Maandag 08/08/2022

Onze piloten op de vlucht

Zes jaar na 9/11 draait de luchtvaart opnieuw op volle toeren, de vliegscholen stomen amper genoeg kadetten klaar om aan de vraag naar piloten te voldoen. Brussels Airlines moet de duimen leggen voor de boomende lagekostenmaatschappijen en de nieuwe maatschappijen uit het Midden- en het Verre Oosten die als paddenstoelen uit de grond schieten. Belgische piloten steken in groten getale het Kanaal of de Golf over. DOOR JEROEN VERELST

Op de website van het Ostend Air College, een van de Belgische opleidingscentra voor lijnpiloten in ons land, is te lezen waar de ex-studenten beland zijn. Het valt op dat ze uitzwermen over heel Europa, en verder. Die internationalisering is een recente evolutie. In de hoogdagen van Sabena was de nationale luchtvaartmaatschappij het summum voor elke piloot in spe. Maar het vlaggenschip ging failliet en opvolger Brussels Airlines slaagde er nooit in het aura van de voorganger te verwerven. Voor kersverse lijnpiloten is de nationale nummer één al lang geen evidentie meer. Deze week raakte bekend dat Brussels Airlines opnieuw ex-Sabenapiloten van 58 en 59 jaar onder de arm neemt om iets te doen aan het nijpende pilotentekort. Volgens BeCa, de Belgische vereniging voor cockpitpersoneel, ligt het personeelsverloop bij Brussels Airlines met 15 procent bijna dubbel zo hoog als bij de gemiddelde luchtvaartmaatschappij.

"De piloten die na het failliet van Sabena noodgedwongen andere oorden hebben opgezocht, hebben het pad geëffend", verduidelijkt ex-Sabenien Jean-Claude Baus. "Bij Sabena was de werkzekerheid de grootste troef. Je verdiende er als piloot wel wat minder dan in het buitenland, maar je vloog met moderne toestellen én bij een nationale carrier. Niemand zocht verder. Maar na het failliet is het geloof in de toekomst van de Belgische maatschappijen aangetast en dus is Brussels Airlines zijn belangrijkste troef kwijt."

Baus is vorig jaar, na een tussenstop van vijf jaar bij Thomas Cook, uitgeweken naar Dubai. Hij vliegt er met de Boeing 777 bij Emirates, een maatschappij die in sneltempo groeit en een steeds groter legioen Europese piloten herbergt. "We zitten nu al met een vijftigtal Belgische piloten in Dubai", mailt Baus vanuit zijn hotelkamer in Australië. "Elke maand komen er nog een paar bij. En voor elke piloot die wordt aangenomen bij Emirates komen er minstens vier à vijf de drie dagen durende aanwervingsproeven afleggen."

De Golfregio is een relatief nieuwe aantrekkingspool voor Belgische piloten. Behalve Emirates hebben bijvoorbeeld ook Qatar Airways en Etihad uit de Verenigde Arabische Emiraten een groeiend legertje landgenoten in dienst. Maar de luchtvaart boomt niet alleen in het Midden-Oosten. De Indiase maatschappij Jet Airways gaat vanaf 5 augustus vanuit Zaventem naar Bombay en New York vliegen en heeft daar uiteraard piloten voor nodig. China Airlines zette nog niet zo lang geleden een grootscheepse campagne op touw om Belgische lijnpiloten te lokken.

De grootste kapers op de kust zijn de lagekostenmaatschappijen à la Ryanair en EasyJet. Gentenaar Frederic Lampens vliegt sinds 2004 voor Ryanair. Hij windt er geen doekjes om dat de aantrekkelijke bezoldiging bij de bekendste lagekostenmaatschappij een doorslaggevend argument is om kadetten aan te trekken of meer ervaren lijnpiloten te bewegen tot een overstap. "Bovendien ben ik elke avond opnieuw thuis na het werk, een voordeel dat andere buitenlandse maatschappijen natuurlijk niet bieden."

Lampens legt de vinger op de wonde. Bij Brussels Airlines klagen ze dat ze niet tegen die buitenlandse maatschappijen op kunnen en roepen ze de komende Belgische regering op om het concurrentienadeel voor de Belgische maatschappij weg te werken. "Belgische piloten die voor Ryanair vanuit de luchthaven van Charleroi vliegen, kunnen gewoon in België blijven wonen", legt Brussels Airlineswoordvoerder Geert Sciot uit. "Maar tegelijkertijd betalen ze wel belastingen volgens het goedkopere, Ierse tarief. Zo liggen de nettolonen een pak hoger. In België gaat van het brutoloon van de piloten de helft af, in Ierland slechts 20 tot 30 procent."

Maar volgens de uitgeweken piloten moet Brussels Airlines de hand in eigen boezem durven steken. "De promotiemogelijkheden zijn nu eenmaal groter bij een maatschappij als Ryanair, die in volle expansie zit", merkt Lampens op. "Ik kan niet vergelijken, ik ben meteen bij Ryanair begonnen, maar ik hoor van bevriende piloten dat vooral voor first officers (copiloten, JV) de doorgroeikansen vele malen groter zijn dan bij Brussels Airlines."

