Dinsdag 18/01/2022

Reportage

Op zoek naar Rosa (15), het klimaatmeisje dat bij de overstromingen in de Ourthe verdronk: ‘Ik kon haar niet meer houden’

Een deelnemer aan de klimaat­betoging van 10 oktober in Brussel draagt een bord ter herdenking van Rosa mee. Beeld ZUMA Press
Een deelnemer aan de klimaat­betoging van 10 oktober in Brussel draagt een bord ter herdenking van Rosa mee.Beeld ZUMA Press

Haar naam staat tijdens elke klimaatmars op spandoeken. Rosa, een 15-jarige Brusselse klimaatactiviste, verdronk op 14 juli 2021 in de Ourthe. ‘Plots kwam er een tweede golfstroom, ik kon haar niet meer houden.’

Douglas De Coninck

De horeca was nog dicht toen de Facebook-pagina van de Belgische tak van United World Colleges (UWC) op 15 april van dit jaar eindelijk nog eens het uitroepteken mocht bezigen: ‘The Short Course is back!’

De pandemie had een zomer eerder het jaarlijkse zomerkamp verhinderd, en nu zou er opnieuw een plaatsvinden. Van 10 tot 23 juli op vakantiedomein Cirac in Marcourt, een Ardens dorpje langs de Ourthe, tien kilometer stroomafwaarts vanuit La Roche.

“Er namen veertig jongeren aan deel”, zegt Basiel Bogaerts, woordvoerder van UWC België. “Op die zomerkampen trachten we onze jongeren te motiveren om zich kandidaat te stellen voor buitenlandse uitwisselingen in de derde graad middelbaar.”

Bij UWC zijn die allerminst kort: ze duren twee jaar. Jongens en meisjes van rond die tijd meestal 16 jaar oud verlaten hun gezin om de laatste twee jaar middelbaar op een UWC-internaat in pakweg Costa Rica of Tanzania af te maken. De website vermeldt omtrent de Short Course in Malcourt: ‘Workshops, fysieke en mentale oefeningen, sociale experimenten, debatten, theater en spelletjes.’

Levenslust

Rosa is zichtbaar op een groepsfoto in de tuin van domein Cirac, omringd door elf andere deelnemers aan het UWC-zomerkamp. Sprankelende gezichten. Levenslust. De tieners dragen blauwe T-shirts. Rosa spreidt haar armen alsof ze wil gaan vliegen. Ze straalt.

Benjamin Van Bunderen Robberechts (15) uit Beersel is vierdejaars in het Maria-Boodschap­lyceum in Brussel. Ook hij was er, op het zomerkamp in Marcourt. “Wij hadden onmiddellijk een goede klik, Rosa en ik”, vertelt Benjamin drie maanden later aan het einde van een schooldag achter een cola in zaal De Markten. Hij is actief bij Youth for Climate. Hij neemt op 19 november deel aan een debat in het Vlaams Parlement over kinderrechten en zegt dat hij over twee jaar politieke wetenschappen wil studeren. Zijn droom, zegt hij, is diplomaat worden: “Zodat ik de waarden waarvoor ik sta, namens België kan helpen uitdragen.”

Als hij over Rosa praat, is dat bij momenten lastig, moet hij tranen bevechten.

Benjamin: “Ik was in die korte tijd erg met haar bevriend geraakt. Het was de vijfde dag daar, woensdagnamiddag, iets na vijven. Een flash flood. Heel zware regenval in heel korte tijd. Het was niet eens zo’n grote beek, eerder een klein bergriviertje dat wat verderop in de Ourthe uitmondt. Die beek raakte opeens helemaal overstroomd en trad uit haar oevers. Ik stond met enkele anderen op een grasveld, en dat water steeg onwaarschijnlijk snel. Rosa lag in het water, en ze gilde.”

Benjamin vlucht in zijn cola. Ontwijkt. Hij wil graag even pauzeren, als dat mag.

