Woensdag 28/09/2022

Oorlog van kasten voor dictatuur van het volk

NEPAL

U leest er haast niets over, maar in Nepal woedt een bloedig conflict dat de vergelijking met meer gemediatiseerde oorlogen zonder moeite kan doorstaan. In gevechten tussen de maoïstische rebellen en de regering vielen sinds begin februari minstens 400 doden. Veel heeft te maken met de moeizame manier waarop het koninkrijk omgaat met zijn recentelijk verworven democratie.

Wie zijn de rebellen? En waarvoor staan ze?

Maoïsten van het traditionele model. Mao Zedong is het lichtend voorbeeld, maar zo dogmatisch is de verering voor de grote roerganger dat zelfs de regering van het aanpalende China de rebellen versmaadt en als revisionisten brandmerkt. De beweging roept door zijn extreme gewelddaden de herinnering op aan het Peruviaanse Sendero Luminoso: aanslagen op politici zijn legio, racketeering en bankovervallen zijn een vaak aangeboorde bron van inkomsten.

Sterk staat de beweging vooral in de periferie van het koninkrijk. Maar marginaal kan ze allerminst genoemd worden. Van de 75 districten controleert ze minstens een derde, waar onveranderlijk volksrepublieken zijn opgericht. Onder grote militaire druk staan de rebellen, ondanks de veelvuldige bloedige confrontaties, daarbij niet. De politiemacht van om en bij de veertigduizend agenten is een veeleer slappe tegenstander en op zijn best in staat twee of drie valleien tegelijkertijd te controleren. In hun zone zijn de rebellen nagenoeg alleenheersers.

In welke lagen van de bevolking rekruteren de rebellen?

De revolutie die de maoïsten in Nepal willen ontketenen, verloopt helemaal volgens de regels van het communistische boekje. Een intellectuele toplaag mobiliseert er de arme massa. De hoog opgeleide leiders zijn brahmanen, leden van de hoogste kaste. Niet zelden hebben ze een diploma van de prestigieuze Indiase Jawal Nehru-universiteit op zak. Een bijna tegengesteld profiel heeft de doorsneemilitant. In het door torenhoge werkloosheid getekende Nepal is de revolutie nagenoeg de enige uitlaatklep voor de minderbedeelde lagere kasten, boeren die in weinig verschillen van lijfeigenen. Opmerkelijk is dat ook veel vrouwen zich aangetrokken voelen tot de rebellen, die een bewuste politiek van emancipatie voeren. Seksuele discriminatie is in Nepal traditioneel groot. Maar de rebellen hanteren op dat vlak een dubbele standaard. Ook hun Centraal Comité is, met een enkel vrouwelijk lid, voornamelijk een mannenzaak.

De vermoorde koning Birendra maakte twaalf jaar geleden een voorzichtig begin met de democratisering door de bulk van zijn prerogatieven over te dragen aan een democratisch verkozen regering. Waarom is er dan geen plaats voor maoïsten binnen het meerpartijensysteem?

Wegens kritiek op het nog altijd onaantastbare koningshuis werden de maoïsten in '96 uitgesloten van deelname aan de verkiezingen. Bovendien waren ze tegen de democratisering: zij streven naar de inrichting van een volksrepubliek, met een dictatuur van het volk, dus een eenpartijstaat. Desalniettemin was het de voorzichtige democratisering die de steile opgang van de rebellen mogelijk maakte. Vooral de bedenkelijke performantie van 's lands machtigste politieke partij, de van persoonlijke intriges bol staande Congress Party, maakt dat de modale burger de politiek beu is. Democratie, zo lijkt het, heeft niets te betekenen. De rijken worden sowieso rijker, en de armen armer.

Desondanks is de revolutie veel meer politiek dan sociaal-economisch van aard. Zo begon ze in het midwesten, in niet meteen de armste regio van het land. Nepalezen zijn traditioneel politiek zeer bewust, daarin aangewakkerd door de onophoudende propaganda en indoctrinatie van de rebellen.

Afgelopen zomer werd koning Birendra met zijn hele familie vermoord door de malcontente zoon Dipendra. Welke rol speelde het koningsdrama in het conflict?

De vraag is maar of Birendra werkelijk vermoord werd door de kroonprins. De waarheid zal allicht nooit meer aan het licht komen, maar sommigen menen dat de huidige koning Gyanendra de hand had in de moorden.

De weinig geliefde Gyanendra is alvast van plan een einde te maken aan de burgeroorlog. Het gevaar dat hij de democratisering terugschroeft en de zwakke regering aan de kant schuift, is niet denkbeeldig. Gyanendra is alvast een veel grotere voorstander dan zijn vermoorde broer van de harde aanpak en de inzet van het hoogst loyale leger. De hoge officieren worden gerekruteerd binnen families die nauw aanleunen bij het hof, en vooralsnog bestaan er ook geen aanwijzingen dat de gewone soldaten met de rebellen sympathiseren.

Is een nieuwe start van het vredesproces een vrome wens?

Ja en nee. Nee, omdat de gesprekken vorig jaar nog maar zijn mislukt. De regering bleef op haar standpunt staan dat de rebellen alle wapens moesten inleveren en de rebellen deden het niet voor minder dan de invoering van een volksrepubliek. In november stapten de maoïsten trouwens uit de onderhandelingen en starten meteen een nauwkeurig geplande aanval in veertig districten, wat doet vermoeden dat de gesprekken niet meer dan een afleidingsmanoeuvre waren. Anderzijds hebben beide partijen onlangs de wens herhaald om te onderhandelen.

Welke rol speelt het buitenland in dit conflict?

Na 11 september kreeg de regering veel steun, en verminderde de druk om met de rebellen, nu terroristen genoemd, te onderhandelen. Amerika en Groot-Brittannië willen wapens leveren. China ook. De allerbelangrijkste speler is evenwel India. De vraag is of New Delhi de democratische regering, die het steunt in woorden, nog wel ziet zitten. De energiegigant Hydral Electric Power, die vooral stuwdammen bouwt, heeft het namelijk erg moeilijk om voet aan de grond te krijgen in Nepal. En de aldus mislopen miljardencontracten steken het energiearme India de ogen uit.

Fabian Lefevere

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234