Maandag 03/10/2022

Opperdissident naast Vaclav Havel in Tsjechoslowakije overleden

Een van de bekendste dissidenten in het voormalige Oostblok is overleden. De Tsjech Jiri Dienstbier was naast Vaclav Havel, de wereldberoemde leider van de Fluwelen Revolutie in Tsjechoslowakije (1989), een van de dissidente leiders in Praag die het communisme ten val brachten.

Dienstbier, die 73 is geworden, was de eerste democratische minister van Buitenlandse Zaken in het nieuwe land. Hij werd naast Havel een van de symbolen van deze Fluwelen Revolutie en als hoogste diplomaat droeg hij haar boodschap uit in vele hoeken van de wereld. Als minister was hij een van de eersten om toenadering te zoeken tot de EU, waarvan zijn land inmiddels al lang lid is.

Dienstbier was de zoon van een geneesheer in Kladno, een vervuilde industriestad ten westen van Praag, en mocht als betrouwbare partijman naar de VS, West-Europa en Azië reizen. De ommekeer kwam in de late jaren 1960, toen Tsjechoslowakije een sterke stroming kende die een hervorming van het communistische systeem wilde, die bekend werd onder de naam “socialisme met een menselijk gelaat” en die haar hoogtepunt bereikte in de Praagse Lente van 1968.

De beweging onder Alexander Dubcek werd door de tanks van het Rode Leger van de Sovjetunie de kop ingedrukt, waardoor op haar beurt de dissidentenbeweging rond Havel en Dienstbier ontstond. Dienstbier vloog, zoals duizenden anderen, uit de communistische partij. Hij werd woordvoerder van de clandestiene dissidentengroep Charta ’77, wat prompt beantwoord werd met een beroepsverbod. Dienstbier vloog voor drie jaar de gevangenis en toen hij vrij kwam lag er voor de voormalige leraar en journalist alleen nog een job als stoker van verwarmingsketels in het verschiet.

Zelfs daar werd hij nog dag en nacht in de gaten gehouden door de STB, de communistische geheime dienst. Het belette hem niet om ondergronds zijn activiteiten inzake mensenrechten en politieke hervormingen verder te zetten en nog verschillende keren in aanvaring te komen met de autoriteiten.

De minzame en eeuwig goed gehumeurde Jiri Dienstbier werd in 1989 snel een van dé boegbeelden van de Fluwelen Revolutie, die er plezier in vond om samen met collega’s uit de buurlanden Polen en Hongarije de prikkeldraad van het IJzeren Gordijn te gaan doorknippen. Na zijn ministerschap werd hij hoge gezant voor mensenrechten, later senator en nadien onafhankelijk auteur.

In een reactie op de plotse dood van Dienstbier zei Vaclav Havel: “We hebben zoveel samen gedaan. Jiri speelde een belangrijke rol in de moderne Tsjechische journalistiek en de oppositionele bewegingen. Hij was een strijdmakker van het eerste uur.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234