Een verantwoordelijke bij het Cirac in Marcourt wijst ons een paar dagen later het rood-witte lint aan rondom het stukje weggezakte oever waarop Rosa die fatale dag moet hebben gestaan. Het riviertje heet Rau des Quartes, het stroomt pal door het vakantiedomein. “Hier was het”, zegt ze. “Op deze plek is dat meisje weggegleden.”

Het bergriviertje meet nu, eind oktober, op z’n breedst anderhalve meter. Niet die dag. Ooggetuigen van het moment waarop Rosa weggleed zijn er niet.

Benjamin: ‘Ik ga niet veel naar school meer, door wat Rosa is over­komen... Het is nog steeds heel zwaar.’   Beeld Eric de Mildt
Benjamin: ‘Ik ga niet veel naar school meer, door wat Rosa is over­komen... Het is nog steeds heel zwaar.’Beeld Eric de Mildt

“Het was een dag voor de ramp in Pepinster”, zegt de mevrouw van het Cirac. “Wat hier gebeurde, is daardoor misschien wat minder belicht gebleven. Maar alles stond hier net zo goed onder water hoor. Ook hier in de Ourthe gleden caravans over het water. Misschien waren het er niet zoveel als in Pepinster, maar toch. Laten we het zo stellen: dit was de pre-catastrofe.”

De enorme berg schroot langs een berm van de N833 richting La Roche, iets voor het binnenrijden van het volgende dorp Jupille, is nog niet geruimd. IJskasten, ovens, dakplaten, beschimmelde matrassen. Opvallend veel campingmateriaal. Halve bomen met hele wortels.

Het heeft geen zin om waterrampen met elkaar te vergelijken.

Allebei meegesleurd

Benjamin en enkele andere UWC-jongeren renden naar het riviertje.

“Ik liep langs de oever naast haar tot ik niet verder kon vanwege de struiken”, vertelt hij. “Rosa werd meegesleurd, en ik sprong achter haar aan. Ik had haar ook vast, met mijn twee armen, als een knuffel. We werden samen meegesleurd, ik weet niet hoe ver. Ik probeerde me aan iets vast te klampen, maar dat lukte eerst niet, want de takken waren heel nat.

“Uiteindelijk kon ik iets vastgrijpen, ik weet niet wat – een stronk of zo, of de wortel van een boom. Met mijn ene hand hield ik die stronk vast, en met de andere Rosa. (veegt een traan weg) Toen kwam er opeens een tweede golfstroom aan. Ik kon haar niet meer houden. Rosa is meegesleurd. Ik kroop uit het water en liep als een gek langs het riviertje, maar zag haar niet meer.

“Ik ben toen zo geschrokken van de kracht van dat water. Daar hebt u geen idee van, wat voor kracht dat is. Ik weet niet hoelang ik Rosa heb kunnen vasthouden. Seconden? Minuten?”

Vanaf de locatie waar Rosa in de Rau des Quartes terechtkwam en de monding in de Ourthe ligt 150 meter. Eens in de Ourthe, weten experts, is er niet veel hoop meer. Dat besef is er die woensdag haast meteen. De Short Course waarnaar zo hard was uitgekeken, met themadagen over klimaat en diversiteit, wordt op woensdagavond al afgeblazen.

“Het was doodstil toen die groep vertrok”, zegt de mevrouw bij het Cirac. “Dat vond ik zo griezelig. De uitbundigheid eerst, toen het al zo lang geleden was dat we nog eens een groep jongelui op ons domein mochten ontvangen. En dan, die woensdagavond, die stilte. Die totale stilte.”

