Zaterdag 01/10/2022

Op Ontwikkelingssamenwerking veranderde nog niet veel

'Vanaf nu zal alles beter gaan', klonk het gisteren op het kabinet van staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking Eddy Boutmans. Na het maandenlange gekibbel met Louis Michel is er nu eindelijk een formele afbakening tusen de taken van beide departementen. Binnen de administratie van het Abos, nu DGIS geheten, sloeg in afwachting de lethargie weer toe. Het pas sinds 1997 in dienst zijnde sectiehoofd in het Boliviaanse La Paz kocht zich onder valse naam een huis en verhuurde het voor rekening van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking aan zichzelf. Opbrengst: 2,5 miljoen frank. 'Dat zijn dingen die gebeuren in een aan haar lot overgelaten administratie', klinkt het bij het DGIS.

DOUGLAS DE CONINCK

Je kunt vele muren behangen met hervormingsplannen voor Ontwikkelingssamenwerking. Haast elke minister of staatssecretaris die er de voorbije twee decennia het roer in handen kreeg, begon met het uittekenen van een Plan. Een voor een verlieten ze het departement met de mare dat het jammer was dat ze niet zelf "de vruchten kunnen plukken" van de zo veelbelovende hervorming. Helaas viel er tot op heden niet veel te plukken.

De laatste in de rij was Reginald Moreels (CVP). Hij werd kort na zijn aantreden geconfronteerd met wat hij zelf ooit omschreef als een "abces", waar hij persoonlijk "het mes" in zou zetten. De aanleiding was een stroom van schandalen in de pers - vooral in deze krant. Moreels' voorganger Erik Derycke had kort voor zijn vertrek een anti-fraudecel in leven geroepen, en die leverde een resem vernietigende rapporten af over zogeheten witte olifanten: grote industriële projecten die wel gunstig waren voor het Belgische bedrijfsleven, maar de Derde Wereld enkel opzadelden met bijkomende schulden en een berg onbruikbaar materiaal.

Moreels' hervormingsplan kreeg begin vorig jaar vorm. Het Abos werd het Directoraat Generaal Internationale Samenwerking. In het hart van dat DGIS werd een Directie Evaluatie en Controle opgericht. In het parlement klonk kritiek omdat Moreels doof bleef voor pleidooien om er een onafhankelijk opererend orgaan van te maken. Even circuleerde het idee om Druyts op te vissen voor de leiding van deze dienst, maar dat stuitte op een njet van Moreels. Druyts vult zijn dagen nu nog steeds met het lezen van het Staatsblad op een vergeten verdieping bij het Ministerie van Financiën.

De directeur van de nieuwe directie werd Paul Avontroodt, een ambtenaar van CVP-strekking met een lange en onbesproken staat van dienst bij het Abos. Hij is niet meteen het type van wie veel herrie hoefde te worden verwacht. Die kwam er ook niet. Avontroodt was een budget van 50 miljoen frank per jaar beloofd en vier voltijdse medewerkers. Eén keer leverde zijn dienst een jaarrapport af voor het parlement, maar daarna: niets meer. "Ik heb hier vijf stoelen", zegt Avontroodt. "Op één ervan zit ik zelf, een andere wordt gebruikt door een halftijdse medewerker die op 1 juni aanstaande vertrekt. Dan zit ik hier helemaal alleen, met vier lege stoelen." De directeur hoopt dat het sluiten van de Abos-sectie in Burundi, over enkele maanden misschien, soelaas brengt. Dan keert iemand van daarginds terug naar Brussel. "Dan is er toch weer één stoel waar iemand op kan zitten." Avontroodt kaartte het personeelsgebrek in 1998 al eens aan bij toenmalig bijzonder commissaris voor het Abos Jan Gijsen. Maar die vertrok - officieel om gezondheidsredenen. Zijn opvolger werd Marc Van Craen. Ook hij werd recent nog eens geattendeerd op de wanverhouding tussen stoelen en mensen. En nu vertrekt ook Van Craen. "Men kan bezwaarlijk stellen dat dit bevorderlijk is voor de continuïteit", merkt Avontroodt op.

