeert met zijn rechterhand de deurgrendel - meteen de titel van het doek - te sluiten. Of is het andersom en probeert hij de grendel open te schuiven? Wil hij de deur sluiten om ongewenste blikken buiten te houden of wil hij net de deur openen omdat het liefdesspel achter de rug is?

3 HAND Wat is er eigenlijk aan de hand? Een man heeft een vrouw stevig vast. Enerzijds lijkt zij hem af te weren: zij heeft haar rechterhand op zijn kin gelegd en duwt hem weg. Maar heel duidelijk is dat niet, want tezelfdertijd geeft zij zich bijna willoos en met smachtende blik aan hem over. Alles is dubbelzinnig aan dit tafereel.

4 PLOOIEN Het vrij kleine werk zit vol dynamiek. Door het gebruik van dramatische schaduwen accentueert Fragonard de vele plooien in het witte hemd van de man en in de goudkleurige, satijnen jurk van de vrouw. Zo lijkt er een bijna stormachtige wind door de kamer te waaien.

5 APPELOp een tafeltje en in het halfduister ligt een appel. De symboliek is duidelijk: een appel verwijst naar Adam en Eva en is een symbool van verleiding en zonde.

6 SLEEP De man en de vrouw nemen nog niet de helft van het doek in beslag. Links van de diagonaal die door het liefdespaar wordt gevormd, staat een luxueus ledikant: een hemelbed dat eerder een rekwisiet in een theaterdecor lijkt en opvalt in deze voorts eenvoudige kamer - een bediendenvertrek?

Nogal wat kunsthistorici wijzen op verborgen symbolen. Het begint al bij de goudkleurige jurk: in de sleep, die op het bed ligt, zien sommigen een vrouwelijk geslachtsdeel. De rode draperie aan het bed zou dan weer een fallus bevatten en de kussens zouden twee borsten zijn.

7 BED Ook zonder die symboliek kunnen we stellen dat zich in het bed een stormachtig liefdesspel heeft voltrokken. De man en zijn maîtresse zijn net opgestaan uit dat omwoelde ledikant, hij maakt aanstalten om te vertrekken en zij poogt hem tegen te houden.

'Fragonard amoureux. Galant et libertin', van 16 september tot 24 januari 2016 in Musée du Luxembourg, Parijs. museeduluxembourg.fr

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234