Zaterdag 20/08/2022

'Oranje is manisch-depressief'

'Hersenloos', 'onnozel', 'onprofessioneel', kortom: 'het totale niets'. Zo sprak de Nederlandse pers over de nederlaag van het nationale voetbalelftal, afgelopen donderdag. Oranjegevoel? Waar?

Nederland - IJsland: 0-1. Het is het verdict van een voetbalavond die de populaire Nederlandse krant Algemeen Dagblad als 'surrealistisch' omschreef. En warempel, een surrealistische avond was het. Neem alleen al het toch wel zeer opmerkelijke feit dat voetbalnatie Nederland, een land met alles samen 1,2 miljoen voetballers, voor de tweede keer op rij werd weggezet door IJsland, een eiland met 330.000 inwoners en bijna een half miljoen schapen.

Al even verbazend is de vaststelling dat Oranje, een team dat tot voor kort nog geroemd en gevreesd werd omwille van de branie en het zelfvertrouwen, plots stond te acteren als een verzameling bange wezels.

Een vreemde, surrealistische avond dus, met mogelijk ook zeer zware gevolgen. Zo is het plots zeer plausibel dat het elftal dat vorig jaar nog ei zo na de finale van het WK in Brazilië speelde, het EK in Frankrijk volgend jaar moet missen. Van de grote euforie van toen blijft hoe dan ook weinig over. De godenkinderen van toen worden vandaag wegzet als een hoopje schlemielen.

Laagconjunctuur

Hoe dit alles zo snel kon omslaan? Volgens Wessel Penning, chef sport van Algemeen Dagblad, begint veel, zoniet alles bij een gebrek aan toptalent. "Het onverhoopt goede resultaat op het WK kon nog even verhullen dat Oranje eigenlijk maar een middelmatig elftal is. Nederland had ook het geluk dat het kon rekenen op een fitte Arjen Robben, misschien wel de beste speler van het toernooi."

Oranje, zegt Penning, beleeft vandaag een periode van laagconjunctuur, een periode die volgt op een bijzonder lange periode van hoogconjunctuur. "Eind jaren tachtig hadden we Gullit en Van Basten, dan kwamen Bergkamp, De Boer, later ook Sneijder en Robben. Dat toptalent is er niet meer in de nieuwe generatie. De hoogconjunctuur is voorbij."

Dat Oranje vandaag met een zo on-Hollands ei in de broek speelt, is volgens Penning een logisch gevolg van het voorgaande. "Die Hollandse branie is deels karikatuur en mythe, en deels gevolg van talent. Wie veel talent heeft, kan zich veel branie veroorloven."

Carnaval

En het Oranje-gevoel? Het enthousiasme, de liefde en de gekte waar wij Belgen ooit zo verbaasd en ook wel wat meewarig naar stonden te kijken? Vandaag blijkt het al even relatief als die Hollandse branie. "Over Oranje wordt vandaag vooral in cynische termen gesproken", zegt Penning. "Ongetwijfeld is dat ook een manier om de teleurstelling te verbergen. Maar toch, ik zou de Nederlandse liefde voor het nationale elftal zeker niet overschatten. Het Oranje-gevoel heeft meer te maken met carnaval dan met voetbal. Als het puur over voetbal gaat, geldt de wet van Henny Vrienten: als je wint, heb je vrienden. En die vrienden zijn weer weg als je verliest."

Een waar woord, dat ongetwijfeld niet alleen in Nederland geldt. Denk aan onze eigen Rode Duivels, en hoe omgekeerd het vroegere cynisme heeft plaatsgemaakt voor enthousiasme. Sentimenten keren soms snel, al gaat het bij onze noorderburen wel erg hard. Werd het team vorig zomer nog op een krankzinnige gondelvaart door Amsterdam getrakteerd, dan worden ze vandaag weggezet als "hersenloos, onnozel, onprofessioneel."

Om het met de woorden van de Volkskrant-columnist Bert Wagendorp te zeggen: "Na het WK was het collectieve euforie, vandaag collectief cynisme. Terwijl de ploeg die onderuitging tegen IJsland heus niet zoveel slechter is dan de ploeg die met veel geluk bijna de finale van het WK mocht spelen. Het is himmelhoch jauchzend, zum Tode betrübt. Alsof dit land manisch-depressief is geworden."

Nederland als een land van extreme, snel wisselende sentimenten. Het is bijzonder verleidelijk om hier een parallel te zien met het algemene, politieke klimaat. "De stabiliteit is vandaag compleet weg", zegt Wagendorp. "Dat zie je inderdaad ook in de politiek. Partijen die bij verkiezingen de meerderheid halen, kunnen bij een peiling veertien dagen later plots worden gehalveerd. Iets gelijkaardigs is me nu ook opgevallen bij die vluchtelingencrisis. Een paar weken geleden nog was de algemene teneur dat het land vol zat, vandaag lijkt het wel of elke Nederlander zijn zolderkamer ter beschikking wil stellen."

Is Nederland zijn befaamde nuchterheid dan verloren? "Je hoort het vandaag wel vaker", besluit Wessel Penning. "'Nederland is een land op drift.' Ik weet niet of dat klopt. En als het klopt, is het misschien ook niet zo'n nieuw gegeven. Want heeft dit land niet altijd al gelaveerd tussen collectief carnaval en grote nuchterheid?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234