Zondag 02/10/2022

Overleven in een gegijzeld Gaza

De dramatische bestorming van de humanitaire vloot voor Gaza is een opdoffer geworden voor Israël: de druk om de blokkade van de Palestijnse regio te verlichten, nam spectaculair toe. Maar terwijl Israël de 1,5 miljoen Palestijnen in Gaza fysiek in de tang houdt, doet het regerende islamistische Hamas hetzelfde met hun geesten.

Na bestorming van vredesvloot neemt druk op Israël toe om blokkade op te heffen rond Hamasgebied

Op 15 juni is het drie jaar geleden dat de radicale Hamas de macht greep op het streepje land aan de Middellandse Zee, nadat het concurrerende Fatah werd uitgeschakeld. Sindsdien bestaan de facto twee Palestijnse 'staten', die ver van elkaar verwijderd liggen en ook in onmin met elkaar leven. Het gebied, niet half zo groot als het arrondissement B-H-V, is een van de dichtst bevolkte regio’s ter wereld.

Israël heeft het gebied te land en ter zee afgesloten en ook de met Europees geld gebouwde luchthaven van Gaza is een tijd geleden onklaar gemaakt. Egypte heeft in het zuiden, met Rafah als bekendste stad, op zijn beurt de grens gesloten, waardoor de Gaza-Palestijnen in weinig anders dan een openluchtgevangenis zitten. De meerderheid van de bevolking is aangewezen op internationale noodhulp en een groot deel heeft niets anders dan de voedselhulp van buitenaf.

Egypte pakt sinds enige tijd ook de tunnels aan die de Palestijnen in het zuiden van de Gazastrook hebben aangelegd en die voor velen van levensbelang zijn. Het is zo dat er langs die tunnels wapens het gebied worden ingesmokkeld, maar langs diezelfde weg komen ook voedingswaren en medicijnen. De Egyptische president Moebarak, die eerder deze week de grensovergang Rafah heeft geopend, krijgt trouwens almaar meer kritiek van de Arabische wereld omdat hij die tunnels op vraag van Israël uitschakelt. Ook op dat vlak heeft Hamas eerder deze week zijn almacht getoond. Toen Rafah openging, hebben Hamasstrijders op de grens postgevat om Palestijnen de overtocht te beletten.

Na de operatie ‘Gesmolten lood’ in december 2008 is de situatie dramatisch verslechterd. Een drie weken durende Israëlische raid heeft de Gazastrook grotendeels in een puinlandschap veranderd. Sindsdien wonen talloze Gazanen in de kapotgeschoten overblijfselen van wat ooit hun huizen waren. Uitzicht op beterschap is er tot nader order niet.

Gaza, dat door Israël tot “vijandig gebied” is uitgeroepen, is sinds de machtsovername stevig in handen van Hamas, dat almaar meer van plan lijkt van de Gazastrook een islamitische republiek te maken met Iran als lichtend voorbeeld. Het moslimfundamentalisme rukt op tussen de puinhopen en de Israëlische blokkade zal dit proces enkel nog versnellen.

De raketbeschietingen, de aanleiding voor de Israëlische militaire raids, zijn gestopt, maar Hamas is er nog steeds niet op uit om vrede te sluiten en wil nog altijd de Joodse staat zien verdwijnen. Een van de redenen waarom de Israëlische premier Netanyahu de blokkade niet opgeeft, is dat Hamas al sinds 2006 de Israëlische soldaat Gilad Shalit gevangen houdt.

Hamas heeft de Gazastrook stevig in handen en lijkt niet van plan relaties aan te knopen met de Palestijnen die op de Westelijke Jordaanoever onder Fatahgezag leven en voor het Westen als enige gesprekspartner gelden. Al liggen die gesprekken - ook de onrechtstreekse met Israël - door de jongste gebeurtenissen weer stil.