In Pepinster wezen mensen achteraf met een beschuldigende vinger naar de stuwdam van Eupen. In de streek van La Roche wordt veel over bevers gesproken. “Onderzoek heeft nadien uitgewezen dat er hogerop in dat bergriviertje meerdere natuurlijke dammen door bevers zijn gebouwd”, zegt Jacques Chaplier, de burgemeester van grensgemeente Hotton. “Achter die dammen ontstaan bevervijvers. Dat kunnen enorme massa’s water zijn. Als zo’n beverdam het onder de druk van het water begeeft, zal daardoor ook de volgende beverdam het begeven. Dat is, denken wij, de verklaring voor de meerdere vloedgolven na elkaar.”

Cédric Lerusse, MR-burgemeester in Rendeux, waartoe Marcourt behoort, relativeert: “De bevers hebben zeker een rol gespeeld, ik ga dat zeker niet ontkennen, want we hebben later gezien dat meerdere beverdammen daarboven het hebben begeven. Maar de bever is een deel van het verhaal. Dat riviertje leidt het water vanuit de bossen op een hoger geleden massief naar de Ourthe. We zijn die dag getroffen door extreem zware regenval, totaal ongewoon voor deze tijd van het jaar. Dit is klimaatverandering.”

Leiderschap tonen

United World Colleges werd in 1962 opgericht door de Joodse onderwijsexpert Kurt Hahn (1886-1974), die in 1933 voor het Hitler-regime naar Groot-Brittannië was gevlucht. De opvoedingsfilosofie van Hahn is gebaseerd op een sterk vertrouwen in adolescenten. Hahn geloofde dat zich bij elke mens rond de leeftijd van 15 jaar een aangeboren fatsoen en moreel besef manifesteert dat daarna door onze samenleving wordt aangetast naarmate jongeren ouder worden.

De beek Rau des Quartes stroomt door va­kan­tiedomein Cirac en mondt uit in de Ourthe. Een stuk weggezakte oever werd Rosa fataal.   Beeld © Eric de Mildt
De beek Rau des Quartes stroomt door va­kan­tiedomein Cirac en mondt uit in de Ourthe. Een stuk weggezakte oever werd Rosa fataal.Beeld © Eric de Mildt

‘Hij geloofde dat onderwijs deze corruptie zou kunnen voorkomen als studenten de kans krijgen om persoonlijk leiderschap te tonen en de resultaten van hun eigen handelen te zien’, klinkt het op Wikipedia. ‘Dit is een van de redenen voor de focus op outdoor-avontuur in zijn filosofie.’

UWC is vandaag een wereldwijd netwerk van achttien scholen – van Armenië, China en Canada tot Costa Rica. Het organiseert studentenuitwisselingen vanuit 155 landen, gespreid over vier continenten. Om in zo’n uitwisselingsprogramma te raken, moeten jongeren voorbij een vrij zware toelatingsproef om de laatste twee jaren middelbaar in een van de achttien UWC-scholen te kunnen voltooien. Van 1995 tot 1999 werd het UWC door Nelson Mandela mee voorgezeten. Het klinkt zo bijna als de achterliggende verklaring voor wat we vandaag voor het gemak klimaatjongeren ­noemen.

“Je kunt die lijn zeker trekken”, zegt UWC-woordvoerder Basiel Bogaerts, die zelf van 2006 tot 2008 zijn laatste twee jaar middelbaar op een UWC-internaat in New Mexico voltooide. “Op je vijftiende staat je moreel kompas op z’n scherpst”, zegt hij. “UWC tracht dat in de lijn van de filosofie van Kurt Hahn zo te houden. Door op die leeftijd al met andere culturen en gemeenschappen in dialoog te gaan. Bij mij, vijftien jaar geleden, ging het in onze lessen al over groene energie en duurzaamheid.

“Zeker, het klinkt extreem: op je zestiende voor twee jaar op internaat gaan in het verre buitenland. En ja, het heeft mijn eigen moeder destijds een paar slapeloze nachten gekost. Uiteindelijk heeft ze zich verzoend met het feit dat dit mijn grote droom was.”

