Zondag 29/05/2022

Vijf vragenReferendum Nieuw-Caledonië

Opluchting in Parijs: strategisch gelegen Nieuw-Caledonië blijft Frans

Een demonstratie voor zelfsbeschikking in Noumea, in Nieuw-Caledonië. Beeld AFP
Een demonstratie voor zelfsbeschikking in Noumea, in Nieuw-Caledonië.Beeld AFP

Nieuw-Caledonië stemde in een omstreden referendum tegen afscheiding van Frankrijk. De onafhankelijkheidsbeweging verwierp de uitkomst, omdat twee derde van de inwoners niet had meegestemd. Maar het referendum telt, en Parijs is opgelucht.

Ben van Raaij

1. Wat stond er in Nieuw-Caledonië op het spel?

Het referendum van zondag ging over de vraag of Nieuw-Caledonië, een overzees gebied van Frankrijk in de Stille Oceaan, zelfstandig moest worden. Maar een groot deel van de 270.000 inwoners van de voormalige strafkolonie deed niet mee. Bijna twee derde van de kiezers onthield zich of stemde blanco. Van de wel opgekomen kiezers stemde 96,5 procent tegen. Pnafhankelijkheidspartijen wezen de uitkomst dan ook af.

De stembusgang was de derde en laatste horde in een moeizaam dekolonisatieproces. Dat begon in 1988, nadat geweld tussen separatisten uit de inheemse bevolking, de Kanaken, en Fransgezinden meer dan tachtig levens had geëist. Het Noumea-akkoord van 1998 bepaalde dat Nieuw-Caledonië meer autonomie kreeg (behalve inzake buitenlandse politiek, defensie en monetair beleid) en dat er drie referenda zouden komen over volledige onafhankelijkheid. Bij de eerste twee rondes in 2018 en 2020 kreeg de nee-stem 57 en 53 procent.

2. Waarom was dit laatste referendum dan zo omstreden?

De pro-onafhankelijkheidspartijen ijverden afgelopen maanden voor uitstel van het referendum vanwege de coronapandemie, die het eiland in september trof nadat het anderhalf jaar lang virusvrij was gebleven. De beperkingen maakten effectief campagnevoeren volgens hen onmogelijk. Bovendien wilde men voor de coronadoden een in de Kanaakse cultuur gebruikelijke rouwperiode van een jaar in acht nemen.

De pro-Franse partijen eisten dat het referendum doorging, omdat de voortdurende politieke onzekerheid de lokale economie zou schaden (Nieuw-Caledonië is onder meer de vijfde nikkelproducent ter wereld). Toen Parijs aan die wens gehoor gaf bekritiseerden de separatisten dat als een neokoloniaal dictaat (daarin bijgevallen door Pacifische buurlanden als Vanuatu en Fiji) en begonnen ze een succesvolle kiezersboycot.

3. Heeft de uitslag ook internationaal gevolgen?

Het belang van de uitslag in het kleine Nieuw-Caledonië resoneert vooral in de opluchting van de Franse president Emmanuel Macron. Hij sprak zondag van trots dat Nieuw-Caledonië “vrijelijk” had besloten Frans te blijven. Macron kan in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van april wel wat politiek succes gebruiken, gezien de opmars van extreemrechts. Hij ziet de uitkomst als een bevestiging van de Franse rol in de Indische en Stille Oceaan, waar Frankrijk er behalve Nieuw-Caledonië nog een stel postkoloniale buitenposten op nahoudt.

De uitslag is een opsteker na de klap die Frankrijk in september opliep toen Australië een miljardenorder voor Franse onderzeeboten afzegde vanwege een tot dan toe geheim pact met Groot-Brittannië en de Verenigde Staten tegen de groeiende macht van China in de Indo-Pacific. Het strategische Nieuw-Caledonië, waar Frankrijk een militaire basis heeft, is Macrons grote troef voor het bestendigen van de Franse invloed in de regio.

Een stembureau in Nieuw-Caledonië. Beeld AFP
Een stembureau in Nieuw-Caledonië.Beeld AFP

4. Wat vinden de Nieuw-Caledoniërs er zelf van?

De reacties op de uitkomst van het referendum bleken net zo verdeeld als de meningen over de onafhankelijkheid zelf. De Franse loyalisten, onder wie veel afstammelingen van Franse kolonisten, waren begrijpelijkerwijs opgetogen. “Vanavond zijn wij Frans, en Frans blijven we. Dit is nu geen punt van onderhandeling meer”, zei Sonia Backes, president van de Zuidelijke Provincie.

De separatisten waren gelaten of boos. Een coalitie van onafhankelijkheidspartijen gaf een gezamenlijke verklaring uit waarin de legitimiteit en geldigheid van de “gestolen” uitslag werd betwist. “Het pad van de dialoog is gedwarsboomd door de koppigheid van een Franse regering die niet is staat was zijn geostrategische belangen in de Pacific te verzoenen met zijn dure plicht om ons land te dekoloniseren”, aldus de verklaring.

5. Wat gaat er nu gebeuren?

Analisten hadden vooraf al gewaarschuwd dat de slechtst mogelijke uitkomst een nee-stem tegen onafhankelijkheid zou zijn, die dan door de separatisten zou worden betwist. Precies dat is nu gebeurd. Macron kondigde niettemin direct nieuwe onderhandelingen aan over de toekomstige status van Nieuw-Caledonië, waarvoor nu achttien maanden tijd is. Op de agenda staan onder meer de coronacrisis, economie, vrouwenrechten en klimaatverandering.

De separatisten geven de strijd niet op. “Het recht op zelfbeschikking van het Kanakenvolk is zondag niet ten einde gekomen”, zei Jean-Philippe Tjibaou, zoon van een vermoorde separatistenleider tegen de zender France-Info. “Wij zetten het werk van onze vaderen voort, en onze kinderen zullen het voortzetten na ons.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234