Stukje bij beetje stopt Hamas de Gazastrook in een islamistisch keurslijf. Met het beetje bouwmateriaal dat er wel eens door geraakt worden moskeeën gebouwd, ook al staan er al overal gebedshuizen. Het geld daarvoor komt niet alleen van Iran en Syrië, maar ook van Saoedi-Arabië, dat dit officieel ontkent. De beschietingen van het Israëlische territorium zijn voorbij, het prediken van haat blijft echter duren. De pers is gemuilkorfd en de vrije meningsuiting beperkt zich tot het debiteren van Hamasideologie.

Daar staat tegenover dat Hamas zeker minder corrupt is dan andere Palestijnse geledingen en dat het een volkse basis heeft. Voor de machtsgreep waarbij al-Fatah op de Gazastrook werd uitgeschakeld, was Hamas door de Gaza-Palestijnen inderdaad tot eerste politieke groepering verkozen. Israël heeft talloze keren gepoogd om de beweging te onthoofden, maar dat is niet gelukt.

Hamasstichters sjeik Ahmed Yassin en Abdel Aziz al-Rantissi zijn in 2004 gericht geliquideerd, maar de beweging bleef overeind. Een aanslag op de politieke leider Khaled Mashal, die de geheime dienst Mossad in Jordanië liet uitvoeren, is mislukt. De hardliner Khaled Mashal leidt Hamas nog steeds vanuit zijn ballingsoord Damascus en zorgt ervoor dat de greep van Hamas op Gaza niet verslapt.

Hamas houdt er onbetwistbaar sociale activiteiten op na in kleuterklassen, scholen en ziekenhuizen. Maar die kanalen worden uiteraard zoveel mogelijk gebruikt om op het dagelijkse leven van de burger door te wegen. Zo heeft Hamas onlangs opnieuw verboden dat vrouwen en mannen naar dezelfde kapper gaan of dat vrouwen zich door een mannelijke kapper zouden laten coifferen. Vrouwen blijven ook meer en meer thuis, niet uitsluitend omdat er steeds minder werk is, maar ook omdat Hamas dat zo wil.

De Gazastrook heeft maar een kustlijn van 40 kilometer, de grens met Egypte is 11 km lang en die met Israël 51 km. De beperkte omvang van het gebied zorgt ervoor dat Hamas alles nog beter in een ijzeren greep houdt. Gaza is al sinds 1948 (de oprichting van de staat Israël) een probleemgebied en de inzet van regionale oorlogen. De blokkade heeft de relaties met Israël alleen maar verslechterd, ook nu de Joodse staat zijn kolonisten uit Gaza teruggetrokken heeft. De voortdurende militaire raids - bij 'Gesmolten lood' alleen lieten bijna 1.400 Palestijnen het leven - waren ook al niet van aard om de vrede dichterbij te brengen, zelfs niet na het einde van de raketbeschietingen.

Op de Gazastrook wonen gemiddeld meer dan 3.500 mensen per vierkante kilometer, waarmee het gebied een regio met de hoogste bevolkingsdichtheid is. De vruchtbaarheid van de vrouwen - 6,2 kinderen per vrouw - behoort tot de hoogste van de wereld. De gemiddelde bevolkingsgroei is bijna 4 procent per jaar. De werkgelegenheid loopt steevast terug - de werkloosheidsgraad benadert de 60 procent - en bijna de helft van de bevolking zit in de leeftijdscategorie van 0 tot 14 jaar.

Washington zou vage plannen hebben om tot veranderingen te komen op de Gazastrook. President Barack Obama zou, volgens woordvoerders, de toestand op de Gazastrook als “onhoudbaar” hebben bestempeld. En een anonieme regeringsfunctionaris zei zelfs: “De Gazastrook is in de Arabische wereld symbool geworden voor de manier waarop Israël de Palestijnen behandelt en wij moeten dat veranderen.” Maar hoe dat precies moet, zei de president er niet bij.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234