Bogaerts is vandaag diplomaat bij de Belgische permanente vertegenwoordiging bij de Verenigde Naties in New York. Volgens Benjamin Van Bunderen Robberechts zag ook Rosa een UWC-uitwisseling als de meest efficiënte stap naar haar persoonlijke ambitie om van de wereld een betere plek te maken.

Geen hoop meer

Benjamin: “Ze was een activiste. Ze ging naar manifestaties en was heel erg bezig met het klimaat, maar ook met andere thema’s, zoals racisme en gendergelijkheid. Haar ouders stemden ermee in dat wij Rosa met Youth for Climate symbolisch met ons meedragen, maar ze hebben het er natuurlijk nog altijd ontzettend lastig mee. Ze willen haar familienaam liever niet in de krant. Ik hoop dat u hun wens wil respecteren.” Ook haar foto publiceren we om die reden niet.

Op zaterdagavond 17 juli meldt lalibre.be de vondst van het lichaam van het meisje aan de rand van een graasweide in het gehucht Hampteau, deel van de gemeente Hotton. Het is acht kilometer ver meegesleurd door de Ourthe. Rond die tijd, drie dagen later, is de Ourthe zich in haar eigen bedding aan het terugtrekken.

“Het is het meest trieste wat ik ooit heb gezien”, zegt Patrick Defeche, de eigenaar van de weide die zijn 35 koeien die woensdag net nog in veiligheid wist te brengen. “Ik ging op zaterdag de afsluitingen bekijken. Het was twee uur in de namiddag. Het meisje lag tegen een prikkeldraad aan. Ik zag geen verwondingen.”

“Er was hier in de regio dagenlang naar het vermiste meisje gezocht”, zegt burgemeester Chaplier. “Een beetje tegen beter weten in, natuurlijk. Je denkt: zolang het lichaam niet is gevonden, is er hoop. Die was er nu niet meer.”

Patrick Defeche heeft op de vindplaats twee kleine boompjes geplant. Hij heeft de maten genomen voor een metalen balk die hij er tussenin wil planten. “Daar moet dan een gedenkplaatje op”, zegt hij. “De mensen mogen niet vergeten wat hier die dag gebeurd is.”

Buurtbewoonster Marina Dekker: 'Een meisje van 15 jaar. Kunt gij dat vatten?' Beeld © Eric de Mildt
Buurtbewoonster Marina Dekker: 'Een meisje van 15 jaar. Kunt gij dat vatten?'Beeld © Eric de Mildt

Marina Dekker (60) woont vlak bij de plek. Ze ging er elke dag wandelen met haar twee honden, waarvan er een op dezelfde dag als Rosa in de Ourthe verdronk. “Mijn man en ik wonen hier pas twee jaar, wij zijn van Hoeilaart”, zegt Dekker, terwijl ze in het gras de vindplaats naast de prikkeldraad aanwijst. “Een meisje van 15 jaar. Gewoon zo, tegen de prikkeldraad. Kunt gij dat vatten? Die was, volgens wat we hoorden, gewoon op zomerkamp.”

Dekker wandelt verder het grasland in. Doelloos, zo lijkt het, want haar ene resterende hond is thuis achtergebleven. “We willen hier nu zo rap mogelijk weer weg”, vertelt ze. “Wij dachten de streek te kennen, want we brachten hier vroeger altijd met onze zoon onze vakanties door, op een camping in Hotton. We dachten: we maken van ons pensioen één grote vakantie. Was me dat een misrekening. De mensen hier vinden ons raar, omdat wij van Hoeilaart naar hier zijn verhuisd in plaats van omgekeerd. De Ourthe treedt de laatste jaren regelmatig uit haar oevers. Niet zo fel als deze zomer, maar toch.