Zeggen dat er bij DGIS minder te controleren en te evalueren valt dan vroeger, is niet helemaal waar. Twee maanden geleden trokken Avontroodt en zijn halftijdse medewerker naar La Paz om er onderzoek te verrichten rond een kwestie die hen al langer zorgen baarde: het huis van het plaatselijke sectiehoofd van DGIS. De door Moreels in 1997 in die functie benoemde CVP-ambtenaar liet er de diensten in Brussel maandelijks 1.900 dollar betalen voor de huur van wat dan blijkbaar een soort paleis of kasteel zou moeten zijn. In La Paz zijn de huurprijzen niet meteen te vergelijken met die in België. Omgerekend bedroeg de maandelijkse huur om en bij de 80.000 frank.

Maar dat is nog het minste, zo staat in het rapport dat Boutmans toevallig kort voor een (al eerder gepland) bezoek aan de sectie in Bolivië van de directie met de vijf stoelen meekreeg. De speurders gingen op zoek naar de eigenaar en kwamen terecht bij... het sectiehoofd zelf. Hij had het huis reeds in 1997 gekocht onder een valse naam. Dat werd vergemakkelijkt doordat hij gehuwd was met een Mexicaanse. De 2,5 miljoen frank die hij sinds medio 1997 van DGIS op zijn rekening gestort kreeg, was pure winst. Het begin van de fraude situeert zich pal in de periode waarin bij het ABOS over niets anders werd gesproken dan "een nieuwe start" en een definitieve breuk met het besmeurde verleden. De ambtenaar in kwestie is niet de minste. Voor zijn detachering naar het ABOS was hij bestuursdirecteur op het ministerie van Financiën. Zijn benoeming in La Paz was een mooie fin de carrière - zij het dan vast niet op de wijze die Moreels in zijn hoofd had. Binnen DGIS circuleren al twee weken geruchten over de bizarre afwikkeling van de zaak. "Dit is kenmerkend voor de mentaliteit die hier bij velen altijd is blijven verder woekeren", zegt een ambtenaar. "Deze zaak is per toeval aan het licht gekomen. Als je ziet met welke vanzelfsprekendheid die man zoiets fikst, zijn er meer vragen te stellen dan enkel over dat particuliere geval. Boutmans en Michel hebben de afgelopen maanden niet veel meer gedaan dan geruzied over wie bevoegd is voor wat. Intussen beleeft de administratie hier een soort back to the future." Tijdens zijn ontmoeting met Boutmans in La Paz zou de ambtenaar de feiten eerst formeel hebben ontkend en vervolgens bekend. Waarop hij... een terugbetalingsplan voorstelde. Begrijpende dat de herstructurering weldra zal leiden tot het terugroepen van de meeste sectiehoofden - de functie verdwijnt - en dat de betrokkene dicht tegen zijn pensioen aanzit, zou Boutmans daar in eerste instantie op zijn ingegaan. "Klopt niet", zegt zijn woordvoerder Dirk Depover. "De zaak is vrij recent. Er is een hele briefwisseling aan de gang tussen de staatssecretaris en de betrokkene. Dat neemt niet weg dat het hier gaat om een duidelijke aanwijzing voor valsheid in geschriften. Daarom heeft de staatssecretaris de zaak in handen gegeven van het Brusselse parket. Anderzijds huldigen we hier het principe dat iemand pas schuldig wordt geacht van zodra dat ook bewezen is." Het sectiehoofd zou overwegen ontslag te nemen. Op het kabinet-Boutmans heeft men inmiddels weet van de stoelenproblematiek bij de dienst Evaluatie en Controle. Dat daar de afgelopen maanden niemand kon worden benoemd is volgens Dirk Depover "een van de akkefietjes die het bevoegdheidsprobleem met het ministerie van Buitenlandse Zaken concretiseren". Maar nu is er dus dat zogeheten "affectatiebesluit" waardoor de administratie eindelijk weet waar ze aan toe is. "Vanaf nu", klinkt het op het kabinet-Boutmans, "zal het alleen maar beter gaan."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234