Maandag 18/10/2021

AchtergrondStadsbioscopen

Pand van Sphinx Cinema staat te koop: betekenen hoge vastgoedprijzen het einde van de arthousebioscopen?

Sphinx Cinema in Gent. Beeld Wouter Van Vooren
Sphinx Cinema in Gent.Beeld Wouter Van Vooren

Het pand waarin de Gentse stadsbioscoop Sphinx gevestigd is, staat te koop. Na meer dan 100 jaar dreigt zo een einde te komen aan een van de laatste onafhankelijke cinemacomplexen in de stad. Elders in Vlaanderen worstelen arthousezalen ook met de marktlogica: ‘Laat cultuur niet aan de vrije markt over.’

“Zalen met een ziel.” De belangstelling voor de filmprogrammatie van stadsbioscoop Sphinx is ’s namiddags beperkt, maar het handjevol aanwezigen laat zich bijzonder enthousiast uit over het complex in de Gentse binnenstad. “Ik kwam hier voor het eerst tijdens mijn studententijd en was meteen gecharmeerd”, zegt Frans Schouppe (63) net voor hij samen met zijn vrouw een vertoning van roadmovie Nomadland bijwoont. “Sphinx gidst zijn bezoekers nog door het brede filmaanbod. Voor meerwaardezoekers is er daarom geen betere bioscoop”, vertelt hij. Bezoekers Emilie Lauwers en Tim Stevens zijn het daarmee eens: “Films worden hier meestal iets langer gedraaid, waardoor ze de kans krijgen om hun publiek te vinden.”

Al sinds 1912 worden in het pand op de Sint-Michielshelling films vertoond, maar aan dat tijdperk kan straks een einde te komen. “Het afgelopen jaar ben ik door de hel gegaan”, vertelt Patrick Deboes, die de Gentse stadsbioscoop al meer dan 25 jaar uitbaat. Enkele weken na de start van de eerste lockdown liet Immo Bultinck, de eigenaar van het gebouw, weten dat het onderzoekt of het mogelijk is om het pand te verkopen. De richtprijs zou 6 miljoen euro zijn. “Gent dreigt zo een van zijn laatste filmtempels te verliezen”, vertelt Deboes. Eerder werd ook Studio Skoop, de enige andere stadsbioscoop in Gent, in de etalage gezet. Als beide cinema’s verdwijnen, blijft in de stad enkel het complex van de commerciële keten Kinepolis over.

Somber toekomstbeeld

Het sombere toekomstbeeld spoorde Deboes aan met het Gentse stadsbestuur en de Vlaamse overheid over een mogelijke samenwerking tussen private en publieke spelers te overleggen, maar deze gesprekken draaiden voorlopig op niets uit. “Het is niet vanzelfsprekend zomaar 6 miljoen euro uit de cultuurportefeuille boven te halen”, zegt schepen van Cultuur Sami Souguir (Open Vld). “Bovendien zijn de huidige uitbaters van Studio Skoop en Sphinx al prille zestigers, wat gebeurt er als zij met pensioen gaan? Moet de stad dan nieuwe exploitanten zoeken?”

De lokale overheid werkt achter de schermen wel aan Het Huis van de Cinema, een project dat Film Fest Gent een vaste stek met eigen filmzalen moet bieden, maar die plannen blijven voorlopig toekomstmuziek.

Cinema Sphinx in Gent. Beeld Wouter Van Vooren
Cinema Sphinx in Gent.Beeld Wouter Van Vooren

Het verhaal van Sphinx illustreert intussen een probleem waarmee meerdere stadsbioscopen kampen: de hoge prijzen op de vastgoedmarkt maken het bioscoopuitbaters moeilijk om hun operaties financieel gezond te houden. Samen met de professionalisering van de sector en de opkomst van andere entertainmentmogelijkheden, daalde het aantal cinema’s in ons land daardoor van 1.506 in 1960 tot amper 80 in 2019.

Logge machine

“Natuurlijk zou het makkelijker zijn uit te wijken naar een plek buiten het centrum. De huurprijzen liggen er een stuk lager, maar lokale en kleinschalige bioscopen maken deel uit van het cultureel weefsel dat een stadscentrum uniek maakt. We betalen een hoge tol om dicht bij ons publiek te blijven”, zegt Alexander Vandeputte van Lumière. Zijn organisatie baat drie arthousecomplexen uit in Antwerpen en Brugge, in het najaar opent een vierde zaal in Mechelen. Het succes van deze bioscopen komt deels voort uit samenwerkingen met lokale overheden. Het Mechelse stadsbestuur heeft bijvoorbeeld het pand waarin de bioscoop gevestigd is, in handen. In Brugge wordt Cinema Lumière dan weer mee beheerd door het gesubsidieerde stadsproject De Republiek.

Volgens Deboes kunnen duurzame samenwerkingen tussen publieke en private spelers ervoor zorgen dat het voor stadsbioscopen mogelijk wordt om langetermijnvisies uit te werken. “Een stadsbestuur is een behoorlijk logge machine. Bestuurders wijzen er nu op dat we ons tot 2028 geen zorgen hoeven te maken, maar dit is mijn levenswerk. Ik wil dat arthouse ook na mijn pensioen blijft bestaan”, zegt hij. Vandeputte wijst erop dat dergelijke modellen in Nederland al lang ingeburgerd zijn: “Daar lossen ze de spanning tussen de beperkte winsten van stadsbioscopen en de reële huisvestingskosten mee op.”

Overheidssteun

De uitbaters van stadsbioscopen wijzen erop dat ze bijkomende overheidssteun nodig hebben om te overleven, maar net voor de coronacrisis legden ze wel de beste cijfers in jaren voor. Tussen 2013 en 2018 steeg het aantal bezoekers in de zes Vlaamse stadscinema’s met 60 procent, al werd die stijging abrupt onderbroken door de maandenlange lockdowns. Thierry Laermans van de Federatie van Cinema’s in België wijst erop dat kleine complexen een grotere kans hebben om straks overkop te gaan. “Hun financiële buffer is kleiner, waardoor ze sneller in de problemen komen.” Bovendien hebben stadsbioscopen een lagere capaciteit en kunnen ze door de geldende afstandsmaatregelen slechts een klein deel daarvan benutten. Die problemen zorgen er volgens Deboes voor dat Sphinx al even problemen heeft om tijdig rekeningen te betalen.

“We hebben het nu moeilijk, maar stadsbioscopen maken al decennia deel uit van het culturele landschap in België”, zegt Deboes. “Ik hoop dat vastgoedprijzen of virussen dit immaterieel erfgoed niet definitief vernietigen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234