Zaterdag 01/10/2022

Over Dutroux en de grenzen van een politiestaat

CBO ontkracht mythe van de supercomputer

BRUSSEL.

EIGEN BERICHTGEVING

De commissie-Verwilghen buigt zich deze week over de 'harde schijf' van de veronderstelde supercomputer van het Centraal Bureau voor Opsporingen (CBO). Van censuur of manipulatie blijkt geen sprake, wel van veel onbegrip over de werking van het CBO. De verwijten en vragen die het CBO sindsdien voor de voeten geworpen kreeg, raken een pijnpunt van de democratische rechtstaat: welke prijs kan of wil dit land betalen voor de middenweg tussen de staat van ordeloosheid en die van Big Brother.

"Op zeker ogenblik zou een rechtsstaat een lijn moeten kunnen trekken. Zeggen: vanaf hier is de vrijheid van de mensen belangrijker dan het pakken van een of andere boef," zei Jos Vander Velpen gisteren in deze krant naar aanleiding van het verschijnen van zijn boek over de rijkswacht, De blauwe ridders, van rijkswacht tot eenheidspolitie. Het CBO van de rijkswacht zit met een kater. De boef, Dutroux, werd niet tijdig geklist. Pas toen Neufchâteau hem op 15 augustus 1996 geboeid uit zijn huis in Marcinelle haalde, rolden uit de diverse databestanden van het CBO stapels dossiers over de man in kwestie.

'De vraag is in welke mate het CBO en de cel Verdwijningen vanaf begin september (1995) haar taken naar behoren is nagekomen', vraagt de commissie-Verwilghen zich in haar eerste rapport af. Die vraag wordt gevolgd door een waslijst van structurele tekortkomingen: het CBO schoot tekort in het doorspelen van informatie, hield '(soms opzettelijk) bepaalde informatie achter om die 'binnen de rijkswacht' te verwerken', verspreidde de ingewonnen gegevens niet efficiënt over het hele land, was niet in staat om dossiers 'aan elkaar te linken' en gedroeg zich passief. In oktober vorig jaar leidde het verhaal van de poging tot diefstal van een Citroën BX op 10 juni 1995 en van een resem verkeersovertredingen van Marc Dutroux - toen speurders zochten naar een aanleiding om deze te klissen - tot nachtelijke paniek in de commissie. En tot een hernieuwd spervuur van vragen over het CBO.

Pas op 29 januari jl. kregen kolonel Berckmoes en majoor Decraene de kans om de werking van hun dienst te komen uitleggen, om de commissieleden - "de weinigen die er toen nog interesse voor hadden", klinkt het bitter - het verschil uit te leggen tussen een eenvormig formulier 2 en 3, over wat wel en niet in 'de computer' wordt opgeslagen en hoe die informatie kan/mag worden aangewend. "Wat men ons twee jaar geleden nog verweet, vraagt men ons nu om te doen," luidt het in CBO-kringen. "Nu zouden we plots àlles moeten ficheren."

Het CBO, het moet gezegd, is minder machtig dan sommigen willen doen geloven of zouden wensen. Het is wat het is. Een wettelijke kader voor een concept inzake informatiebeheer ontbreekt, er zijn alleen de gesprokkelde richtlijnen van de wet op het politieambt, de rijkswacht, de wet op de privacy en een aantal omzendbrieven van de regering. Bij de demilitarisering van de rijkswacht is de drempel voor de informatieverwerking hoog gesteld. Wie vandaag, uitgaande van de affaire Dutroux, gerichte vragen stelt over het CBO eist impliciet zaken die enkele jaren geleden door elke rechtgeaarde democraat ontoelaatbaar werden geacht. Het protest in het begin van de jaren tachtig tegen 'de computer' van de rijkswacht - tegen Big Brother die in aantocht was - lijkt vergeten.

Neem nu de verkeersovertredingen van Dutroux. Of die dan niet in 'de computer' zaten, is de evidente vraag, en niet in verband konden worden gebracht met wat de rijkswacht van Charleroi op dat moment zocht? Verkeersovertredingen, zelfs van mensen met een zwaar strafblad, komen niet terecht in de POLIS-databank (Politie Informatie Systeem) van het CBO. Van alle 'geflitsten' heeft vijf procent nog iets anders op de kerfstok dan overdreven snelheid, maar daarom kun je moeilijk de overige vijfennegentig procent mee in de computer opslaan, zonder het systeem totaal onwerkbaar te maken, laat staan zonder een lachertje te maken van de wet op de privacy. Het kàn natuurlijk wel, in een ver doorgedreven politiestaat.

Moeilijk heeft het CBO het ook met het verwijt dat het cavalier seul heeft gespeeld of dat het op zijn informatie is gaan zitten als een kloekhen. "POLIS werd vroeger de computer van de rijkswacht genoemd, maar dat is onze computer al lang niet meer. Het CBO is er zelf klant van, zoals ook 260 gemeentelijke politiecentrales of 80 procent van de gemeentepolitie er klant van is, en alle brigades van de gerechtelijke politie en sommige andere bijzondere politiediensten."

Er bestaan niet alleen misverstanden over wat de databestanden van de rijkswacht wel en niet inhouden, maar ook over de vraag wie met deze informatie kan/moet werken en hoe. Het CBO is om te beginnen aangewezen op de informatie die het van 'het veld' doorgespeeld krijgt. Op dat veld speelt dan weer de aloude spanning tussen politiemensen en het gerecht. De eersten worden geacht vaststellingen te doen, niet om hun neus achterna te gaan en onderzoeksdaden te stellen. De poging tot diefstal van de Citroën BX kon onmogelijk leiden tot een verband met de naam Dutroux in de computer. Het is volgens de rijkswacht overigens niét zo dat de dief op heterdaad werd betrapt en dat hij vervolgens in een wagen (waarvan vrij snel bleek dat hij op naam van Michelle Martin stond) wegscheurde: er is een getuige die Martins wagen twee keer heeft zien rond rijden op de plaats van de poging tot diefstal. Niet meer, niet minder. Een auto die "twee keer een toertje maakt op de plaats waar een poging tot diefstal is", beantwoordt aan geen enkel criterium om in de computer te worden opgeslagen.

En dan is er de verontwaardiging over de 'passieve' houding, het niet proactief handelen van het CBO. Anne-Marie Lizin (PS) wil dat daders van seksuele delinquentie ad infinitum in de computer worden opgeslagen. Een dergelijke aanpak wordt in sommige gevallen - afhankelijk van de prioriteiten die het CBO van de overheid of het college van procureurs-generaals opgelegd krijgt - wel toegepast (bijvoorbeeld inzake hold-ups of motorbendes), in andere gevallen wordt hij bestraft. Toen de rijkswacht proactief gegevens wilde verzamelen om een beter zicht te krijgen op de mensenhandel, en daarvoor de identiteit controleerde van iedereen die in België het vliegtuig naar Thaïland nam, botste dat op parlementair verzet - met name van Ecolo-kamerlid Vincent Decroly. Hetzelfde gebeurde naar aanleiding van de Operatie Rebel, waarbij de Turkse gemeenschap systematisch werd gescreend. Zeker uit die laatste operatie heeft het CBO lessen getrokken, maar de vraag blijft: "Welke kant gaat de slinger uit? En wat is de prijs die je betaalt voor het evenwicht tussen het respect voor de wet op privacy en de totale controle die overigens niet valt te organiseren. Vandaag wordt er alles verwacht van ons informatiesysteem, maar wij hebben het nooit voorgesteld als een supercomputer." (FR)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234