Vrijdag 12/08/2022

Oproer neemt uitbreiding en lijkt vooral gericht tegen eeuwige vijand: de politie

Griekse opstand tegen 'de nieuwe dictatuur'

Griekenland is al enkele dagen in de ban van een golf van geweld die bij momenten extreme vormen aanneemt. 'Autonomen' en 'anarchisten' trekken brandstichtend door de hoofdstad Athene en andere grote steden, en de politie schiet met scherp. Wat is er in 's hemelsn aam aan de hand in deze kleine en arme EU-lidstaat? Altijd probeert Griekenland zijn problemen binnenskamers te houden. Tot dat plots niet meer lukte. Door Frank Schlömer

Al dagenlang worden in diverse steden in Griekenland auto's en winkels in brand gestoken, vliegen er molotovcocktails door de straten, smijt de politie met stenen naar betogers omdat het traansgas op is - en de bevoorrading vierkant draait - en doet de burgerbevolking steeds radicalere uitspraken. De regering zit met de handen in het haar. Premier Kostas Karamanlis van de conservatieve regering wil streng optreden tegen iedereen, ook zijn eigen politie, maar zit inmiddels al met een nieuwe uitdaging: morgen heeft er een nationale algemene staking tegen hem plaats en de honderdduizenden betogers zullen lang niet alleen anarchisten en autonomen zijn.

De beweging is inmiddels al lang buiten de perken van Athene, 'de startplaats van alle Griekse opstanden', getreden en houdt ook Thessaloniki (de tweede grootste stad van het land), Patras (internationale havenstad), Ioannina, Komotini, Alexandroupolis, Agrinio en zelfs Chania op het verafgelegen Kreta in haar greep. Zelfs op de 'toeristeneilanden' Korfoe en Lesbos kwam het tot botsingen tussen betogers en politie.

De brede nationale protestacties tegen het regeringsbeleid van Karamanlis en zijn Nea Demokratiapartij zullen morgen het hele land bereiken en de regering-Karamanlis, die toch al van de ene politieke crisis naar de andere struikelt, naar de rand van de afgrond duwen. In elk geval komen de grote Griekse steden door deze zwaarste uitbarsting van geweld in meer dan twintig jaar steeds dichter bij de situatie van feitelijke noodtoestand.

Aanleiding van de massale volksopstand is de dood, vorige zaterdag, van de tiener Andreas Grigoropoulos (15), die door de politie is doodgeschoten. Volgens eigen zeggen ging het om wettige zelfverdediging van agenten die zich bedreigd voelen, maar daar zijn inmiddels grote twijfels over ontstaan. Twee agenten zijn aangehouden en de ene wordt van 'opzettelijke doodslag' beticht, terwijl de andere 'medeplichtigheid' voor de voeten krijgt geworpen. Amateurbeelden en ooggetuigenverslagen lijiken alvast de stelling van 'koelbloedige moord' kracht bij te zetten.

Killerpolitie

De Grieken zijn wel wat gewend van hun ordehandhavers. Termen als 'moordenaars in uniform' en 'killerpolitie' waren de jongste decennia nooit van de lucht als de 'machoflikken' nog eens hadden huisgehouden in de straten van Griekse steden. Daar staat tegenover dat ook Griekse betogers van geen kleintje vervaard zijn en dat de gewone burger, die niet de straat op trekt, dat 'gewelddadige' aspect eveneens grondig beu is. Maar bij elk conflict in Griekse straten komt de publieke opinie steevast met beschuldigingen aan het adres van de ordetroepen, beschuldigingen van overdadig gebruik van geweld en politieprovocaties. De Grieken verwijten hun eigen politie al jarenlang onkunde.

Ook deze keer wordt de officiële versie van de politieautoriteiten in twijfel getrokken. Een politiecombi zou zaterdagavond door een groep jongeren (20 tot 30) in de uitgaanswijk Exarchia omsingeld en bedreigd zijn. Er vlogen glazen en flessen door de lucht en om te vermijden dat twee (?) agenten uit de wagen werden gesleurd, loste een van hen drie (?) waarschuwingsschoten in de lucht. Eén verdwaalde kogel kwam echter in de borst van de 15-jarige Andreas terecht. Een ongeluk met de dood tot gevolg, dus.

In de wijk, waar ook veel studenten, kunstenaars en bekende intellectuelen wonen, is de politie niet echt geliefd vanwege haar, zeg maar, kordate optreden als er in de wijk weer eens iets gebeurt.

Omstaanders hebben verklaard dat de twee inzittenden van de politiecombi verwijten naar hun hoofd geslingerd kregen, maar eerst gewoon verder reden. De twee agenten keerden dan te voet terug, vermoedelijk om een paar man op te pakken.

'Standrechtelijke executie'

Na nog wat scheldpartijen, aldus de ooggetuigen, vielen dan plots de schoten. Het was een "koelbloedige moord" een "standrechtelijke executie", zo hebben getuigen aan rechercheurs verklaard. Uit het onderzoek is bovendien gebleken dat de omgekomen tiener niets te maken had met een milieu "aan de rand van de maatschappij" of met gewelddadige drukkingstroepen zoals 'autonomen'. Andreas Grigoropoulos was 'van goeden huize', zoals dat in het verslag heet. Zij ouders hebben een juwelierszaak in een van de duurste winkelstraten van Athene. Dat sluit natuurlijk niet per definitie uit dat het rijkeluiszoontje zich aangetrokken zou voelen tot anarchistische groepjes, maar toch.

Veel van die winkelstraten in de hoofdstad en andere steden zagen er zaterdagavond trouwens uit als een zwartgeblakerd slagveld. "Alsof er bomexplosies waren geweest", stond in een persbericht. De uitgerukte brandweer probeerde lange tijd louter te beletten dat de vlammenzee uitbreiding nam naar andere wijken, waardoor de ramp helemaal niet te overzien zou zijn geweest.