“Het is alsof we van de ene dag op de andere in een nieuwe wereld zijn terechtgekomen. Mijn hond eet niet meer. Hij treurt de hele dag om Nikki, zijn speelkameraadje van bij z’n geboorte. Als ik hem uitlaat, doet hij niks anders dan Nikki zoeken, maar Nikki is verdronken. Hoe leg je dat uit aan een hond? Dit was het probleem: Nikki was een Cavalier King Charles-spaniël. Hij was 8, hij kon heel goed zwemmen en was daardoor niet bang van water. Dat water had die dag zo’n kracht, daar viel niet tegen in te zwemmen. Het water nam alles mee. Alles.”

Tijdens de laatste grote klimaatmars in Brussel vermeldden meerdere spandoeken de naam van Rosa. Op een door vier jongelui, allemaal vrienden van Rosa, gedragen stuk karton stond: ‘Will I be next?’

Vrienden herdenken Rosa tijdens de klimaatmars in Brussel op 10 oktober. Beeld Eric de Mildt
Vrienden herdenken Rosa tijdens de klimaatmars in Brussel op 10 oktober.Beeld Eric de Mildt

Hoelang Benjamin ook al actief in de klimaatbeweging is, helemaal vatten kan hij het nog steeds niet. Dat Rosa, het meisje waar hij plots zo’n band mee ontwikkelde, de eerste werd van de officieel 41 doden na de aan klimaatverandering toegeschreven overstromingen van juli 2021.

Benjamin: “Toen wij met Youth for Climate begonnen te betogen, deden we dat omdat er al langer mensen aan de gevolgen van de klimaatcrisis sterven, en wetenschappers ons zeiden dat dit op een dag ook in België zou gebeuren. Nu was het die dag, en was het meteen ook iemand van ons. Het was Rosa. We waren op de mars allemaal in het rood gekleed. Dat was een manier om ook Rosa aanwezig te doen zijn. Het woord rood zit een beetje in Rosa. En ook: ze had rode haren. Was haar dit niet overkomen, zou Rosa zeker op de klimaatmars zijn geweest.

“Mensen van mijn leeftijd hebben geen stemrecht, terwijl het hier wel om onze toekomst gaat. Wat kunnen we anders doen dan op straat komen en onze mening laten horen? Iedereen van mijn leeftijd is hiermee bezig. Het belangt ons allemaal aan. Het zullen onze kinderen zijn die moeten leven op de planeet zoals ze door de vorige generatie is achtergelaten.

“Er moet gewoon iets gebeuren. Nu, niet morgen. Geen subsidies meer aan luchtvaartmaatschappijen voor hun kerosine, inzetten op zonne- en windenergie… De kosten die de opwarming met zich meebrengt, liggen veel hoger dan nu het goede doen.”

Verzetsmiddel

Benjamin spijbelt mee, op vrijdagvoormiddag. Af en toe. “Op mijn school gaat men heel open om met spijbelen voor het klimaat. We zijn ongewettigd afwezig, maar we halen de leerstof wel in. En als er een toets is, ja, dan gaat die voor natuurlijk. En voor mij persoonlijk… (stil) ik ga niet zo veel naar school meer, door wat Rosa is overkomen. Het maakt voor mij dus niet zoveel uit. Ik ga naar twee psychologen. En ik zal er ooit wel doorkomen, dat weet ik wel, maar nu is het nog steeds heel zwaar.

“Ik ben twee jaar geleden naar een lezing van de Zuid-Afrikaanse mensenrechtenactivist Kumi Naidoo geweest. Hij is mijn grootste voorbeeld. Hij gelooft echt in ons, jongeren. Hij legde uit hoe burgerlijke ongehoorzaamheid het enige verzetsmiddel is dat in de praktijk werkt. Dat is de filosofie achter spijbelen voor het klimaat. Ben Weyts (minister van Onderwijs, N-VA, red.) mag er dan tegen zijn, maar als ik van sommige leeftijdsgenoten hoor dat ze meer dan twaalf uur per week bij gebrek aan leerkrachten in de studie zitten, lijkt mij dat iets veel ergers dan die ene vrijdagochtend. Ik denk dan weleens dat Weyts zich misschien beter daarmee zou kunnen bezighouden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234