Ambitie

"Geld is zeker en vast niet de enige reden waarom zoveel piloten België verlaten", reageert Baus. "Mensen die bij Brussels Airlines of de voorgangers captain waren, komen bij Emirates als copiloot vliegen. Eigenlijk een stap terug die je zeker niet zet voor het loon, een copiloot verdient nu eenmaal een stuk minder. Maar ze kiezen voor jobzekerheid en voor de carrière die ze bij buitenlandse maatschappijen wel kunnen maken. De meeste piloten hebben gemeen dat ze razend ambitieus zijn."

Janick Struyf is net als Baus een Sabena-oudgediende. Hij werkt nu als piloot voor NetJets, een vanuit Portugal opererende maatschappij die privétoestellen verhuurt aan zakenlui en jetsetfiguren met te weinig tijd en te veel geld. "Na het faillissement van Sabena ben ik opnieuw in dienst getreden bij opvolger SN Brussels Airlines. Maar de werkomstandigheden zijn er fel op achteruit gegaan. NetJets is een totaal ander verhaal. Bij Sabena werkte ik tien dagen en was ik vier dagen vrij, nu werk ik zes dagen en ben ik vijf dagen vrij. Ik kon dus in België blijven wonen. NetJets regelt het zelfs zo dat ik thuis word opgepikt en na zes dagen ook opnieuw thuis word afgezet."

"Maar de carrièremogelijkheden speelden een minstens even grote rol in mijn keuze voor NetJets. Brussels Airlines is te klein om mee te spelen met de grote jongens en dus probeert de maatschappij zich te meten met de lagekostenmaatschappijen. Maar ook dat lukt niet echt. Ik vlieg nu bijna drie jaar voor Netjets, de maatschappij breidt in ijltempo verder uit. Toen ik er begon, waren we met zo'n driehonderd piloten. Ondertussen zijn we met ruim zevenhonderd, ik bots hier voortdurend op andere ex-Sabeniens. Een oude collega van Sabena heeft me trouwens overtuigd om de stap te wagen."

Woordvoerder Sciot geeft toe dat Brussels Airlines met een handicap worstelt. "België is nu eenmaal een klein land, we kunnen geen honderdvijftig langeafstandsvluchten inleggen. Portugal of Ierland kunnen dat ook niet. Voor veel piloten zijn net die lange afstandsvluchten het hoogste doel, we kunnen hen onmogelijk allemaal die ambitie laten waarmaken."

Toch keren ook heel wat piloten die gedreven door ambitie naar het buitenland trokken van een kale reis terug. Filip Van Rossem, bekend als woordvoerder van de Sabenapiloten, werkte een tijdje in Qatar. Hij hield het niet lang uit in de Golfstaat. "Kijk, je verdient als piloot een pak meer in Qatar dan in België. Maar het leven is er zo duur dat het loonvoordeel op het einde van de maand compleet teniet is gedaan. Een goede privéschool voor de kinderen, een degelijke woning... Je houdt simpelweg niets over."

"De situatie is totaal verschillend voor jonge piloten. Die kunnen veel vliegen, ze maken lange afstanden, ze doen ervaring op en maken carrière. En als je alleen bent, kom je met minder geld toe. Dan kan vliegen in landen als Qatar wel een goudmijn zijn. Maar van de oudere generatie, piloten met een gezin, heb ik er veel zien terugkeren naar België."

Bij Brussels Airlines liepen na de berichten over het personeelstekort heel wat mailtjes binnen van Belgische piloten die interesse tonen om het moederschip opnieuw in de armen te sluiten en opnieuw te verkassen naar de heimat. Op internetfora bespreken ze met elkaar waarom: omdat ze in het buitenland niets meer of minder dan gastarbeiders zijn, omdat de eenzaamheid knaagt, omdat ze moeilijk kunnen aarden onder de strenge moslimregels...

Toch lijkt de massale terugkeer allesbehalve in de maak. Wel integendeel, zo klinkt het op dezelfde internetsites. "Laatst verschenen in de pers artikels dat negen op de tien Chinese kandidaat-piloten onvoldoende Engels kennen. In andere landen is de situatie niet veel beter. De luchtvaart staat er nog niet zo ver als hier, de pilotenopleidingen staan nog in hun kinderschoenen. De buitenlandse maatschappijen groeien zo snel dat ze wel Europese piloten moeten aantrekken. Als die niet willen komen, drijven ze gewoon de inspanningen op. Ze zijn rijk, ze zijn bereid zo ver te gaan dat alleen de piloten die echt blind zijn voor geld nog kunnen weigeren. En dat zijn er niet veel."

Piloot Jean-Claude Baus: Geld is niet de enige reden waarom zoveel piloten weggaan uit België. Ze kiezen voor jobzekerheid en voor de carrière die ze bij buitenlandse maatschappijen wel kunnen maken

n Een captain checkt zijn cockpit. Boomende buitenlandse maatschappijen halen steeds vaker Belgische piloten binnen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234