Kop van jut was deze keer vooral minister van Binnenlandse Zaken, Prokopis Pavlopoulos, die na de enorme incidenten zijn ontslag aan de premier heeft aangeboden. Karamanlis heeft dat ontslag geweigerd, evenals dat van staatssecretaris voor Binnenlandse Veiligheid Panayotis Hinofotis. Hij heeft aangekondigd dat geen enkel mededogen zal gelden voor de schuldige(n) van de moord op de tiener. De twee agenten zijn zondag al meteen aangehouden, de politiecommissaris van de wijk Exarchia is geschorst en er wordt spoed gezet achter het onderzoek naar het politieoptreden.

Een wijk met geschiedenis

Evenals bij protestbewegingen in het verleden, is de wijk Exarchia ook nu het middelpunt van de acties geweest. Het is de 'meest gepolitiseerde' wijk, gelegen in het noorden van de Griekse hoofdstad. Ze is de thuishaven van studenten aan de diverse universiteiten en hogescholen in de buurt én van grote delen van de alternatieve scène. Een beetje kunstenaar en bohémien woont daar in de buurt. Politie en establishment worden er zeker niet op handen gedragen.

In 1973 was Exarchia de bakermat van de opstand tegen de militaire dictatuur van de kolonels rond Giorgis Papadopoulos (1967-1974). Die liet de massabetogingen van de studenten toen bloedig neerslaan, wat voor meer dan twintig doden zorgde. Toch was dit het begin van het einde van de door de NAVO en de CIA in het zadel geholpen militaire junta. Hoewel Exarchia sindsdien nog vele keren het toneel van gewelddadige manifestaties ies geweest, was er sinds bijna 45 jaar niemand meer doodgeschoten in de bekende wijk.

Andere vijand

Griekse analisten maken in hun eerste conclusies een opvallend verschil tussen het 'Exarchia van toen' en de huidige rellen. De studenten van 1973-1974 vormden groepen met een anti-fascistische ideologie die de macht van de militairen wilden breken en die in vele gevallen achter de tralies van de junta waren beland. Ze werden gesteund door kunstenaars en intellectuelen en vooral ook door politici en prominenten (Mikis Theodorakis, Melina Mercouri, Andreas Papandreou) die in de Griekse diaspora leefden, verspreid over de hele wereld.

Dezelfde Griekse waarnemers stellen in hun analyses dat het ook nu om "ontevreden jongeren" gaat die de acties dragen, maar dat ze "een andere vijand" hebben dan hun voorgangers onder en na de kolonels. De dictatuur is afgelopen, de democratie hersteld en het land is al lang lid van de Europese Unie. De situatie is kortom helemaal anders. De betogers van vandaag zijn niet meer in de eerste plaats ideologisch gekant tegen een Grieks politiek dwangbeleid, maar hebben het gemunt op "een andere vorm van dictatuur", die gestalte krijgt in de vaak zo hardhandig opererende Griekse politie.

De analisten hebben het over een aantal anti-autoritaire en antiglobalistische linkse groepen, die selectief te werk gaan in hun vernielingsdrang en wijzen naar het terrein, waar duidelijk wordt "tegen wie het hier gaat". In de eerste plaats tegen de "moordende politie", een uitdrukking die zelfs in conservatieve mediamilieus viel. Maar in de uitgebrande straten moesten vooral dealers van buitenlandse auto's er aan geloven, en grootwarenhuizen van internationale ketens, bankfilialen en bekende buitenlandse winkels als Benetton en H&M. Kleine eetstalletjes, de kruidenier op de hoek en nachtwinkels werden gerust gelaten, wat voor de analisten een 'duidelijke indicatie' is. "Een politiek gefundeerd idee is achter de verwoestingsdrift van de vermomde stenengooiers niet te bekennen, behalve dan blinde haat tegen het kapitalisme, de banken, de globalisering en de grote internationale concerns", schreef een van hen gisteren.

De brutaliteit van de politie is een bijkomend element. Uit het eerste onderzoek is al gebleken dat die in Athene zo kwistig met traangas om zich heen schoot, dat ze al snel door de meegebrachte voorraad heen zat. Agenten vonden er niet beter op dan met stenen naar de demonstranten te gooien. De politieleiding overweegt sancties, maar is nu in de eerste plaats geïnteresseerd in de terugkeer van de kalmte. Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft de ordetroepen gisteren het bevel gegeven zich 'defensief' op te stellen en elk 'direct contact' te vermijden.

De achterliggende redenering is duidelijk: nog een dode kan de situatie totaal uit de hand doen lopen. In dat geval zou de regering-Karamanlis gewoon worden weggevaagd. Dat moment lijkt echter dichtbij. De conservatieven van Karamanlis worden geplaagd door een opeenvolging van politieke schandalen en ze beschikken in het parlement nog maar over een flinterdunne meerderheid van 151 van de 300 zetels. En er staat Kostas Karamanlis nog iets te wachten. Voor morgen heeft de oppositie een nationale staking afgekondigd en opgeroepen tot massabetogingen. Het lijdt geen twijfel dat de 'autonomen' zich vooral met overgave op die betogingen zullen storten.

Bij elk conflict in Griekse straten komt de publieke opinie steevast met beschuldigingen van buitensporig gebruik van geweld aan het adres van de ordetroepen. De Grieken verwijten hun politie al jarenlang onkunde

Het oproer lijkt vooral tegen de globalisatie gericht, tegen buitenlandse automerken, filialen van bekende buitenlandse winkelketens als Benetton en H&M.

Kleine eetstalletjes en de kruidenier

op de hoek werden met rust gelaten

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234